СУАЛ-ЖАВАБ
Рамазандин гуьгъуьнлай къвезвай Шавваль вацра сивер хуьнин важиблувиликай Пайгъамбардин ﷺ гьакъикъи гьадис авани?
Эхь, ава. Мугьаммад Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Ни Рамазандин вацран сивер хвена, ахпа Шаввалдин ругуд сивни хвейитIа, ам са йисан къене сивер хвейи мисал жеда» (Сагьигь Муслим). Гьадисда тlвар кьунвай ругуд сив Шавваль вацран гьикl сифте кьиляй, гьакl эхирдайни кьуртlа жеда. Кьилинди, абурун кьадар ругуд хьун я. Къейд ийин хьи, Шавваль вацран сивер сувабдинбур я, абур хвейибуруз сувабар жеда, хуьн тавурбуруз гунагь жедач.
ТIарикъатдин (тасаввуфдин) шейхер, пIирер инкар ийизвайбуруз Аллагьди ﷻ гьихьтин жаза гуда?
И суалдиз имам Шигьабуддин ибн Гьажара ихьтин фетва ганва: «Са тIимил хьайитIани акьул авай, диндикай хабар авай касди абур инкар авуникай вич хвена кIанда, гьатта адан кьилиз суфий шейхерин гьакъиндай гьич са чIуру фикирни татурай. Гьакъикъатда ам рекьизвай агъу я, и кардин шагьидарни виликан вахтарани ва алай вахтунда гзаф инсанар хьанва. Чаз Ибн Сакъадикай риваят чизва. Са сеферда шейх Юсуф Гьамданидин кьилив суфияр инкар ийизвай Ибн Сакъа атанай. Ада шейх ахтармишдайвал са суал гана. Шейхди адан суалдиз жаваб гана ва лагьана: «Ви ихтилатрикай куфрдин (имансузвилин) ни къвезва, мумкин я вун и дуьньядай имансузди яз акъатун!» Гьа и шейхди лагьайвал хьунни авуна. Ибн Сакъадиз са хашпара дишегьли бегенмиш хьана ва хашпара дин кьабулна, гьа дин гваз ам и дуьньядайни фена. Ихьтин эхирдикай чун Аллагьди ﷻ Вичи хуьрай.
Суфий валияр инкар ийизвайбурун жаза екеди я, гьикI хьи гьадису-ль-къудсида Аллагь Таалади лагьанва: «Ни Зи валидиз азият гайитIа, За а касдиз дяве малумарда». Гьелбетда, Аллагьдихъ ﷻ галаз женг тухузвай кас гьамишалугъ пашман жеда. Мад алимри лугьузва хьи, Аллагь Таалади кафиррилай гъейри масабуруз дяве малумарзавач, гьавиляй валияр инкар ийизвай кас кафир яз кьин мумкин я («Аль-Фатава-ль-Гьадисия»).
«Ясин» ва я Къуръандин маса сураяр, аятар лезги гьарфаралди кхьидай ва кIелдай ихтияр авани?
«Ясин» ва Къуръандин маса сураяр, аятар араб гьарфарилай гъейри масабурал кIелун Шариатди къадагъа ийизва. Гьавиляй лезги гьарфаралди ам кIелдалди чаз са зикир, месела, «Ля илягьа ил-Ляллагь» авун меслят къалурзава, гьакI хьайитIа суваб жеда. Гьелбетда, акьулдиз балугъ касдиз суваб гъиляй ахъайна гунагьдихъ калтугун кутугнавач! Пайгъамбарди ﷺ лагьанва: «Гьикьван Къуръан кIелзавайбур ава, гьа са вахтунда Къуръанди а ксариз лянет ийизва». Им лагьай чIал я хьи, Къуръан кутугнавай къайдада (араб гьарфаралди, тажвид – кIелунин къайдаяр, махраж – гьарфар туьтуьнай дуьз акъудуналди) кIел тийиз хьайитIа, Къуръанди вичи ам кIелзавай касдиз пис дуьаяр ийизва. Инал лагьай къайдада кIел тежезвай ксариз алай вахтунда Къуръандиз магнитофондай, телевизордай яб гудай мумкинвилер ава. Мугьаммад Пайгъамбарди ﷺ лагьанва: «Яб гайи Къуръандин гьар са гьарфунай Аллагь Таалади 20 суваб кхьизва» («Ианату-тI-тIалибин»).
Михьи циз нежес аватайтIа, ам дастамаз къачудайла ишлемишдай ихтияр авани?
