Мусурмандиз кIевелай къадагъа тир амалар
Мусурмандиз кIевелай къадагъа тир амалар
Мусурман беябур авун
Аллагь Таалади лагьана: «Иман гъанвай итимрин ва дишегьлийрин кефи гьахъ авачиз хазвайбурал (гафуналди ва кардалди) тапаррин ва ачух тир гунагьдин пар жеда». («Аль-Агьзаб», 58).
1. Ибн Масуда агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Мусурман беябур авун гунагь я, адахъ галаз женг чIугун – имансузвилин шагьидвал» (Аль-Бухари, Муслим).
2. Абу Зарра агакьарайвал, адаз Аллагьдин Расулди ﷺ икI лугьуз ван хьана: «Са касди маса кас гунагьда ва я имансузвиле тахсирлу ийидайла, тахсир гьар гьикI хьайитIани элкъвена адал вичел хкведа, эгер ада а карда тахсирлу ийизвайди дугъриданни ахьтинди тушиз хьайитIа» (Аль-Бухари).
3. Абу Гьурайради агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Чпи-чеб беябур ийизвай кьве касди вуч лагьайтIани, гунагь сифте башламишайдаз жеда, анжах нагагь кефи ханвай касди чIур тавуртIа (яни эгер ада вичин кефи хайидаз генани гзаф гафар лугьун тавуртIа» (Муслим).
4. Абу Гьурайради лагьана: «Заз ван хьана Аллагьдин Расулди ﷺ икI лугьуз: «Вичин лукI зинавиле тахсирлу авур инсандиз а кардай Дувандин юкъуз адаз килигай жаза гуда (яни и дуьньяда зина авурбуруз гун лазим тир хьтин жаза), анжах эгер а лукI дугъриданни ада лагьай хьтинди тушиз хьайитIа» (Аль-Бухари, Муслим).
Кьенвайбуруз пис гафар лугьун
1. Аишади агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Кьенвайбурукай пис гафар лугьумир, вучиз лагьайтIа абур чпи виликдай авур крарив агакьнава (яни чпи авур хъсан ва я пис крарай суваб ва я жаза агакьнава)» (Аль-Бухари).
Садаз-сад такIан хьун ва араяр атIун
Аллагь Таалади лагьана: «Мусурманар – стхаяр я…» («Аль-Гьужурат», 10).
Аллагьди ﷻ гьакIни лагьана: «Эй, иман гъанвайбур! Нагагь квекай сад вичин диндилай элкъвейтIа, Аллагьди Вичиз кIани ва Вич кIани, иман гъанвайбурухъ галаз чеб дамах гвачиз тухузвай (яни абуруз регьим ийизвай ва абурухъ галаз хъуьтуьлдиз тухузвай) ва имансузрихъ галаз кIевивалдай инсанар гъида…» («Аль-Маида», 54).
Аллагьди ﷻ гьакIни лагьана: «Мугьаммад, Аллагьдин Расул, ва адахъ галайбур имансузрихъ галаз кIеви ва чпин арада регьимлу я» («Аль-Фатгь», 29).
1. Анаса агакьарайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Садаз-сад такIан жемир, сад-садал пехил жемир, сада-садаз далу гумир, сада-садахъ галаз араяр атIумир ва стхавилелди яшамиш хьухь, эй Аллагьдин ﷻ лукIар! Мусурмандиз вичин стхадихъай пуд йикъалай гзаф вахтунда къакъатдай (яни рахан тийидай) ихтияр авач!» (Аль-Бухари, Муслим).
2. Абу Гьурайради агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Женнетдин къапуяр гьар ислен ва хемис йикъара ахъайзава, ва Аллагьдихъ ﷻ галаз санал маса са затIунизни ибадат тийизвай гьар са лукIран гунагьрилай гъил къачузва, анжах са инсан квачиз, вуж такIанвили адан стхадивай къакъуднатIа, ва а чIавуз ихьтин гафар лугьуда: «И кьведан патахъай акъваз, та абур чеб-чпихъ галаз меслят хъжедалди! И кьведан патахъай акъваз, та абур чеб-чпихъ галаз меслят хъжедалди!» (Муслим).
ГьакIни Муслима агакьарзавай и гьадисдин маса жуьреда лугьузва хьи, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Инсанрин крар гьар ислен ва хемис йикъара къалурзава…», - адалай кьулухъ винидихъ лагьай хьтин гафар гъизва.
Пехил хьун
Пехилвал – им няметар ганвай инсан, абур диндин ва я дуьньядин крариз талукь хьунилай аслу тушиз, абурукай магьрум хьунин мурад я.
