Аллагьдиз кIани ксарин аламатар ва абурун лайихлувал

Аллагь Таалади лагьана: «Гьакъикъатда, Аллагьдиз мукьвабуруз са куьнихъайни кичIе хьун лазим туш ва абур пашман жедач. Инанмиш хьайибуруз ва Аллагьдихъай кичIебуруз и дуьньядани, эхиратдани хъсан хабар виликамаз тайин авунва. Аллагьдин гафар дегиш жезвайди туш – гьа им чIехи агалкьун я» («Юнус» сура, 62-64-аятар).

Аллагьди гьакIни лагьана: «Гьар сеферда ибадат авун патал Закария адан кIвализ гьахьайла, адаз ана недай суьрсет жагъидай ва са сеферда ада хабар кьуна: «Я Марьям, ваз ибур гьинай атана?» Ада лагьана: «Абур – Аллагьдин патай я. Гьакъикъатда, Аллагьди Вичиз кIандайдаз кьадар авачиз ризкьи гузва»» («Аль-Имран» сура, 37-аят).

Пайгъамбардин r гьадисар:

1. Абу Мугьаммад Абд арРагьман бин Абу Бакр ас-Сиддикьа лагьана: «Чардахдик яшамиш жезвайбур кесиб инсанар тир ва са сеферда Аллагьдин Расулди лагьана: «Низ кьве касдин тIуьн аватIа, ада вичихъ галаз пуд лагьайди тухурай, низ кьуд касдин тIуьн аватIа – ада вад лагьайди тухурай (ва я: …ругуд лагьайди)».

Абу Бакра кIвализ пуд кас тухвана, Пайгъамбарди вичи лагьайтIа, вичихъ галаз цIуд кас тухвана. Абу Бакраз талукь яз лагьайтIа, ада Пайгъамбардин кIвале нянин тIуьн тIуьна ва нянин капI авун патал ам гьана акъвазна. Аллагьдиз кIандай кьван вахт алатайла, ам кIвализ хтана.

Адан папа адаз лагьана: «Вун ви мугьманрин патав хтуниз куь манийвал авуна?» Ада жузуна: «Вуна абуруз тIуьн ганачни мегер?» Ада лагьана: «Абуруз тIуьн теклифнатIани, вун хкведалди абуру недач лагьана!»

Абд ар-Рагьмана лагьана: «А чIавуз зун хъфена ва чуьнуьх хьана (бубадин ажугъдихъай кичIе хьана), Абу Бакра лагьайтIа, гьарайна: «Я авам!», - ва гьараюнар ийиз эгечIна. Ахпа мад суфрадал тIуьн эцигайдалай кьулухъ, вичин хизандиз лагьана: «Неъ, адакай квез менфят тахьурай, за лагьайтIа, Аллагьдал кьин кьазва, за ам гьич са чIавузни недач!»

Абд ар-Рагьмана лагьана: «За Аллагьдал кьин кьазва, чна са кIус къачунмазди, кIаникай генани гзаф тIуьн пайда жезвай ва гьа икI чун вири тух жедалди давам хьана, амма тIуьн лагьайтIа, сифтедай авайдалайни гзаф хьана. Хуьрекдиз килигна Абу Бакра вичин папавай хабар кьуна: «Я бану фирасан вах, им вуч я?!» Ада шаддиз гьарайна: «За жуван шадвилел кьин кьазва, исятда тIуьн сифтедай авайдалай пуд сеферда артух хьана!» А чIавуз Абу Бакра адакай са тIимил дадмишна ва лагьана: «Гьакъикъатда, им – шейтIандин кар я!», - яни вичи гьа хуьрек недач лагьана кьур кьин фикирда аваз.

Ахпа сагъ са кIус тIуьна ва амайди Пайгъамбардин r патав тухвана ва гьа тIуьн адан кIвале пакамдалди амукьна. Икьван чIавалди чна са тайифадихъ галаз икьрар кутIуннавай. Адан вахт алатайла Пайгъамбарди r цIикьвед кас тайинарна ва абурун гьар садан гъилик Аллагьдиз чидай са кьадар ксар квай ва абуру вирида гьа тIуьн тIуьна.

