Хъсанвилин «зулум»
Адетдин гьал фикирдиз гъваш. Куьне, хъсан ниятар аваз, мукьва инсандиз са важиблу ва хъсан кар ийизва. Белки, ада тIалаб тавунваз жуван ял ядай югъ адаз гузва, ада са уьтери лагьай адан месэла гьялзава, я тахьайтIа ам шадарун патал, четин хуьрек гьазурзава.
Амма вил алай рикIин сидкьидай тир чухсагъулдин паталай къене пата ажайиб, саки регъуь жедай ажугъдин лепе хкаж жезва. Гьа исятда квез хъсанвал ийиз кIанзавай инсандал. Чидай гьал яни? Гьа им я «хъсанвилин зулум» - гьа чи хъсан кар чаз акси яз элкъвезвай ва алакъаяр чIурзавай гьал.
Вучиз акI жезва? Вири акьулдихъ галаз кьадайвал хьиз я: за хъсанвал авуна ва жаваб яз заз хъсанвал хъувун лазим я, чухсагъул кьванни лагьана. Амма инсан бухгалтердин ктаб туш, вири «актив-пассив»-дал хтана барабар жезвай. Чи крари, гьатта виридалайни экуьбуру, четин психологиядин къайда кардик кутазва.
Чинебан, анжах куьне къул чIугвазвай, икьрарнама
И хъел атунин бинеда са пата туькIуьрнавай чинебан икьрар ава. Ачух тIалабун авачиз хъсан кар ийидайла, чна ахьтин къаст авачиз шартIар эцигзава. Им, гележегда гьа саягъда жувазни куьмек гуз гьазур жедайди гуьзетун, масадан вилера чи метлеблувал хкаж хьунин умуд хьун, «зун хъсанди я, заз къимет гузва» фикир тестикьарунихъ муьгьтежвал хьун мумкин я. Чна гуя чун гереквилин ва дуьзвилин гьисс маса къачузва, адахъ гузвай пул чна ийизвай кар жезва.
Ингье «икьрар» тамамар тийидайла – инсанди хъсанвал гьакIан кар хьиз кьабулна ва я гзаф тарифар авунач – чна чун алдатмишайдай гьисабзава. Амма чун алцурарнавайди ам туш, чи чинебан гуьзетунар я. Ажугъ – им анжах чи кьиле авай къайдаяр чIуруниз ганвай тIебии жаваб я.
Разивилин пар ва азадвал хатавилик кутун
И гьалдиз маса патахъай килиг. ТIалаб тавур хъсанвал залан пар хьун мумкин я. Ада инсан гьамиша буржлудан чкадал эцигзава, гьатта ада а бурж тIалабначиртIани. Гила ада вич тайин къайдада тухвана кIанзавайди ва тайин гьиссер синемишна кIанзавайди гьиссзава. Адан азадвал – вичин рикIиз кIандайвал жаваб гун – хатавилик акатзава. Чаз хъел атун – им гьа кардин гъавурда акьун я. Чаз хъел къвезва, вучиз лагьайтIа гьиссзава: авур кардалди чна кIанзни-такIанз масад чахъ галаз барабар хьунин мумкинвиликай магьрум авуна. Чаз мукьвавал кIанзавай, амма араяр къана ва къулайсузвал арадал атана, ва и аннамишвал тIарвал гудайди я.
Вуч ийида? И гьалкъа гьикI атIуда?
Сад лагьайди ва кьилинди – кьатIуз чир хьун. Маса инсандиз са чIехи кар ийидалди, иллаки ада ачухдиз тIалаб тавунмаз, жуваз суал гана кIанда: «За гьакъикъатда и кар вучиз ийизва?» Адаз регьят хьун патал? Я тахьайтIа заз секин ва хуш жедайвал? Эгер кьвед лагьайди артух ятIа, акъвазна кIанда.
Кьвед лагьайди – инсанриз абуру ийидай рафтарвилин ихтияр гун. Халисан хъсанвал бязи вахтара кисайди я ва чухсагъул лугьунал вил жезвач. Ам савкьват патал ийизвач.
Пуд лагьайдини – жуван гьиссерикай лугьуз кичIе тахьун, амма тахсирар кутан тийиз. Нагагь куьне куьн ишлемишзавайди гьиссзаватIа, адакай ачухдиз лугьун хъсан я, амма жуван патахъай лугьуз: «Заз пис хьана, вучиз лагьайтIа за куь патай гзаф иштираквал гуьзетзавай». Мумкин я, ихьтин ихтилатда дуьздал акъатда, инсанди куь гуьзетунрикай гьич фикир тийизвайди, куьне лагьайтIа, адаз гьакъикъатда кIанзавай затIарикай.
Хъсанвилин зулум – им куьмек гун пис тирдакай авунвай ихтилат туш. Им чи къастарин михьивиликай ихтилат я. Чна гуьзчивал авун патал, виниз акъатун патал ва я жував вердишарун патал куьмек гудайла, хъсанвал кьведални илисдай залан тажуниз элкъвезва. Халис куьмек кьезил я. Ам гьава хьиз я: адалди нефес чIугвазва, амма аквазвач. Виридалайни къариб кар ам я хьи, жуван гуьзетунрин зулумкарвиликай азад хьайила, чавай эхирки, чна гьакьван гуьзетзавай рикIин сидкьидай тир чухсагъул къачуз жеда. Анжах гила ам бурж жедач, халис савкьват жеда.
