Санал кIвалахун
Зани зи дустуни санал кIвалахун кьетIна, сад хьиз пул эцигна, хьайи къазанжини сад хьиз паюн икьрар хьана. Амма вахтар финивай кIвалахдиз гзаф къуватар ва вахт за чара ийизвай. Дустуни вири къуватар эцигна кIвалахзамачир, сифтедай авай гьевес амачир. Гила зал кьве сеферда артух кIвалах акьалтнава, идакай лагьайтIа чун икьрар хьанвачир. И кар себеб яз чи алакъаяр чIур жезва. Заз башламишай кIвалах чукIуриз ва дуст квадариз кIанзавач. Вуч ийида?
Психологдин меслят:
Дустари санал кIвалах ийиз башламишайла гьа ихьтин нетижа саки гьамиша жезва. Адет яз, ихьтин гьалдин себеб ам я хьи, дуствилин алакъаяр санал кIвалах авунин рафтарвилерихъ галаз хъсандиз кьазвач. Алакъаяр пис хьунин себеб ам я хьи, са пата ва я кьве патани муькуь патан алакъадин къайда чIурзава.
Рахуна муькуь патан алакъа (обратная связь) – им юлдашдин гафари ва крари чи акьулдиз ийизвай эсер ва арадал къвезвай гьиссер я. Эгер инсандиз масабурулай муькуь патан алакъа текъвез хьайитIа, адаз хсуси сергьят гьинай физватIа ва вуч дегишарун лазим ятIа гъавурда акьаз четин жеда.
Месела, квез аквазва куь дустунин амалра квез бегенмиш тушир са затI авайди, амма куьне фикирзава, и кар патал гьуьжет авун герек туш ва чуькьни ийизвач. Куь къене ажугъ кIватI жезва, гьа са вахтунда куь дустуниз куь гьалдикай хабарни авач. Квевай куь ажугъ кьаз хъжез тахьайла ам сивяй акъатда ва квез кьведазни рикIиз такIан жедай гьал арадал къведа.
Асул гьисабдалди, гьеле исятда куь кагъаздай аквазвайвал, куьне ажугъ кIватIзава, амма гьа са вахтунда куь дустунин гьакъиндай са серенжемни кьабулзавач. Им лагьай чIал туш хьи, куьне адакай фикирзавай кьван гафар исятда адаз лугьун лазим я. Ваъ.
Идан паталай куьн рази тушир крар гьасятда жуван дустуниз лугьун – къайда хьиз кьун лазим я. Кар ана ава хьи, къене ажугъ кIватIдалди квевай куь истемишунар секин, дуствилин тегьерда лагьайтIа жеда. Муькуь патан алакъадин кьилин къайда гьа им я – вахтунда лугьун ва фикирар сад-садахъ галаз кьун.
Исятда куьне куь дустунихъ галаз вири и къал алай месэлаяр веревирд авуна, гележегда арадал атун мумкин тир еке къалмакъалдикай кьил къакъудайтIа хъсан я. Нагагь адаз дугъриданни гьа кардал машгъул жез кIанзамачтIа, гьевес амачтIа, квевай адаз вичин пай хвена гьа кардикай хкечIун теклифиз жеда.
Мумкин я, куьне гьакI авунал адан вил ала, амма квез хъел къвез кичIела вичивай лугьуз жезвач. Я тахьайтIа исятда адан уьмуьрда четин вахт я ва адаз ял ягъун герек я. Вири инсанар гьар жуьрединбур я ва кIвалахда чеб гьар жуьре тухун мумкин я.
Жуван игьтиятвиликай адаз хабар це, амма квез куь дуствилин алакъаяр багьа тирди ва сифте нубатда квез гьа алакъаяр хуьз кIанзавайдаз кьетIен фикир це. Куьн инанмиш хьухь хьи, ам куь гъавурда дуьз акьада ва арадал атай гьалдиз килигай серенжемар ада кьабулда. Кьилинди – адан патахъай куьне жуьреба-жуьре фикирар куь кьиле твамир.
Алимдин жаваб:
Суалдай гъавурда акьазвайвал, куьне «мушаракадин» ва я «ширкдин» (санал кIвалахун) икьрар кутIуннава. И икьрар кутIундайла адан гьакъикъивилин ва ада тамамдиз кIвалах авунин вири шартIар кхьин лазим я. Амма виликамаз къейд авунвай шартIариз килигна, а икьрарни гьар жуьрейринбур жезвайди я.
Эгер куьне санал пул эцигнаваз хьайитIа ва гьар сада вичел тайин кIвалах авунин мажбурнама къачунватIа, гьа икьрардиз «ширкат аль-амаль» лугьуда. Месела, кьве кас парталар ва я кIвачин къапар куьда лагьана ахьтин шартIуналди рази жезва хьи, абур маса гана хьайи пул, авур кIвалахдилай аслу тушиз, абуру кьведани гьа кардик кутур пулунин кьадардиз килигна пайда.
Абуруз кьведазни «мушарака» икьрар гьи вахтунда хьайитIани чIурдай ихтияр ава, вичин юлдашдиз адан гьакъиндай хабар гайидалай кьулухъ.
Суалдиз талукь яз лагьайтIа, чна санал ацукьна секиндиз дустунихъ галаз рахун, гележегда адаз гьа карда иштирак ийиз кIанзавани, тахьайтIа кIанзавачни ва ада санал ийизвай кIвалахдиз артух фикир тагунин себеб вуч ятIа чирун меслят къалурзава.
Гьа са вахтунда куь дуствилин алакъаяр хуьн квез гьикьван важиблу ятIа ва гьикI хьайитIани куьн адаз куьмек гуз гьазур тирди куьне адаз къалура. Эгер куь дустуниз квехъ галаз гележегда санал кIвалах ийиз кIан тахьайтIа, икьрардин бинедаллаз адаз ам гьич ийидай ихтияр ава. Нагагь ада теклифзавай шартIарал куьн рази туштIа, квезни икьрар гьич ийидай ихтияр ава.
Абу Гьурайради Пайгъамбардин гьадис гъизва: «Аллагь Таалади лагьана: «Зун икьрар кутIуннавай кьведахъ галаз санал алай пуд лагьайди я (яни абурун эменни хуьзва, адак берекат кутазва), та абурукай сада муькуьдаз хаинвал ийидалди. Абурун арада хаинвал хьайила, За абур тазва (абурун эменни берекатдикай магьрум ийизва»» (Абу Давуд, альГьаким).
РикIел хуьн важиблу я хьи, халис дуствилин рафтарвилер хуьн пулунин менфятдихъ галаз ва икI мад гекъигиз жедач. Жуван дустуни вич гьакI тухунин себебдин гъавурда акьаз алахъ – мумкин я, адаз хсуси четинвилер хьун, хизандихъ, мукьвабурухъ галаз алакъалу тир месэлаяр хьун ва гьа ихьтин четин вахтунда ам гьич садрани хьиз куь куьмекдихъ муьтеж я.
АЛИАСГЬАБ МУРЗАЕВ, ПСИХОЛОГ АДИЛЬ ИБРАГЬИМОВ, АЛИМ
