Тlегъуьн авай шегьердай экъечIун ва аниз фин хъсан туширдакай
Тlегъуьн авай шегьердай экъечIун ва аниз фин хъсан туширдакай
Аллагь Таалади лагьана: «Куьн гьина аваз хьайитIани, квел кьиникь агакьда, гьатта куьн кьакьандиз хкажнавай минарайра аваз хьайитIани» («Ан-Ниса», 78).
- Ибн Аббаса агакьарайвал, са вядеда Умар бин аль-ХатIтIаб аш-Шамдиз фена. Саргъдив (Шамдин сергьятрин патав гвай хуьруьн тIвар) агакьайла, ам кьушунрин кьиле авайбуру (тайин яз инал фикирда авайди Иорданияда, Палестинада, Дамаскда, Химссда ва Киннасринда авай кьушунар я) къаршиламишна, яни Абу Убайда бин аль-Жаррагьа ва адан юлдашри. Абуру адаз аш-Шамда тIегъуьн чкIанва лагьана.
Ибн Аббаса лагьана: «Умара заз буйругъна: «Зи патав сад лагьай мугьажирриз эвера» (ина фикирда авайди мусурманри чинар Меккадихъ элкъуьрна кпIар ийиз башламишдалди Меккадай Мединадиз куьч хьанвай инсанар я, маса гафаралди 624-йисалди), - ва за абуруз адан патав эверна. Абуруз аш-Шамда тIегъуьн чкIанвайдакай хабар гана, ада абурувай меслят къалурун тIалабна ва абурун фикирар чара хьана. Садбуру лагьана: «Вун тайин кар патал рекьиз экъечIнава ва чна гьисабзава хьи, вуна ам кьилиз акъудна кIанзава». Муькуьбуру лагьана: «Вахъ галаз маса инсанарни ава, гьакIни Аллагьдин Расулдин ﷺ асгьабарни ва вуна абур тIегъуьн чкIанвай чкадиз тухун лазим я лагьана, чна гьисабзавач!» Умара лагьана: «Гила зун тур!», - ахпа заз лагьана: «Зи патав ансарриз эвера», - ва за абуруз эверна. Умара гьабурувайни меслят къалурун тIалабна, абурни мугьажирар хьиз, са фикирдал атанач ва, абуруз яб гана, ада лагьана: «Гила зун тур!», - ахпа заз буйругъна: «Зи патав ина авай гъалиб жедалди куьч хьайи кьуьзуь къурайшитриз эвера» (Яни, Мекка мусурманри къачудалди. ГьакIни мумкин я, ихтилат диндин себебрай куьч хьунин лазимвал амачирла, Ислам кьабулна ва Меккадай Мединадиз гъалиб хьайидалай кьулухъ куьч хьанвай инсанрикай физва. А кардизни килиг тавуна, абурузни мугьажирар лугьузва), - ва за абуруз эверна. Абурун арада фикиррин са чаравални хьанач ва абуру вирида лагьана: «Чна гьисабзава хьи, вуна инсанар тIегъуьн чкIанвай чкадиз тухун тавуна, абурни галаз элкъвена хъфин лазим я!» Идалай кьулухъ Умара инсанриз икI лагьана: «Экуьнахъ зун рекье гьатда ва куьнни гьазур хьун лазим я!» (ГьакI, идан патахъай Пайгъамбарди ﷺ вуч лагьанатIа чин тийизвай ва вири кесерлу инсанрин фикирриз яб гайи Умара, аслу тушир къарар кьабулна). А чIавуз Абу Убайда бин аль-Жаррагьа жузуна: «Им ваз Аллагьдин ﷻ кьадар-кьисметдихъай катиз кIанзава лагьай чIал яни?» Умара лагьана: «Нагагь ам масада лагьанайтIа, я Абу Убайда!» (Яни, нагагь ам масада лагьанайтIа, зун тажуб жедачир), - Умараз вичин гафунал гаф эцигдайла кIандайди тушир. «Эхь, чун Аллагьдин ﷻ кьадар-кьисметдихъай Аллагьдин ﷻ кьадар-кьисметдихъ катзава! Лагь заз, эгер ваз девеяр авайтIа ва абур са пата векь авай, муькуь пата са затIни авачир дередиз эвичIнайтIа, ва нагагь вуна абур векь авай пата хуьз хьанайтIа, вуна ам Аллагьдин ﷻ кьадардалди ийидачирни кьван? Эгер вуна абур са затIни авачир чилел хуьз хьанайтIа, вуна ам Аллагьдин ﷻ кьадардали ийидачирни кьван?»
Ибн Аббаса лагьана: «Ахпа Абд ар-Рагьман бин Авф атана, вичин са герек кар аваз, ам икьван чIавалди авачир, ва лагьана: «Гьакъикъатда, заз идакай бязи шейэр чизва! Заз ван хьана Аллагьдин Расулди ﷺ икI лугьуз: «Эгер квез са чкада тIегъуьн чIканвайди ван хьайитIа, аниз фимир, амма куьн авай чкада ам башламишайтIа, адахъай катиз алахъиз, а чкадай экъечIна фимир»». Адалай кьулухъ Умара Аллагьдиз ﷻ шукур гъана ва анай хъфена» (Аль-Бухари, Муслим).
- Усама бин Зайда агакьарайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Эгер квез са чкада тIегъуьн чкIанва лагьай ван хьайитIа, аниз фимир. Нагагь ам куьн алай чилел чкIайтIа, анай экъечIмир» (Аль-Бухари, Муслим).
Имам ан-Нававидин «Риязу-с-Салигьин» ктабдай
