Умар ибн аль-ХатIтIабан Аллагьдихъай кичIе хьун

Умара шумудни садра самунин кьал гъиле кьадай ва лугьудай: «Заз зун гьа ихьтин самунин кьал хьанайтIа кIандай!» Бязи вахтара ада лугьудай: «Агь, эгер зи дидеди зун гьич ханачиртIа!»

Са сеферда, ам са важиблу кардал машгъулзавайла, адан патав са кас атана, са гьихьтин ятIани гъвечIи бейкефвилелай арза авуна ва тахсирлу касдиз жаза гун тIалабна.

Умара къамчидалди адан къуьн яна ва лагьана: «Гьа и крар патал зун ацукьна квел вил алаз акъвазнавайла куьн зи патав къведач, амма зун маса важиблу кардал машгъул хьайила куьн куь бейкефвилер гваз къвезва ва зи фикирар масанихъ алудзава».

А кас хъфейла, Умара адан гуьгъуьниз ракъурна, ахпа адав вичин къамчи вугана ва лагьана: «Гила вуна зун ягъа, кьилера-кьил хьун патал». А касди лагьана: «За Аллагь патал валай гъил къачуна». Умар кIвализ хъфена, вичи авур кардал пашман яз кьве ракатдин капI авуна ва вичи-вичиз туьнбуьгьар ийиз эгечIна: «Эй Умар! Вун агъада авай кас тир, амма Аллагь Таалади вун хкажна.

Вун ягъалмиш хьанвай кас тир, амма Аллагь Таалади вун дуьз рекьел акъудна. Вакай садазни хабар авачир, амма Аллагь Таалади вун къени авуна ва Вичин лукIарал гьаким яз эцигна. Гила абурукай сад ви патав къвезва ва вичин кефиник хкIурдаз жаза гун тIалабзава, амма вуна ам вич язавани? Вун Аллагь Тааладин вилик акъвазайла вуна Адаз гьихьтин жаваб гуда?» Гьа икI ада гьеле яргъалди вичиз къехуьнриз хьана.

Садра Умар вичин къаравуш Аслямни галаз гьамиша хьиз Мединадин къерехрал элкъвезвай. Садлагьана адаз яргъа хьиз къумлухда цIай акуна. Ада лагьана: «Аквар гьалда, ам инсанар акъвазнавай чка хьтинди я. Мумкин я, йиф алукьуниз килигна, ам шегьердиз гьахьиз тахьанвай карван я. Ша, чна абурун къайгъу чIугван ва и йифиз абур хуьн. Мукьва хьайила, абуруз аялар галай са дишегьли акуна. Аялар кIевиз шехьзавай, цIал лагьайтIа гъвечIи къажгъан алай. Умара адаз салам гана ва адавай ихтияр къачуна, адан патав фена. Ада, аялар вучиз шехьзава лагьана, хабар кьуна.

Дишегьлиди лагьана: «Вучиз лагьайтIа абуруз гишинзава». Ахпа Умара адавай къажгъанда вуч ава лагьана, жузуна. Жаваб яз дишегьлиди лагьана: «Ам анжах яд я, хуьрек мукьвара гьазур жеда лугьуз фикир ийиз аялар ксудайвал».

Ахпа ада алава хъувуна: «Агь, Дувандин юкъуз Аллагь Таалади зинни Умаран гьахъ-гьисаб ийида, четин вахтунда ада зи къайгъу чIугунач лугьуз». И гафарилай кьулухъ Умар кIевиз шехьиз башламишна ва лагьана: «Аллагьди вун регьимдик кутурай! Умараз ви игьтияждикай гьикI чир жеда кьван?» Дишегьлиди лагьана: «Эгер ам чи халиф ятIа, адаз чакай вири чир хьун лазим я».

Умар шегьердиз хтана ва шешел гъуьряй, хурмайрай ва гъеридай ацIурун патал хазинадиз (гьукуматдин пул авай чка) фена. Гьана ада парталарни ва тIимил пулни эцигна. Шешел гьазур хьайила ада Аслямавай ам вичин далудал эцигун тIалабна.

Асляма аксивал авуна: «Муъминрин эмир! Тавакъу хьуй, и шешел за тухун лазим я!» Умараз адаз гьич ябни гуз кIанзавачир. Са шумуд сеферда Асляма тIалабайдалай кьулухъ, Умара адаз лагьана: «Дувандин юкъузни вуна зи пар ялдани? И шешел за тухун лазим я, вучиз лагьайтIа эхиратда а дишегьлидин патахъай завай гьисаб къачудайди я».

Асляма лап такIанз-такIанз шешел Умаран далудал вегьена ва Умар тади кваз гьа дишегьлидин алачухдал фена. Аслям адан гуьгъуьна аваз фена. Умара къажгъандиз са тIимил гъуьр, са шумуд хурма ва чIем вегьена, ахпа абур хуькуьриз гатIумна. Ада цIуз уф гузвай ам къати хьун патал ва Асляма ахъайзавайвал, адан къалин чурудикай гум хкатзавай.

Са тIимил вахтунилай тIуьн гьазур хьана ва Умара вичи ам дишегьлидинни аялрин вилик эцигна. Абур тIуьна тух хьайила, ада къведай сеферда тIуьн гьазурун патал шешелда амайди абурув вугана. Аялриз шад хьана ва гьасятда къугъваз ва хъуьрез эгечIна. Дишегьли Умаралай гзаф рази хьана ва ада лагьана: «Къуй Аллагьди ваз ви хъсанвиляй эвез хъувурай! Вун дугъриданни Умаран паталай халиф хьуниз лайихлу я».

Умара адан рикI секинарна ва лагьана: «Вун халифдин патав атайла, ваз зун гьана жагъида». Ам мад са кьадар вахтунда аялар гьикI къугъвазватIа килигиз абурухъ галаз ацукьна, ахпа Мединадиз хтана. Элкъвена хкведайла ада Аслямаз лагьана: «Ваз чидани, Аслям, зун вучиз акъвазнайтIа? Заз акуна абур гьикI шехьзавайтIа ва заз абур гьикI хъуьрезватIа ва шадвал ийизватIа акуна кIан хьана».

Ахъайзава хьи, Умара экуьнин кпIунал акъвазна «Кагьф» («Магъара»), «ТIа гьа» ва ихьтин маса сураяр кIелзавай ва капI ийидайла ам акьван кIевиз шехьзавай хьи, гьатта адан гуьгъуьна акъвазнавай са шумуд жергедиз адан рикIиз теселли авачир шелдин ван къведай. Са сеферда экуьнин кпIунал ада «Юсуф» сура кIелзавай. Ам (мана): «Анжах Аллагьдиз за зи бедбахтвилин ва пашманвилин арза ийида» («Юсуф» сура, 86-аят) гафарал агакьайла акьван кIевиз шехьиз башламишна хьи, гьатта адавай капI давамариз хьанач.

Тагьажжуддин капI ийидайла бязи вахтара ам чилел ярх жедай ва акъваз тийиз шехьдай. Вичин са тIвар кьурла гьа девирдин виридалайни къуватлу пачагьрин рикIера кичIевал гьатзавай Умараз Аллагь Тааладихъай гьа саягъда кичIезвай. Гьатта къенин юкъузни Умаракай кIелдайла инсанрин рикIера лап еке гьуьрметдин кичIевал гьатзава. Вичин гъилик квай инсанриз гьакьван фикир гузвай кас къенин юкъуз жагъида жал?

ДИНДАРВАЛ ВА АЛЛАГЬДИХЪАЙ КИЧIЕ ХЬУН» КТАБДАЙ.