Шабан вацран лайихлувал
Шабан – мусурманрин вацран календардин муьжуьд лагьай варз я, Аллагьдин Расулди ﷺ кьетIендиз къейднавай варцарикай сад. Лугьузва хьи, Пайгъамбарди ﷺ гьар са вацра сив хуьзвай, амма Шабан вацра ада амай вири варцарилай гзаф хуьзвай.
Мусурманрин диде Аишади ахъайдай: «Рамазан вацралай гъейри маса варцара заз Аллагьдин Расулди ﷺ сагъ са вацра сив хвена акунач. Ада Шабан вацра хьиз гзаф сивер маса варцарани хвейиди зи рикIел аламач». Имам аль-Бухариди агакьарайвал, Пайгъамбарди ﷺ вири Шабан вацра сив хуьдай.
Имам ат-Тирмизиди Аишадилай ва Умм Сальмадилай агакьарзава: «Аллагьдин Расулди ﷺ михьиз Шабан вацра сив хуьзвай, анжах са тIимил вахт квачиз».
Гьадисриз баян гузвай алимри идан гъавурда икI твазва: Пайгъамбарди ﷺ гьар вацра пуд юкъуз сив хуьзвай ва гьакIни ислен ва хемис йикъара. Эгер са гьихьтин ятIани себебралди а йикъара сив хвенвачиртIа, Рамазан варз алукьдалди, Шабан вацра абур эвез хъийизвай. ГьакIни Аллагьдин Расулдиз ﷺ хесет авай гуьгьуьллувилин маса ибадатарни эвез хъийидай – суннат-кпIар, ксун тавуна йифер акъудун ва икI мад.
Аишади ахъайзавай хьи, Шабан варз алукьайла Пайгъамбардихъ ﷺ галаз санал адани сив хуьзвай, йисан къене адавай сив кьаз тежез ахъа хьайи ферз тир ва суннатдин сивер эвез хъийиз. Дишегьлийривай жуьреба-жуьре себебралди михьиз Рамазан вацра гьамиша сив хуьз жезвач, амма къведай Рамазан варз алукьдалди, ахъай хьайи йикъар ахцIур хъувун абур мажбур я.
Усамат бин Зайда агакьарайвал, са сеферда ада Аллагьдин Расулдивай ﷺ хабар кьуна: «Я Аллагьдин Расул ﷺ , вуна акьван гзаф сивер хуьзва хьи, на лугьуди вуна садрани сив хкудзавач, амма бязи вахтара сив техуьз акьван гзаф вахт жезва хьи, чаз вуна гьич сив хуьн тийизвайди хьиз жезва, гьафтедин кьве югъ квачиз». Пайгъамбарди ﷺ жузуна: «Абур гьи йикъар я?» За лагьана: «Ислен ва хемис». Пайгъамбарди ﷺ жаваб гана: «Авур крар а йикъара алемрин Раббидин ﷻ патав хкажзава ва заз кIанзава а вахтунда зав сив гваз хьун». За хабар кьун давамарна: «Заз аквазва хьи, вуна Шабан вацра амай варцара хуьн тийизвай жуьреда сив хуьзва». Пайгъамбарди ﷺ жаваб гана: «Им Ражаб ва Рамазан варцарин арада авай, инсанар, адет яз, фикир масанихъ алатна жезвай варз я. И вацрани авур крар алемрин Раббидин ﷻ патав хъфизва ва зи крар хкаж жедай вахтунда заз зун сив гваз хьана кIанзава» (Агьмад, ан-Насаи).
Абу Бакр аль-Бальхиди лугьудай: «Ражаб варз — им цадай варз, Шабан — яд гудай варз, Рамазан — бегьер кIватIдай варз я. Нагагь инсанди Ражаб вацра са затIни цанвачтIа, Шабан вацра яд ганвачтIа, ада Рамазан вацра вуч кIватIда?»
Ша чна Шабан варз ишлемишин жезмай кьван гзаф сивер хуьдайвал, кпIар ийидайвал, Къуръан кIелдайвал, Рамазан варз атайла руьгьдин жигьетдай девлетлу хьана гьазур жедайвал, на лугьуди им чи уьмуьрда жезвай эхиримжи Рамазан варз я.
ГьакIни Аишади агакьарна: «Гьакъикъатда, Пайгъамбар ﷺ зи патав атана ва захъ галаз са дишегьли аваз акуна. Ада завай жузуна: «Ам вуж я?» За лагьана: «Флан кас… (адан тIвар лагьана), ада вичин кпIуникай ахъайзава (вичи гзаф кпIар ийизва лугьуз)». Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Жув акьван куьлягь ийимир, квез квелай алакьдай кар авун хъсан я. За Аллагьдал ﷻ кьин кьазва, Аллагь Таала квез сувабар гуз галат жедач, та куьн Адаз ибадат авунин карда галат жедалди. Аллагьдин ﷻ лукIра дин кьиле тухунин карда Адаз виридалайни гзаф кIандай кар – ада гьамиша ийизвай ибадат я» (Аль-Бухари, Муслим).
Къуй Аллагьди ﷻ чун муьтIуьгъвал къалурдайбурун ва гайи няметрай Адаз шукур ийидайбурун жергедай авурай. Амин.
