Зи хцин япар екебур я
Зи аялдиз хайила квай кьетIенвал ава – адан япар екебур я. Къведай йисуз ам мектебдиз фида ва заз адан таяри адал хъуьруьнар ийиз кичIезва. Ам ахьтин четинвилериз гьикI гьазурда?
Алимдин жаваб:
Динда инсанрал хъуьруьнар авун, бедендик нукьсанар квай ва я набутвал авайбурун патахъай такIанвал ва я къайгъусузвал къалурун кIевелай къадагъа я.
Пак Къуръанда лагьанва (мана): «Эй, инанмиш хьанвайбур! Къуй квекай садбуру муькуьбурукай хъуьруьнар тавурай, акI хьун мумкин я хьи, абуру ягьанатар ийизвайбур чпелай хъсанбур яз хьун…» («АльГьужурат» сура, 11-аят).
Хъуьруьнар авун – им инсан алчах акун ва ам кваз такьун я. Ам чIалар ахъаюн ва я масабуру адан далудихъ са гьихьтин ятIани амалар авун я. Абур вири къадагъа тир ягьанатрик акатзава. Абуру инсан гъибет хьтин (яни инсандикай ам алачир чкадал адаз вичиз ван хьана такIан тир гафар лугьун) чIехи гунагьдал гъун мумкин я.
Аишади садра Пайгъамбардиз лагьана: «Сафия ахьтинди тирди ваз бес я». И гьадис агакьайбурукай сада гъавурда туна: «Адан фикирда Сафиядин гъвечIи буй авай». Аишади давамарна: «И гафар ван хьайила Аллагьдин Расулди гьарайна: «Гьакъикъатда, вуна ахьтин затI лагьана хьи, нагагь ам гьуьлуьк акахьнайтIа, ада ам михьиз чиркинардай!» (Ат-Тирмизи, Агьмад).
Им чна садани рикIелай алуд тавуна кIанзавай кар я. Бязи вахтара гьа и жуьреда инсанди вич машгъулариз, патав гвайбурук хъуьруьн кутаз алахъзава, амма гьа идалди вичи масабурун рикI гьикI тIарзаватIа, рикIелай алудзава. Аллагь Таалади ахьтин гунагьдилай акьван чIавалди гъил къачудач хьи, та ада туба ийидалди ва вичи кефи хайи касдивай багъишламишун тIалабна ада гъил къачудалди.
Гила и месэладиз талукь яз лугьун. Дугъриданни, инсанар и дуьньядиз са гьихьтин ятIани нукьсанар кваз къвезва. Амма гзаф аялрик хайила квай набутвилихъ, абуруз къекъведай, ван къведай, аквадай ва икI мад мумкинвилер тахьунихъ гекъигайла, япар еке хьун нукьсан туш. Гьавиляй рикIел хкиз кIанзава хьи, гьич са вахтундани умуд атIун тийидайвал, жуваз авайдай Аллагьдиз шукур ийиз рикIелай алуд тийидайвал, Раббиди Вичин кIани лукIар виридалайни четин имтигьанрик кутазва.
Психологдин меслят:
Зи фикирдалди, и дуьшуьшда а месэладиз кьетIен фикир тагайтIа хъсан я. Куь кичIевилиз килигна, аялди вичин япариз герек тушир фикир гун мумкин я. Гьавиляй куьн и месэладиз маса тегьерда килигун лазим я.
Кар ана ава хьи, эгер квез и месэладин вилик пад кьаз кIанз са гьихьтин ятIани серенжемар кьабулайтIа, куьне, аксина, къастуналди ам арадиз акъудун мумкин я. Эхирки, хцихъ галаз адан япарин кIалубдикай ихтилат авун ва и карди куьн кIеве тунвайди къалурун герек туш.
Ина чир хьун лазим я хьи, ада вичин бедендин кьетIенвилериз ийизвай рафтарвал, чIехи пай куьне ийизвай рафтарвилелай аслу я. Эгер куьне и кардиз фикир тагуз хьайитIа, адазни ам гьич такун мумкин я. Гададиз им са гьихьтин ятIани четин месэладиз вучиз элкъвезвайди я кьван?
Гила, эвелимжи крарин патахъай чун тайин хьайила, чна фикирна кIанда, эгер адан таярин патай гьахьтин туьгьметар хьайитIа, чна адаз гьикI куьмек ийида? Инал важиблу я хциз къалурун, чаз адахъ галаз кIелзавайбуруз хьиз таквазвайди, гьакIни адан япар лап къайдадинбур я лугьунни герек туш. Куьне хциз лагь хьи, япариз чпин кьилдин кIалуб ава ва ам гьакI гьаваянда ганвайди туш.
Са низ ятIани япар бегенмиш туштIа, ам адан вичин фикир я. Хъуьруьнар ийидайла вуч авун лазим ятIа аялдиз чира. Ина аял гъавурда тун лазим я хьи, аялрин хъуьруьнар адан япарин кIалубдилай ваъ, ада абурун ягьанатриз гьихьтин фикир гузватIа, гьадалай аслу я. Вичиз хъел атанвайди къалур тийидайвал чира. Адет тирвал, эгер аялдихъ галаз дуьз къайдада рахайтIа, и месэла регьятдиз гьялиз жезва.
Адалай гъейри, таквадай жуьреда и месэладин вилик пад кьаз жеда – кьил кьунин ва чIарар эвягъунин тегьер дуьз хкягъуналди. Аял деллекчидиз къалура, ам виликамаз месэладин патахъай гъавурда тур. Хъсан пешекарди япарин кIалуб таквадай ва аялдиз бегенмиш жедай кьил кьунин жуьре хкяда.
Вири и крари санал и месэла гьялиз куьмек гуда. Ина анжах сабур ва мукъаятвал герек я.
АЛИАСГЬАБ МУРЗАЕВ, ПСИХОЛОГ АДИЛЬ ИБРАГЬИМОВ, АЛИМ
