«Игьйа улуми ддин» ктаб кIелун хъсан тушни?
Суал: Бязибуру имам аль-Гъазалидин «Игьйа улуми ддин» ктаб кIелун хъсан туш лугьузва, вучиз лагьайтIа ана зайиф гьадисар авалда. Абур гьахъ яни?
Жаваб: Ваъ, абур ягъалмиш я. Ихьтин гафар тестикьарзавайбур Аллагьди ﷻ рикIерал бахтсузвилин муьгьуьр эцигнавайбур я. Абур телефвал кьисмет хьанвай инсанар я. И гафар лугьудалди абуру эвел гьа ктаб кIелна, ана кхьенвай ихтилатриз фикир гун кутугнавай.
«Игьйа» ктабда зайиф гьадисар анжах хъсан кIвалахрихъ эвер гузвай чкайра гъанва. Амма и ктабда зайиф гьадисрилай гъейри гзаф кьадар Къуръандин аятар, гьакъикъи гьадисар, асгьабрин, имамрин, михьи ксарин ва гьакIни «Исламдин делил» лугьудай тIвар ганвай имам аль-Гъазалидин вичин гафар гъанва. Адан тажуб ийидай, гьикметдивди ацIанвай гафари инсанрин акьулар гьейранар авуналди абурун рикIер есирда твазва. Къени, 900 йис алатайлани, а гафарин важиблувал квахьнавач, абурухъ галаз гьар са мусурман таниш хьун лазим я. Машгьур тир алим Гьафиз аз-Загьабиди тестикьарзавай: «Эгер дуьньяда авай вири ктабар вахчуна, анжах «Игьйа» туртIа, ам бес жеда». Имам Нававиди и ктабдиз ихьтин къимет гана: «Ктаб «Игьйа» Къуръандиз мукьва хьана». Машгьур шейх, къутIбу Абдуллагь Айдаруса къейд ийидай: «Куьн Къуръанни гьадисар чириз чалишмиш хьухь, абурун баянар квез «Игьйа» ктабдай жагъида». Исламдин дуьньядин РагъакIидай пата (магъриб) машгьур тир имам ва факъигь Абуль Гьасан Али бин Гьарзам «Игьйа» ктабдиз акси яз рахазвай. Ада гьатта магърибда авай кьван вири «Игьйа» ктабар цIай яна кун лазим я лагьана, къарар (фетва) акъудна. Амма гьа и къарар акъудай йифиз адаз ахварай Абу Бакрахъ ва Умарахъ галаз акъвазнавай Пайгъамбар ﷺ акуна. Ахпа «Игьйа» ктаб гъиле аваз абурун кьилив имам аль-Гъазали атана ва Пайгъамбардихъ ﷺ элкъвена лагьана: «Я Расуляллагь ﷺ, и касди зи ктаб инкар ийизва. Эгер ам гьахъ ятIа, за туба ийида ва вуна заз лайихлу тир жаза це. Эгер ам гьахъ туштIа, адаз жаза це».
Ктаб кIелайдалай кьулухъ Пайгъамбарди ﷺ адаз хъсан къимет гана. ГьакIни Абу Бакрни, Умарни ктабдилай рази яз амукьна. Ахпа аль-Гъазалидин тIалабунихъ галаз кьурвал, Пайгъамбарди ﷺ алим кьудкъад сеферда къирмаждалди ягъунин къарар акъудна. Пудкъанни цIуд сеферда ягъайдалай кьулухъ Абу Бакра адан тереф хвена ва эхиримжи цIуд къирмаж къуватдай вегьин тIалабна.
КичI кваз ахварай аватай алимдиз вичин далудал къирмаждин чIулав гелер акуна. Ахпа ам азарлу хьана. Идалай кьулухъ ада туба авуна ва вичин гъалатI хиве кьуна, вири ктабар са къерехдихъ авуна ва «Игьйа» ктаб кIелиз башламишна. Йиферикай са йифиз адан кьилив Пайгъамбар ﷺ атана ва бедендилай гъил чIугуна, ахпа ам сагъ хъхьана. ЧIехи авлияйрикай сад тир Абуль-Гьасан Шазалиди лагьана: «Ам сагълам хьанайтIани, къирмаждин вад гел адан далудал рекьидалди аламукьнай».
