Тавассуль
Тавассуль – им хъсанвилер гузвайди ва вахчузвайди анжах Аллагь тирди умудлу яз, Халикьдинни жуван арада Пайгъамбар ﷺ, асгьаб, авлия, я туштIа жува авур са хъсан амал арачи яз кьуна ийизвай тIалабун я. Гьа са вахтунда арачи (пайгъамбар, авлия ва мсб.) Аллагьди ﷻ халкьнавай лукI тирди, писни-хъсан анжах Аллагьдин ﷻ патай тирди ва и жуьреда авур тIалабун фад кьилиз акъатдайди, тIалабзавайди кIевелай умудлу я.
Тавассуль чарасуз шартI яни лагьайтIа, гьелбетда, ваъ. Амма им Пайгъамбардин ﷺ Сунна я. Арачи галачиз Аллагьдивай тIалабайтIа, Адаз ван текъвез яни лагьайтIа, гьелбетда, ваъ. Субгьаналлагь! Нефсинин есирда авай чун, гунагьрин дагълари элкъуьрна кьунва. Бес чи дуьаяр Гьакимди гьикI кьилиз акъудрай?! Гьавиляй, чна кьазвай арачидин гьуьрметдай, Аллагь Таалади чи дуьаяр фад кьилиз акъудзава.
Тавассуль Шариатда хъсан амал тирди Халикьди Вичи чаз къалурзава. Пак тир Къуръанда Аллагь Таалади лугьузва (мана): «Эй иман гъанвайбур, квез Аллагьдихъай кичIе хьухь, Адан мукьув жедайвал арачияр жагъура ва Аллагьдин рекье женг чIугу ва квехъ агалкьунар жеда» («Аль-Маида» сура, 35-аят).
Къуръандиз баян ганвай «Гьашияту-с-Сави» лугьудай ктабда и аятдиз икI баян гузва: «Эй иман гвайбур, квез Аллагьдин азабдихъай кичIе хьухь, Адан мукьув ийизвай себебрихъ къекъуьгъ. А себебар Аллагь Тааладиз ибадат авун, Адаз акси тахьун, Адан пайгъамбарар, валияр, адалатлу инсанар кIан хьун, Аллагьдиз кIани инсанрал зиярат авун, гзаф дуьаяр авун, мукьва-кьилийрин алакъаяр хуьн, гзафни-гзаф зикир авун я».
Маса аятда Аллагьди ﷻ лугьузва (мана): «Эгер абуру гунагьар авуна ви патав (Мугьаммад пайгъамбардин) атана Аллагьдивай чпелай гъил къачун тIалабайтIа, эгер Пайгъамбарди абурун паталай тIалабайтIа, абуруз Аллагь гъил къачудайди ва регьимлуди яз аквада» («Ан-Ниса» сура, 64-аят).
Аятдин гьакъиндай Ибн Касиран тафсирда лагьанва: «Шейх Абу Мансур ас-Сабсагъа вичин «Аш-шамиль аль-гьикая» ктабда, Утбадилай атанвай вакъиа къалурнава: «Са сеферда зун Пайгъамбардин ﷺ сурун патав ацукьнавайла, са бедеви атана ва ада лагьана: «Ассаляму алайкум, я Аллагьдин Расул ﷺ, заз аят ван хьана: «Эгер абуру гунагьар авуна ви патав (Мугьаммад пайгъамбардин) атана Аллагьдивай чпелай гъил къачун тIалабайтIа, эгер Пайгъамбарди абурун паталай тIалабайтIа, абуруз Аллагь гъил къачудайди ва регьимлуди яз аквада» - гьавиляй, Аллагьди ﷻ зи гунагьрилай гъил къачун патал за вавай зи тереф хуьн тIалабиз атанва. Вуч гуьзел тушни ина кучуднавайди, за вун патал зи чанни къурбанд ийидай, я михьиди, юмшагъди, жумартлуди». Бедеви хъфейдалай кьулухъ зун ахварал фена. Ахварай заз Пайгъамбар ﷺ акуна, ада заз лагьана: «Бедевиди гьакъикъат лагьана, Аллагьди ﷻ адан гунагьрилай гъил къачунвайди адаз лагь» (Ибн Касир, «Тафсирул Къуръанил азим», 1-том, 521-чин; Имам ан-Навави, «Аль-идах», 6-пай, 498-чин; Ибн Къудам, «Аль-мугъни»; Аль-КъуртIуби «Тафсир», 5-том, 265-чин ва мсб).
