Савда бинт Зам’ат
Меккадиз Ислам атай чIавалай башламишна къурайшитри чпин ватанэгьлийриз абуру Ислам кьабулна лугьуз жазаяр гуз хьана. Мусурманрин гьал лап четин хьайила, Пайгъамбарди ﷺ динэгьлияр къутармишун патал абуруз Эфиопиядиз куьч хьун эмирна, а чIавуз адан кьиле гьахълу пачагь авай. Ада мусурманар хушвилелди кьубулна. Гуьгъуьнлай ада вичини Ислам кьубулна, ам рагьметдиз фейи чIавуз Пайгъамбарди ﷺ адахъ жаназа капIни авуна.
Эфиопиядиз куьч хьайибурун арада Савда бинт Зам’ат ва адан гъуьл Сукран ибн Амирни авай. Са сеферда Савдадиз ахварай Пайгъамбарди ﷺ вичин кьилел кьуьл илисна фена акуна. Ада акур ахвар Сукраназ ахъаяй чIавуз, ада гьарайна им вичиз гузвай хабар я, вич рекьида ва Савдани Пайгъамбардиз ﷺ гъуьлуьз хъфида лагьана. Гуьгъуьнлай Савдадиз вичин месел варз аватна ахварай акуна. И ахвариз баян гайила, Савдадин гъуьлуь вичин кьиникь мукьвал жезвайди лагьана. Гьакъикъатда, Сукран Эфиопиядай Меккадин мусурманар элкъвена хквезвай чIавуз гьа рекье рагьметдиз фена.
Са кьадар вахт алатайла, сифтегьан женгинин юлдашрикай Усманан паб Хавла бинт Гьаким Мугьаммадан ﷺ патав атана ва лагьана: «Я Пайгъамабар ﷺ, Хадижа рагьметдиз фейидалай гуьгъуьниз са кьадар вахт алатнава, вун гьеле перишан я». Пайгъамбарди ﷺ жаваб гана: «Хадижа зи аялрин диде тир ва ам вири крара тамам дишегьли тир». Хавлади Пайгъамбардивай ﷺ ам са дишегьлидал эвленмиш хьайитIа гьикI жеда лагьана, хабар кьуна. Пайгъамбарди ﷺ жаваб гана: «Квез, дишегьлийриз, а кар хъсан чида». Хавла адаз Савда це лугьунин ният аваз хъфена. Ам Савдадин патав атана ва адаз вичин уьмуьрда виридалайни бахтлу югъ алукьнава лугьуз муштулух гана. Пайгъамбарди ﷺ адан гъил це лугьузвайдакай лагьана. Аламат хьайи Савдади жаваб гана: «Лайихлу ва вирида гьуьрметзавай Хадижадал эвленмиш хьайидалай гуьгъуьниз Пайгъамбарди ﷺ и кесиб, язух гьалда авай зун гьикI пабвиле къачуда?» Мугьаммад ﷺ рази я ва вири крар Аллагьдин ﷻ хушуналди жезвайди я, лагьана Хавлади. Ахпа Савдади Хавла вичин бубадин патав рекье туна. Буба гьеле мусурман туширтIани, Савдади адаз еке гьуьрметзавай. Къуръанда лагьанва хьи, диде-бубадиз гьуьрметна кIанда, гьатта абур динсузар яз хьайитIани. Гьа и кар чпин диде-бубайрал ва стхайрал алукь тийизвай дишегьлийриз делил хьуй. Пайгъамбардин ﷺ патахъай Хавла атай чIавуз, Савдадин бубадиз гзаф шад хьана, ва ада лагьана: «Им зи патай виридалайни хийирлу кар жеда. Мугьаммад ﷺ зун патал дагъдилайни чIехи я. Ада инсанриз Ислам чирзава ва адаз аль-Амин (ихтибарлу кас) лугьузвайди я. Ам намуслу я ва къурайшитрин несилдай акъатнава».
Савдадал эвленмиш хьайидалай гуьгъуьниз, Пайгъамбардин ﷺ рикlяй Хадижадин кьиникьин дерт акъатна.
Савдадихъ галаз алакъалу яз Аллагь Таалади динэгьлийриз са шумуд къарар ракъурна. Абурукай сад гьаждал финихъ галаз алакъалу я. Арафадал вири гьерекатар тамамарайдалай кьулухъ, гьажияр рагъ акIайдалай гуьгъуьниз Муздалифа дередиз рекье гьатзавай. Ана абур пакамалди амукьзавай. Амма азарлубуруз ва аялриз Муздалифадай кьуланферилай алатайла экъечIдай ихтияр ганвай (яни экуьн ярар ядалди). И регьятвал Савдадихъ галаз алакъалу я. Кьакьан буй ва зайиф сагъламвал авай адаз йиф Муздалифада акъудун лап четин тир. Гьавиляй Аллагьди ﷻ адаз Пайгъамбардилай ﷺ вилик а дередай экъечIдай ихтияр гана. ГьакI хьана Пайгъамбардин ﷺ кьвед лагьай паб Савда бинт Зам’ата вичелай гуьгъуьниз гьаж тамамарунин карда Шариатдин къарардалди регьятвилер туна.
