Зун буьгьтендик кутунва, вуч ийин?
Зун буьгьтендик кутунва, вуч ийин?
За вуч авун лазим ятIа са меслят къалура: зун буьгьтендик кутунва, зи хиве тапан тахсирар тунва. Зинни захъ галаз кIвалахзавай юлдашрин арада къайивилер хьанва. Тахсир квачир касдин винел буьгьтен вегьейла, адаз и кIвалах дагъдилайни залан жеда.
Заз чизва, а фитнекарриз багъишун лазим я (динди багъишун хъсан кар яз гьисабзава), амма зи рикI акьван тIар хьанва хьи, гьатта зи бейкефвили жуван акьулдин винел пад къачузва. Заз а фитнечияр Сад Аллагьди тади гьалда жазаламишна кIанзава. ТIалабзава, заз са меслят къалура!
Алимдин жаваб:
Исламдин къанунралди, фитне лап агъур гунагь яз гьисабзава. Эгер ви тIварцIел леке гъиз алахънавайбур мусурманар ятIа, вуна абуруз чпи авунвай кар еке гунагь тирдакай лагь. Фитне авун анихъ амукьрай, Къуръанда лагьанва хьи, гьатта фитне ийидай фикир кьилиз атунни гунагь я. Идалайни гъейри, а гунагь муькуь гунагьрилай квелди тафаватлу я лагьайтIа, фитне ийизвай инсан неинки Аллагьдиз ﷻ яб тагузвай кас яз, ам гьакIни маса кас басрухдик кутазвай, адан тIвар кьацIурзавай кас язни ашкара жезва. Нетижада ада кьве гунагьдиз рехъ гун жезва. Къуръанда ва гьакIни Пайгъамбардин ﷺ гзаф гьадисра лагьанвайвал, бейкеф хьанвай ксари агъа дуьньяда, чеб бейкеф авурбурувай чпиз гайи зияндай гьакъи хгун истемишда, гьатта чпин аялривай, диде-бубайривайни.
Багъишун, тавун – им куь ихтияр я, квевай и дуьньяда багъишизни жеда, кIан хьайитIа агъа дуьньядиз фидалди тазни жеда, куьн бейкеф авурбурувай квез гайи зияндай гьакъи вахчун патал. Амма куьне и дуьньяда багъишайтIа, квез Аллагьди ﷻ а суваб кардай гьакъи гзаф гуда, а бейкеф авур ксари а дуьньяда хгудай гьакъидилай. Адалайни гъейри, тежрибади къалурзавайвал, инсанди вич бейкеф авур ксариз багъиш хъувурла, адаз гзаф регьят жезва.
Мусурман психологдин меслят:
Гьелбетда, куь кьилел атанвай бала нин кьилел хьайитIани атун мумкин я. И кардикай чун садни хвенвач. Чара касдин тIвар кьацIуриз, адан хиве тавур крарай тахсирар тваз алахъдай алчах инсанар виринра авайди я.
Исятда ви кьилел атанвай дуьшуьшда вуна жув дуьз къайдада тухун лазим я, герек вакай хъсан фикир амукьдайвал, икI хьайила а фитнечияр чеб са куьникайни жедач.
Ихьтин дуьшуьшда инсанрин психика гьихьтинди ятIа рикIел хкун важиблу я. Мисал яз, чаз чизвайвал, чакай гзафбуру икI фикирзава: анжах вичин хиве тахсир авайди гьиссзавай касди вичи-вич масабурун вилик михьи ийиз, вичин хивяй тахсирар акъудиз алахъда. Эгер са касдикай лугьузвай гафар гьакъикъатдихъ галаз кьазвайбур туштIа, ада масабуруз вич гьахъ тирди тестикьарун виже къведач ва ам вичиз къулай тушир гуьруьшрикайни садрани катдач …
Инсанрин ихьтин психология фикирда кьуна, вуна жув алай вахтунда фитнечийри гуьзлемишзавай гьалдиз гъун эсиллагь герек туш, акси яз, вуна жув лап сабурлувилелди, секинвилелди твах. Ви кьилел атанвай дуьшуьшди вак къалабулух кутунвайди, ви секинвал къакъуднавайди а фитнечийриз къалурмир. Гьа и къайда вун жув секиндиз, азаддиз тухвайла, ви кIвалахдин юлдашри вакай гьатнавай ванер гьакIан пичIи ихтилатар хьиз кьабулда.
Мад са кар фикирда кьун лазим я: вакай тапан фикирар чукIурнавай ксари им фитнеяр авунвай сад лагьай дуьшуьш тахьун мумкин я. Белки и алчах кар авун абуруз адет хьанвайди ятIа? Михьи чешмедай садлагьана чиркин яд акъатун фикирдиз гъиз жедай кар туш, гьар са кардихъ вичин эвелни авайди я, себебни. Гьаниз килигна, а фитнеди вичин эвел гьинай къачунватIа ва себеб вуч ятIа, ахтармишун лазим я.
Жувал вегьенвай буьгьтен ахлуддай рекьерни авачиз туш. Мисал яз, вун валай фитне авунвай касдихъ галаз чин-чинал гуьруьш хьухь. Фитне авунвай касди гьуьрметзавай, адалатлу са инсанни а гуьруьшдал жедайвал тешкила. Гьуьрмет авай а инсандин вилик ахпа а фитнечидивай вичи лагьай гафарай жаваб гун истемиша. Фитне а касди къастуналди авунвайди яни, тушни чир хьун лап важиблу кар я. Мумкин я фитнечи вич таб хабардин есирда гьатнаваз хьун ва, белки, вичиз ван хьайи гафарин дуьзвал ахтармиш тавуна ада вакай ихтилатар чукIурнаватIа.
Мадни, чин-чинал гуьруьш хьун тешкилзавайдакай вуна а фитнечидиз виликамаз хабар гайитIа, генани хъсан жеда, вучиз лагьайтIа а касдиз гьуьрмет авай инсандин вилик вичин таб винел акъатунихъай, вич беябур хьунихъай кичIе хьун мумкин я ва икI тахьун патал, ада вичин тахсир гьасятда хиве хкьун мумкин я. Ихьтин дуьшуьшарни мукьвал-мукьвал жезвайди я.
Эгер винидихъ къалурнавай рекьер, са бязи себебар авайвиляй, вуна герек къвезвачирбур яз гьисабзаватIа, жува-жув гьакI секиндиз, гьич са карни тахьайди хьиз твах. Вуна жув гьа икI тухвайла, вакай акъуднавай ванер гьакIан къундармаяр тирди инсанри кьатIуда.
«КицI элуькьзава – карван физва» лугьудай куьгьне мисалдикай менфят къачу.