Чилел хьайи кьван пайгъамбаррин патав Аллагьди ﷻ Жибрил малаик арачи яз рекье тунва. Халикьдивай ﷻ пайгъамбаррин кьиле герек сирер тваз жезвай кьван, амма вучиз буйругъар гваз малаик рекье твазвай? Расулюллагьдиз ﷺ цаварал тухвана Аллагьди ﷻ арачи авачиз капI гайи вакъиа гьакъикъат я, амма Жибрил малаикди ам ийидай къайда анжах чилел чирна (Имам Агьмад, «Аль-Муснад»; Имам аль-Байгьакъи, «Сунан»; ТIабарани, «Аль-Кабир» ва мсб).
Генани арадал суалар къвезва: Аллагьдивай ﷻ ам Пайгъамбардин ﷺ кьиле тваз жезвачирни, Адаз арачияр герек жезвайни? Субгьаналлагь! Аллагь Тааладивай вуч кIан хьайитIа гьам алакьда, шак алач. Гьа идалди чаз Аллагьдиﷻ, арачивал ихтияр авай ва хъсан амал тирди къалурзава.
Гьадисрин бинедаллаз
Пайгъамбарди ﷺ вичел чан аламаз чаз тавассуль хъсан амал тирди вичи къалурна. Али асгьабан диде ФатIима бинт Асад рагьметдиз фейила, асгьабри адаз сур эгъуьннай. Лакьан эгъуьндай чкадал агакьайла, Расулюллагьди ﷺ ам вичи эгъуьнна. Ахпа ам ана ярх хьана лагьана: «Я Аллагьﷻ! Чан гъизвай ва Вахчузвай, Чан алай ва рекьин тийидай, Ви Пайгъамбардин (яни Мугьаммад вич) ва икьван гагьда хьайи пайгъамбаррин гьуьрметдай, зи диде ФатIима Асадан рушалай (Пайгъамбардиз ам дидедин чкадал хьана) гъил къачу. Адаз малаикриз (Мункар ва Накир) гудай жаваб чира ва адан сур гегьеншар ая. Дугъриданни, Вун виридалайни регьимлуди я» (ТIабарани, «Аль-Кабир»).
Умар ибн ХатIтIабалай атанвай гьадисда лугьузва: «Адамай гъалатI акъатайла, ада лагьана: «Я Аллагь ﷻ, за Вавай тIалабзава Мугьаммадан ﷺ гьуьрметдай хьайитIани залай гъил къачу. А вахтунда Аллагь Таалади лагьана: «Я Адам, ваз Мугьаммадакай гьикI хабар хьана, За ам гьеле халкь тавунвайла?» Адама лагьана: «Я Аллагь ﷻ, Вуна зун халкьна зи беденда руьгь тур вахтунда за кьил хкажна килигна, заз Аршдин дестекрал «Аллагьдилай гъейри мад са илягьини авач ва Мугьаммад Аллагьдин пайгъамбар я» гафар акуна. Вуна Ви тIварцин патав анжах виридалайни Ваз кIанидан тIвар кхьидайди зун гъавурда гьатна». Адалай кьулухъ Аллагьди ﷻ лагьана: «Вуна, Адам, гьакъикъат лагьана. Дугъриданни, ам Заз виридалайни гзаф кIан я. За валай гъил къачуна. Эгер Мугьаммад ﷺ жедачиртIа За вунни халкьдачир» (Гьаким, «Аль-Мустадрак», № 4228).
Килиг садра чи буба Адам пайгъамбардилай Аллагьди анжах Мугьаммад Пайгъамбардин ﷺ гьуьрметдай гъил къачуна. Къенин юкъуз чунни гьа жуьреда тIалабунар авуниз муьгьтеж я.
Усман бин Хунайфа ахъайзавайвал, са сеферда Пайгъамбардин ﷺ патав вилериз экв таквазвай инсан атана шел-хвал авуналда: «Зун герек чкайриз тухудай захъ са касни авач, гьавиляй зал четинвилер ацалтзава». Адаз Пайгъамбарди ﷺ жаваб гана: «Алад фена дастамаз къачу, ахпа кьве кьил капI авуна тIалаб: «Я Аллагь ﷻ, Ви регьимлу Пайгъамбар, Мугьаммад ﷺ чи арада туна за Вавай тIалабзава. Я Мугьаммад ﷺ, за вун арачивиле кьуна ви Аллагьдивай ﷻ тIалабзава зи вилериз экв хкведайвал. Я Аллагь ﷻ, Пайгъамбардикай ﷺ зи тереф хуьдайди ая». Гьадис ахъайзавай Усман бин Хунайфа лугьузва: «Аллагьдал ﷻ кьин хьуй, чун алай чкадилай чкIиз агакьнач, буьркьуьди вилериз экв акваз хтана» (Агьмад, № 4; ан-Насаи, «Ильм аль-явм ва аль-ляйл», № 658; ат-Тирмизи, № 3578; Ибн Маджа, № 1385; Гьаким, «Аль-Мустадрак», № 1930).