И гьадисдин аль-Бухариди гъизвай жуьреда лугьузвайвал, Абд ар-Рагьмана лагьана: «Абу Бакра кьин кьуна вичи гьа тIуьн недач лагьана, адан папани гьахьтин кьин кьуна, мугьманди лагьайтIа (ва я: …мугьманри) кьин кьуна вичи недач лагьана (ва я: …чпи недач лагьана), та иесиди недалди. Абу Бакра гьарайна: «Им – шейтIандин патай я!» Ахпа ада вичиз хуьрек гъун буйругъна ва ам тIуьна, ва амайбуруни вирида тIуьна. Абуру гьи кIус къачунайтIани, адан кIаникай генани гзаф пайда жезвай.

Абу Бакра вичин папавай жузуна: «Я бану фирасан вах, им вуч я?!» Ада гьарайна: «За зи шадвилел кьин кьазва, чна нез башламишдайла авайдалай ам генани гзаф хьанва!» Абуру тIуьна, ахпа гьа тIуьн Пайгъамбардиз ракъурна. Абд ар-Рагьмана лагьана хьи, Пайгъамбардини ам тIуьна.

2. Абу Гьурайради агакьарайвал, Аллагьдин Расулди лагьана: «Квел къведалди авай халкьарин арада вагьйу къвезвай инсанар авай. Эгер зи умматда ахьтин сад аваз хьайитIа, гьакъикъатда, ам Умар я» (Аль-Бухари).

3. Анаса агакьарайвал, са сеферда Пайгъамбардин асгьабрикай кьве кас мичIи йифиз адан кIваляй экъечIайла, абурун вилик, абуруз рехъ экуь ийидай, кьве чирагъ хьтин затI куькIвена. Абур садсадавай къакъатайла, абурухъ гьар садахъ галаз са чирагъ амукьна ва та абур кIвализ агакьдалди абуруз рехъ экуь авуна» (Аль-Бухари).

4. Абу Хурайради лагьана: «Садра Аллагьдин Расулди цIуд касдин кьадарда аваз чинеба геле къекъведайбурун десте ракъурна ва абурун кьилени Асим бин Сабит аль-Ансари эцигна. Абур рекье гьатна ва Усфананни Меккадин арада авай аль-Худат чкадив агакьайла, абурукай хузайл тайифадиз хабар хьана ва абурун гуьгъуьна аваз виш чIемерукдай ядайбурни цIапанрай ядайбур фена. Абур акурла, Асимни адан юлдашар са кьакьан чкадал чуьнуьх хьана. Гьа инсанри абур элкъуьрна кьуна ва лагьана: «Агъуз эвичI ва рей це (сдавайтесь), чна куьн садни рекьидач лагьана квез гаф гузва».

Асим бин Сабита лагьана: «Заз талукь яз лагьайтIа, зун эвичIдач ва кафиррин регьимдик умуд кутуна рей гудач! Я Аллагь, чакай Ви Пайгъамбардиз хабар це!» А чIавуз абуру хьилерай ягъиз башламишна ва Асим яна кьена. Абурукай пуд кас: Хубайб, Зайд бин адДасина ва мад сад абурун гафунихъ агъана агъуз эвичIна. Абур кафиррин гъиле гьатайла, абуру чпин чIемерукрин епер ахъайна, абур кутIунна.

А чIавуз пуд лагьайда лагьана: «Им – сад лагьай хаинвал я! За Аллагьдал кьин кьазва, зун квехъ агалтдач, вучиз лагьайтIа и кьенвайбур заз хъсан чешне я!» Кафирри ам галчIурна тухвана ва ам чпиз муьтIуьгъриз кIан хьана. Ада вич абурухъ галаз фидач лагьайла, абуру ам яна кьена. Хубайбаз ва Зайд бин ад-Дасиназ талукь яз лагьайтIа, абур Меккадиз тухвана ва ана лукIвилиз маса гана.

