СУАЛ-ЖАВАБ

Бязи инсанри лугьузва хьи, дуьа ийидайла гъилер хкажун ва адалай кьулухъ абур чинивай гуьцIун бидъа я ва ам авамвиляй ийизва. Ам гьакI яни?

Машгьур алим Шамсуддин ар-Рамлиди вичин «Нигьая аль-Мугьтаж» ктабда кхьизва: «Сунна я гъилер хкажун къунут («магьдина») кIелдайла ва гьакIни маса дуьаяр ийидайла, и кар Аллагьдин Расулди ﷺ авурвал. Идакай гьадис имам аль-Байгьакъиди агакьарна. КпIунилай къеце дуьаяр ийидайла гъилер хкажун сунна тирдакай лагьанвай гьадисар имамар тир аль-Бухариди ва Муслима, гьакIни масабуру агакьарна».

Идакай имам ан-Нававидини вичин «Ат-Тахкик» ктабда кхьизва: «КпIунилай къеце ийизвай гьар са дуьада гъилер хкажун ва ахпа абур чинивай гуьцIун сунна я».

Имам ан-Нававиди вичин маса машгьур «Аль-Мажму`» ктабда, дуьа авунин къайдайрикай ва эдебрикай лугьудайла кхьенва: «Дуьа авунин эдебрик ам Аллагьди ﷺ дуьа кьабулзавай берекатлу вахтара, дуьшуьшра ва чкайра авун акатзава, яни: кьибледихъ элкъуьн, гъилер хкажун ва дуьа авуна куьтягьайла абур чинивай гуьцIун, сес агъузна, ван акъудна, амма явашдиз дуьа авун».

Къарар:

Гъилер хкажунин тежриба, кIантIа ам кпIуна хьурай, кIантIа кпIунилай къеце ва кпIунилай кьулухъ ийизвай дуьадилай гуьгъуьниз абур чинивай гуьцIун дуьз я ва ам сунна я.

Гьадисра лугьузвайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ и кар меслят къалурна ва гьакI вичи ийизвай.

Эгер зина къадагъа тирди чин тийиз за ам авунваз хьайитIа, заз жаза гудани?

ТIвар-ван авай алим имам аш-Ширвани аш-Шафииди «Тугьфат аль-Мугьтаж» ктабдиз ганвай вичин баянра кхьизва: «Зина авурдаз жаза гузвач, эгер адаз ам гьарам тирди чизвачиртIа. А чин тийирвилелай гъил къачузва, эгер ам са тIимил вилик Ислам кьабулнавай инсан ятIа, я тахьайтIа ам мусурман я, амма мусурманрилай яргъа авай чкада чIехи хьанва. Эгер ам мусурманрин арада чIехи хьанватIа ва зина къадагъа тирди чизвачир лугьуз тестикьариз хьайитIа, адан чин тийирвал кьабулзавач, яни адан инандирмишвилер кьабулзавач».

Гьахьняй эгер зина авур инсан мусурманрин арада яшамиш жезвайтIа, адаз чир тахьунилай гъил къачузвач ва адаз гунагь кхьизва, ада туба авун лазим я.

Жуван гунагь халкьдин арада чукIур тавун ва рикIин сидкьидай туба авун хъсан я, мад а гунагь хъийидач лагьана.

ТIалабзава «тlалакь» гафунин мана гун.

Араб чIала «тIалакь» гафуниз «азад авун» лугьудай мана ава. Шариатда «тIалакь» им талукь гафар ишлемишуналди гъуьл папахъ галаз чара хьун лагьай чIал я.

Заз Пайгъамбардин r рушан гьуьрметдай ФатIима тIвар ганва. Заз куьне адакай ахъайнайтIа кIандай.

ФатIима Пайгъамбардин ﷺ кьуд лагьай аял тир. Адаз ам пара кIандай. ФатIима Али асгьабдиз гъуьлуьз гана. Ада Алидиз вад аял багъишна: Гьасан, Гьусайн, Мугьсин (гъвечIизамаз кьена), Уммукульсум, Зайнаб. Са бязибуру лугьузвайвал, абурухъ Рукъият лугьудай рушни хьана, лап гъвечIизамаз кьена.

ФатIима ибадатда гзаф чалишмиш жедай, бедбахтвилера сабурлу дишегьли тир. Аишади лагьанва: «Заз ФатIима хьиз дуьз рахадай кас гьеле акунвач».

Пайгъамбарди ﷺ лагьанва: «ФатIима зи бедендин са кIус я, ам бейкеф авурда зун бейкефарда» (Бухари).

Чан гуз месел алай Пайгъамбарди ﷺ ФатIимадиз са вуч ятIани лагьана, ам шехьна. Ахпа Пайгъамбарди ﷺ мад гьакI авуна - ФатIима хъуьрена. Анжах Пайгъамбар ﷺ рагьметдиз фейидалай кьулухъ Аишадин тIалабуналди ФатIимади и агьвалатдин гъавурда туна: «Сад лагьай сеферда Пайгъамбарди ﷺ заз вичин кьиникь мукьвал жезвайдакай хабар гана ва зун шехьна. Ахпа ада вичелай гуьгъуьниз хизандай зун рекьида ва закай Женнетда авай дишегьлийрин чIехиди жеда лагьана хабар гана», - лагьанай ФатIимади.

Пайгъамбар ﷺ рагьметдиз фейи ругуд вацралай 27 йисан яшда аваз ФатIимадини и дуьнья туна.

Са гьихьтин ятIани себеб аваз геж хьайи экуьнин капI пакагьан экуьнин кпIунал хкиз жедани?

Ахъа хьайи экуьнин (ва я маса) капI пакадин йикъалди тун лазим къвезвач. Ам мумкинвал хьайила, гьасятда къаза хъувуна кIан жезва, месела, ахварай кватнамазди.

КIвачел залан дишегьлидивай капI авуртIа жедани?

КIвачел залан дишегьлидин хивяй капI авун акъатзавач, анжах ам адаз вичивай жедай тегьерда ийидай ихтияр гузва. Месела, эгер акъвазна тежез хьайитIа, ацукьна ийида, пел чилив акакьариз тахьайтIа, вилик куьсри (табуретка) эцигда ва гьа икI мад.

Бедендин ферз тир дастамаз къачудайла, ният гьи вахтунда авуна кIанзава?

- Ният бедендихъ яд галукьайла ийида: «Бисмиллягьи-р-рагьмани-р-рагьим. Ният авуна за ферз тир чуьхуьнагар (эхъуьн, гъусул) авуниз Аллагь патал». Яни куьне беден чуьхуьниз гьи гаф лугьузватlа, гьам лугьуда, анжах адал «ферз» лугьудай гаф алава хъийида.

Гьар йикъан партал алаз, зун ацукьзавай, къарагъзавай чка михьи яни, тушни чин тийиз капI авуртIа жедани?

Эгер парталрихъ нежес галукь тавунвайдахъ вун инанмиш ятIа, абур алаз капI ийиз жеда. Шариатди ихьтин дуьшуьшдин гьакъиндай икI лугьузва – эгер ваз са кардин гьакъиндай шак аватIа (месела, алай парталдин патахъай), ам (партал) вичин бинедай гьихьтинди ятIа, гьахьтиндай яхъ. Чи дуьшуьшда партал вич бинедай михьиди хьуниз килигна ва адахъ нежес галукь тавунвайдини чиз адан гьакъиндай атанвай шак туна парталар михьибурай гьисабда.