Паб ваъ, аялриз килигдайди жагъурзава…
Паб ваъ, аялриз килигдайди жагъурзава…
Мукьвабуру заз эвленмиш хьана ва чарани жез агакьнавайдаз гъуьлуьз фин меслят къалурзавач. Вучиз лагьайтIа ахьтин итимди паб ваъ, вичин аялриз килигдайди, ашпаз ва кIвале кIвалахдайди жагъурзава. Зун жувавай-жув квахьнава. За вуч ийида?
Психологдин меслят:
Эгер мукьвабурун фикир авунин жуьредиз яб гайитIа, гьа гьахьтин агалкьунралди чавай тестикьар ийиз жеда хьи, хъсан папахъ галаз чара жедайди туш ва хъсан папа вичин аялар гъуьлуьз тадач. Амма гьакъикъат ам я хьи, абур чара хьанва ва гьихьтин ятIани себебралди аялар бубадихъ галаз ама. Аквадай гьалда, ина са гьихьтин ятIани таквазвай себебар ава ва абур гележегда дуьздал акъатда.
Куьне, гьелбетда, а кар аннамишна кIанда хьи, а итимдихъ галаз куь рафтарвилер гьихьтинбур яз хьайитIани, адан фикир – вичин аялриз тербия гунин ва абурухъ гелкъуьнин карда куьмек гудай дишегьли жагъурун я. Идан гъавурда гьикI акьуртIани жеда, амма фад ва я геж аялрихъ гелкъуьнин гзаф везифаяр куь хивез аватун мумкин я. Мумкин я, ихьтин алакъайрин гъавурда куьнни ава. Ина фикир гана кIанзавайди куьне куь хивез ахьтин везифаяр къачуз гьазур яни ваъ, ам вич квез хъсан гъуьл хьун патал гьазур яни, гьа кар я.
Ина бязи гьакъикъатда авай крариз килигун лазим я. Сифтени-сифте – а итим психикадин патахъай гьикьван сагълам я, гьикьван ам кардал машгъул я. Пис хесетар квани, гьа жергедай яз вичин виликан папакай пис рахазвани ва аялар адан аксиниз туькIуьрзавани. Нагагь эхиримжиди аваз хьайитIа, ахьтин инсандивай къерех хьайитIа хъсан я; эгер ада вич бегьем чрай инсан хьиз тухузватIа, адахъ галаз жуван уьмуьр алакъалу авуртIа жеда.
Куь мукьвабурун гъавурдани акьазва. Чпин жегьил руш папахъ галаз чара хьанвай аялар галай итимдиз гъуьлуьз финал абур шад туш. Абурни гьисаба кьун тавуна жедач, абурухъ галаз икьрар хьана кIанда. Дуьз лагьайтIа, ам итимдин вичин месэла я – куь мукьвабурухъ галаз икьрар хьун, чпин руша фагьумсуз кар тийизвайди ва вичелай вичин паб хуьз ва бахтлу ийиз алакьдайди абур инанмишарун.
Алимдин жаваб:
Чара хьун – им анжах кьетIен гьалара вичикай куьмек къачуна кIанзавай кар я. Адан себебар гьар жуьрединбур хьун мумкин я ва чара хьун анжах итимдин тахсир аваз хьун чарасуз кар туш. Гьавиляй, гъуьлуьз фидалди ва я эвленмиш жедалди, иман гъанвай касди вичин гележегдин уьмуьрдин юлдашдин къилих, адан диндихъ галаз авай рафтарвал, Аллагьдихъай ﷻ кичIе хьун, зегьметдал рикI хьун ва икI мад чирун лазим я.
Пайгъамбардин ﷺ малум тир гьадисда лугьузва: «Дишегьлидал кьуд шейиниз килигна эвленмиш жезва: девлетдиз, асул-несилдиз, иервилиз ва диндиз; диндал алайди жагъура, къуй ви гъилер руквади кьурай» (Аль-Бухари, Муслим).
Имам ан-Нававиди вичин «Шаргьу Сагьигьу Муслим» кIватIалда и гьадисдиз гузвай баянда лагьанва: «И гьадисдин дуьз гъавурда акьун ам я хьи, адет яз инсанри чпиз свас хкядайла, и кьуд еридикай садахъ ялзава ва эхиримжи ери, абуруз чпин дишегьлида акуна кIанзавай – диндиз талукьвал я. Пайгъамбарди ﷺ гележегдин папав гьа дин гваз хьуниз фикир гун патал гьевеслу ийизва. «Къуй ви гъилер руквади кьурай» гафар арабри ихьтин манада ишлемишзава – «тахьайтIа вун берекатдикай магьрум жеда».
Им гъуьлуьз физ гьазур жезвай дишегьлидизни талукь я. Адани вичин гележегдин гъуьлуьн вири ерийрикай сифте нубатда диндиз талукьвал, Аллагьдихъай ﷻ кичIе хьун хкягъун лазим я. Гьавиляй гележегдин гъуьлуьн ахлакьдин ерийриз фикир гун важиблу я, ам эвленмиш хьанвайди тир, адаз аялар ава ва ихьтин маса крариз ваъ.
Диде-бубадин, Аллагьдихъай ﷻ кичIе мукьва-кьилийрин фикирдихъ яб акала ва кьилинди – жуван рикIиз яб це. Дуьз хкягъун патал Аллагьдиз ﷻ дуьа ая, истихардин капI ая. Аллагьдин Расулдин ﷺ маса гьадисни рикIелай алудна жедач: «Эгер куь руш це лугьуз атай касдин диндал ва къилихдал куьн рази ятIа, руш адаз гъуьлуьз це. ТахьайтIа чилел дявеяр-шулугъар ва гунагьар чкIида» (Ат-Тирмизи, аль-Гьаким, Ибн Мажагь).