Им Бадрдин женгинилай кьулухъ хьайи кар я. Хубайб маса къачурбур аль-Харис бин Амир бин Навфаль бин Манафан рухваяр хьана. Ам Бадрдин женгина Хубайба кьенай. Ам абурун есир яз са кьадар вахтунда амукьна, та ам кьиникьин къарар кьабулдалди. Идакай чир хьайила, Хубайба вичин бедендал алай чIарар тун патал аль-Гьарисан рушарикай садаз уьлгуьч гице лагьана. Руша адав уьлгуьч вугана. Ахпа а дишегьлидин гъвечIи аял, диде адаз бегьем килиг тавурвиляй, Хубайбан патав фена. Дишегьлидиз акуна хьи, гъиле уьлгуьч авай Хубайба гьикI вичин метIерал аял ацукьарнатIа.

Адаз а саягъда кичIе хьана хьи, Хубайбаз и кар адан чинай акуна ва ада лагьана: «Ваз за ам рекьиз кичIезвани? За акI гьич са вахтундани ийидач!» А чIавуз дишегьлиди гьарайна: «За Аллагьдал кьин кьазва, заз Хубайбалай хъсан есир акурди туш! За Аллагьдал кьин кьазва, садра заз акуна, ам зунжуррал кутIуннавайла, гьикI ада гъиле ципицIдин кул кьуна ам незвайтIа, а вахтунда Меккада ципицIар гьеле садазни авачир!» Ада лугьудай: «Гьакъикъатда, им – Аллагьди Хубайбаз ганвай пай я!» Ахпа абуру ам кьин патал Гьарамдин сергьятрилай къецез акъудайла, Хубайба абуруз лагьана: «Заз кьве ракатдин капI ийидай ихтияр це». Абуру ихтияр гана.

Ада кьве ракатдин капI авуна, ахпа лагьана: «Я Аллагь , эгер куьне заз кичIезвайди гьисаб тавунайтIа, за мад хъийидай! Я Аллагь , абурун кьадар гьисаб ва абур сад-садан гуьгъуьналлаз терг ая ва абурукай садни тамир!»

Ада лагьана: «Эгер зун мусурман яз кьейитIа, заз зун Аллагь паталди гьикI кьейитIани къайгъу авач. Им Аллагь паталди я ва эгер Адаз кIан хьайитIа, кукIварнавай бедендин паярин жалгъайрал разивал ийида.

Гьа икI, сабур авур ва вич рекьидалди кьве ракатдин капI авур Хубайба гьахьтин адетдин кьил кутуна ва кьиникьин жаза ганвай гьар са мусурманди гьакI авун лазим я. Пайгъамбарди вичи ракъурайбур бедбахтвилик акатай юкъуз вичин асгьабриз идакай хабар гана (адаз вагьйу атана). Бязи къурайшитриз талукь яз лагьайтIа, абуруз Асим бин Сабит яна кьенвайдакай ахъаяйла, абуру ам кьенвай чкадал инсанар ракъурна, адан бедендин гьихьтин хьайитIани са пай хкидайвал, гьадай ам Асим тирди тестикь жедайвал, гьикI хьи Асима тIварван авай къурайшитрикай сад яна кьенвай. Амма Аллагьди Асиман бедендин патав чIижерин кул хьтин са затI ракъурна ам къурайшитрикай хуьн патал ва абурувай адан бедендикай са затIни атIуз хьанач (Аль-Бухари).

Ибн Умара лагьана: «Заз мус ван хьанайтIани Умара са кардикай икI лугьуз: «Гьакъикъатда, за фикирзава им икI жедайди», - гележегда ада фикирзавайвал женни ийидай» (Аль-Бухари).

«РИЯЗУ САЛИГЬИН» КТАБДАЙ.