Аллагь Таалади лагьана: «Я тахьайтIа абур (чувудар) и инсанрал (Пайгъамбардал ﷺ ва адан асгьабрал) пехилзавани Аллагьди Вичин регьимдалди абуруз ганвайди себеб яз?» («Ан-Ниса», 54).
1. Абу Гьурайради агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Пехилвиликай мукъаят хьухь, вучиз лагьайтIа, гьакъикъатда, пехилвили хъсан крар терг ийизва, гьикI цIу кIарасар (ва я: …векь) терг ийизватIа!» (Абу Давуд).
Гуьгъуьна къекъвена чирун ва чинеба яб гун
Аллагь Таалади лагьана: «…ва гуьгъуьна къекъвемир…» («Аль-Гьужурат», 12).
1. Абу Гьурайради агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Инсанрикай пис фикирар (яни бинесуз шаклувилер) авуникай мукъаят хьухь, вучиз лагьайтIа, гьакъикъатда, пис фикирар – виридалайни тапан гафар я, ва ахтармишна чирмир (яни маса инсанрин нукьсанрикай чириз алахъмир), гуьгъуьна къекъвена чирмир, садаз-садалай артух жез кIанз акъажмир, сад-садал пехил жемир, садаз-сад такIан жемир, сада-садаз далу гумир ва стхаяр хьиз яшамиш хьухь, эй Аллагьдин ﷻ лукIар, гьикI Ада квез эмирнатIа! Мусурман мусурмандиз стха я ва ада адаз я азиятар гун, я куьмек авачиз тун, я ам саймиш тавун лазим туш, диндарвал лагьайтIа, ина чуьнуьхнава, диндарвал ина чуьнуьхнава! (Пайгъамбарди ﷺ вичин хур (яни рикI) къалурна, ахпа лагьана: «Исламда авай вичин стха алчахдиз аквазвай инсандиз писвал бес кьадар жеда (яни мусурман алчахдиз акун а кас вич патал писвилиз элкъведа, гьикI хьи Аллагьдин ﷻ вилик ам чIехи гунагь я). Гьар са мусурмандиз маса мусурмандин чан, намус ва мал-девлет кягъун виже текъверди хьун лазим я. Гьакъикъатда, Аллагь ﷻ я куь беденриз, я куь чинриз килигзавач, амма Ам куь рикIериз ва куь крариз килигзава (маса гафаралди, суваб ва я жаза анжах инсандин ниятрин михьивилин дережадилай ва ада авур крарилай аслу жеда)».
И гьадисдин маса жуьреда агакьарзавайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Сад-садал пехил жемир, садаз-сад такIан жемир, ахтармишна чирмир, гуьгъуьна къекъвемир, садаз-садалай артух жез кIанз акъажмир, къимет гзаф хкажмир (яни инсандиз дугъриданни са затI къачуз кIандайла къимет хкажун ваъ, амма алцурарун ва я масадаз зиян гун патал къимет хкажзавай дуьшуьшдикай ихтилат физва) ва стхавилелди яшамиш хьухь, эй Аллагьдин ﷻ лукIар!»
И гьадисдин пуд лагьай жуьреда агакьарзавайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Сада-садахъ галаз араяр атIумир, сада-садаз далу гумир, садаз-сад такIан жемир, сад-садал пехил жемир ва стхавилелди яшамиш хьухь, эй Аллагьдин ﷻ лукIар!»
И гьадисдин кьуд лагьай жуьреда агакьарзавайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Сад-садавай къакъатмир ва къуй квекай садани масадан алвердиз манийвал тавурай (яни, маса къачузвайдаз ва я маса гузвайдаз авайдалай хийирлу шартIар теклиф авуналди, кутIуннавай алвердин икьрар чIуриз алахъ тавурай)!» (Вири и жуьреяр Муслима гъизва, аль-Бухариди – абурукай чIехи пай).
2. Муавияди лагьана: «Заз ван хьана Аллагьдин Расулди ﷺ икI лугьуз: «Гьакъикъатда, эгер вун мусурманрин нукьсанрихъ къекъвез гатIумайтIа, вуна абур чIурда ва я абур чIуруниз мукьва жеда» (Абу Давуд).
3. Агакьарзавайвал, садра инсанри Ибн Масудан патав са кас гъана ва лагьана: «Им флан кас я ва адан чурудилай чехир кIвахьзава!» Ада лагьана: «Гьакъикъатда, чаз геле къекъуьн къадагъа авунвай, амма чаз са затI ашкара хьайила, чна адай жаза гузва!» (Абу Давуд).