Эгер нежес аватнавай цин кьадар 215 литрдилай гзаф ятIа ва цин ранг, тIям, ни дегиш хьанвачтIа ам ишлемишдай ихтияр ава. Эгер и пудакай са шей кьванни дегиш хьанваз хьайитIа, а яд дастамаз къачудайла, жендек чуьхуьдайла ва я маса михьивилер ийидайла ишлемишдай ихтияр авач. Амма эгер цин кьадар 215 литрдилай тIимил яз хьайитIа, ам нежес аватуникди кьацIузва (мутанажжас), яни ам михьивилер ийидайвал ишлемишдай ихтияр авач. Эгер нежес аватай яд 215 литрдив агакьдайвал ам авай къапуниз яд алава хъувуртIа ва адан ранг, тIям, ни дегиш тахьанваз хьайитIа, ам ишлемишдай ихтияр ава («Аль-Мукъаддамату-ль-Гьазрамия»).
Йисан къене сувабдин сивер хуьдайвал гьи варз виридалайни хъсанди я?
Сувабдин сивер хуьдайвал виридалайни хъсан варз - Мугьаррам, ахпа Раджаб, ахпа Зуль-Гьижа, ахпа Шабан я («ФатхIу-ль-Аллам»).
За капI жувавай жезвай тегьерда, яни ацукьна ийизва, ам турус жезвани? Мад заз гьар жуьредин ахварар аквазва, ахваррин гьакъиндай Шариатда вуч лагьанва?
Сад лагьайди, Аллагь Таалади инсанривай кьилиз акъудиз тежедай крар абурун хиве тунвач. Гьавиляй, куьне ийизвай капI квевай жезвай тегьерда ая (кIвачел акъвазна жезвачтIа, ацукьна…), ин ша Аллагь, куь кпIар Аллагь Таалади кьабулда. Куьне капI ийизва лугьуз ва я диндихъ галаз алакъалу маса крар ийизва лугьуз пис рахазвайбуруз куьне ширин мецелди са насигьат авуртIа хъсан жеда, эгер абуру кьабул тийиз хьайитIа Аллагьдал ﷻ тавакул авуна, а межлисдай ахлад. Чна гьамиша, гьар кпIунин гуьгъуьнай ахьтин ксарин гьакъиндай тIалабна кIанда, абурузни Аллагь Таалади дуьз рехъ къалурдайвал, абуруни Аллагьдин ﷻ буйругъар кьилиз акъуддайвал. Чи играми Мугьаммад Пайгъамбарди ﷺ вич ТIаиф шегьердин халкьди къван гана чукурайла ихьтин тIалабун авунай: «Я Аллагь ﷻ! Абуру и кар диндикай хабар авачирвиляй авунва. Я Аллагь ﷻ, Вуна абуруз дуьз рехъ къалура!»
Кьвед лагьайди, Пайгъамбардин ﷺ гьадисда лагьанва: «Эгер квез хъсан ахвар акуртIа, куьне ам масабуруз ахъая, амма пис ахвар акуртIа, ам садазни ахъаймир ва ахварай аватай вахтунда чапла патахъ кьил элкъуьрна «тфу, тфу, тфу» лагь ва «АгIузу биллягьи минашшайтIани-р-ражим» кIела». ИкI вучиз? Вучиз лагьайтIа пис ахварар шейтIанди къалурзава. Ам диндар инсанриз манийвал ийиз алахъзава, гьавиляй чна Аллагьдивай ﷻ чун адакай «АгIузу биллягьи минашшайтIани-р-ражим» кIелуналди яргъа авун тIалабна кIанда. Мадни, чIура ахварар таквадайвал Пайгъамбардин ﷺ суннадал асаслу хьана, йифиз месик экечIайла са «Альгьам» ва пуд «Къулгьу» ва Пайгъамбардал ﷺ салават кIелайтIа хъсан жеда.
Гимишдин къапар ишлемишдай ихтияр авани?
Мусурмандиз къизилдин ва гимишдин къапар, тIурар ва маса алатар ишлемишдай ва гьакI кIвале хуьдай ихтияр авач. Гьатта са тIур хьайитIани. Ихтияр ава къизилдин ва я гимишдин яд ганвай (позолоченный, посеребренный) къапар, эгер абур цIун винел эцигайла са шейни кIвахь тийиз хьайитIа («Аль-Мукъаддамату-ль-Гьазрамия»).
