Ша’бан – пак варз
Пайгъамбарди Ша’бандин вацра сувабдин сивер хвейи къайдадикай адан уьмуьрдин юлдаш Айшади ахъайзава: «Мугьаммад Пайгъамбарди гагь-гагь а къайда акъваз тавуна сивер хуьдай хьи, гьатта чна мад ада сивер хуьн акъвазар хъийидач лагьана фикирдай, амма гагь-гагь сивер хуьн тавуна ам яргъалди акъваздай, чна гьатта ада мад сив хуьн хъийидач лагьана фикирдай. Рамазандин вацралай гъейри маса са вацрани Мугьаммад Пайгъамбарди кьиляйкьилиз сив хвена заз акурди туш ва гьакIни ада Ша’бан вацра кьван, маса са вацрани гзаф сивер хвена заз акунач» (Бухари, Муслим).
Са сеферда Анас асгьабди Пайгъамбардивай хабар кьунай: «Рамазандин вацра сивер хуьнилай алатайла, гьи сив хуьн къиметлу я?» Пайгъамбарди жаваб гана «Ша’бандин вацра Рамазандин варз виниз акъудун патал (гьуьрметдай) хуьзвай сивер» (Тирмизи).
Регьимдин йиф
Бараатдин йифекай Мугьаммад Пайгъамбарди икI лагьана: «Ша’бан вацран юкьвариз (15-йифиз) Аллагь Таала Вичин махлукьатриз килигда (регьим ийида), имансузрилай ва муъминар такIанзавай инсанрилай гъейри виридалай гъил къачуда (ТIабарани, Ибн Гьиббан, сагьигь). Ихьтин няметдикай хкат тийидайвал, чаз мусурманар кIан хьун лазим я.
ГьакIни Аллагьдивай жуван гунагьрилай гъил къачун тIалабна, туба авуна ва чун хъелзавай инсанрихъ галаз меслят хъхьун герек я. Маса гьадисда лагьанва: ««Ша’бан вацран юкь хьайила, Аллагь Вичин махлукьатриз килигда (регьим ийида) ва муъминрилай гъил къачуда, имансузриз вахт гуда (туба ийидай, кечмиш жедалди), рикIера такIанвал авайбур тада, та а такIанвал чпин рикIерай акъуддалди» (Байгьакъи, гьасан гьадис).
Нетижа кьазва
Инсанди ийизвай амалар гьар юкъуз, гьар гьафтеда ва гьар йисуз Аллагьдал агакьзава. Яни йикъан, гьафтедин ва йисан нетижа хьиз.
- Гьар йикъакай рахайтIа, Пайгъамбардин гьадисда лагьанва: «Йифиз ва юкъуз куьн (жинеррикай…) хуьзвай кьве десте малаикар ава. Абур экуьнин ва рагъдандин кпIарал вири санал кIватI жезва, ахпа цIийиз атайбур акъваззава, муькуьбур, яни адахъ галаз йиф авурбур цаварал хкаж жезва ва Аллагьди абурувай хабар кьазва (Вичиз лап хъсан чизватIани): «Гьихьтин гьалда туна куьне Зи лукIар?» Малаикри жаваб гуда: «Чун абурун кьиливай хъфидайла абуру капI ийизвай ва абурун кьилив атайлани капI ийизвай» (Бухари). Ибур кпIар ийизвайбурукай лагьанвай гафар я. Бес капI тийизвайбурукай абуру вуч лугьузва? Ша чна вахт-вахтунда ферз тир кпIар ийин, гьуьрметлу мусурманар! И дуьнья са фана багъ я.
2. Гьар гьафтеда амалар хкажзавай къайдадикай Абу Гьурайради агакьарнавай гьадисда лагьанва: «Адаман веледрин (инсанрин) амалар гьар жуьмя йифиз, яни хемис йикъан нянихъ (мусурман календардай йиф сифте къвезва) Аллагьдал агакьарзава ва Ада виридан амалар кьабулзава, анжах мукьва-кьиливилин алакъаяр атIанвайбурулай гъейри» (Агьмад, сагьигь).
Мукьва-кьилийрихъ галаз авай алакъа чIурун - виридалайни еке гунагьрикай сад я. Ам себеб яз чна ийизвай хъсан амалар: кпIар, хуьзвай сивер, садакьаяр ва икI мад Аллагьди кьабул тавун мумкин я. Гьавиляй гьатта жувак тахсир квачиз хьайитIани, мукьвабурухъ галаз меслят хъхьухь. И кар квез и дуьньяда ва Эхиратдани хийир я.
3. Йисан амалар агакьзавай варз Ша’бан я. Усама бин Зайда Пайгъамбардивай жузуна: «Я Расулаллагь, вуна Ша’бандиз хуьзвай кьван (сувабдин) сивер маса варцара хвена заз акунач».
Пайгъамбарди жаваб гана: «Ам Ражабдин ва Рамазандин арада авай, инсанри фикир тагузвай варз я. Ам амалар алемрин Раббидал хкажзавай варз я, гьавиляй заз зи амалар зав сив гвай вахтунда хкажна кIанзава» (Насаи, сагьигь).
И гьадисда мусурманар патал са шумуд арифдарвал ава. Сад лагьайди, Ша’бан - йисан амалрин нетижа кьазвай вахт я. Кьвед лагьайди, амалар хкажзавай вахтунда сив гваз хьун хъсан я. Пуд лагьайди, и гьадисдай чун гъавурда акьазвайвал, Пайгъамбардин девирда асгьабри Ражаб ва Рамазан варцарин ибадатриз гзаф фикир гузвай, амма исятда ахьтин инсанар акъатна хьи, Ражаб вацраз са лайихвални авач лугьузвай. Ражаб, Ша’бан ва Рамазан -пак варцар я, чи бубайрини абуруз гьуьрмет авурди я.
ГьакIни Ша’бан Рамазандиз ахъа хьайи сивер къаза хъийидай эхиримжи мумкинвал я, къаза тахвуртIа (мумкинвал авайда) гунагь жеда ва жерме къведа. Мусурманрин диде Айшади лагьана: «Зи хиве гьатай Рамазандин сивер завай Ша’бан жедалди хуьн хъийиз жезвачир, анжах гьа Ша’бандиз къаза хъийизвай» (Бухари, Муслим).