Анас ибн Маликалай, Алллагьдин ﷻ регьимдик хьуй вич, атанвай гьадисда лагьанвайвал, Умар ибн аль-ХатIтIаба кьурагьвилер авайла, аль-Аббас арачи яз кьуна Аллагьдивай ﷻ ихьтин тIалабун авуна: «Я Аллагь ﷻ, икьван гагьда чна Пайгъамбар ﷺ арачи яз кьуна вавай тIалабнай, Вуна чаз марф гана, гила лагьайтIа, чна Пайгъамбардин ﷺ ими арачивиле кьазва, Вуна чаз марф це». (Аль-Бухари, № 1010). Ибн Гьажар аль-Аскъаляниди вичин «Фатх аль-бари» ктабда кхьенвайвал, винихъ галай гьадис бинеда кьуна, Пайгъамбар, адан хизан, авлия арачивиле кьуна Аллагьдивай ﷻ тIалабайтIа жеда. Яраб, чан аламаз Женнетдай хабар атанвай, динсузрихъ ва мушрикрихъ галаз дявеяр тухвай халиф Умар асгьабдиз тавассулдикай хабар авачиртIа?! Астагъфируллагь! Адаз чалай виридалайни хъсандиз чизвай. Къенин юкъуз тавассуль инкарзавай са бязибуруз Умар асгьабдилай тавгьид (са Аллагь авайди) хъсан чида жал?!
Ибн Аббаса агакьарайвал, са сеферда Пайгъамбарди ﷺ вичин асгьабриз Гьажаракай (ам Ибрагьим пайгъамбардин паб тир) ва адан аялдикай (Исмаил пайгъамбар) суьгьбет ахъайна. Ибрагьим пайгъамбарди ам къумлухда тур вахтунда, ада гьар сеферда аялдин шехьзавай ван хьайила, инсандин къаматда аваз акваз квахь хъийизвай малаикдиз лугьузвай: «Куьмек це чаз, эгер вун куьмекчийрикай ятIа» (Аль-Бухари, № 3835). Малум тирвал, Гьажара Жибрил малаикдивай куьмек тIалабзавай. ТIалабунрин ван хьайи малаикди вичин кIвачив чил яна ва анай Дувандин югъ алукьдалди амукьдай Зам-Зам цин чешме хкатна. Бес Гьажара малаикдивай куьмек тIалабуналди ам диндай акъатнайни? Астагъфируллагь! Эгер гьакI тиртIа, Пайгъамбарди ﷺ бес вичин асгьабриз малумардачирни?!
Абу Гьурайради ахъайзавайвал, вичи Пайгъамбардиз ﷺ лагьаналда: «Я Расулюллагь ﷺ, заз вавай гзаф ихтилатар ван къвезва, амма абур зи фикирда амукьзавач». Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «ЭкIя чилел жуван аба». Абу Гьурайради гьа лагьайвал авуна. Ахпа Пайгъамбарди ﷺ вичин гъилеривди гьава кьуна абадиз гадарна. Адалай кьулухъ Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «КIватI хъия ам». Абу Гьурайради вичин аба кIватI хъувуна ва адалай кьулухъ адан рикIелай са шейни алатнач» (Аль-Бухари, № 3365; ат-Тирмизи, 3835).
Вучиз Абу Гьурайради Аллагьдивай ﷻ тIалабнач? Вучиз Пайгъамбарди ﷺ завай тIалабмир лагьанач? Вучиз лагьайтIа, чаз а жуьреда тIалабдай ихтияр ава. Пис-хъсан анжах Аллагьдин ﷻ патай я. ТахьайтIа, чна я дарман хъвана кIандач, я духтурдин патав чара кIанз фена кIандач, я сада-садавай куьмек тIалабна кIандач. Аллагьдин ﷻ буйругъ авачиз са куьнини куьмек тагудайди чун инанмиш хьана кIанда. Гьакъикъатда, дарман ва духтур Аллагьдин ﷻ алатар я. Инсан галачиз алатривай са шейни тежезвайвал, Аллагьдин ﷻ куьмек галачиз са шейни са куьнизни туш.
Кьатl ама.
А. Эмирсултанов
