Суал-жаваб

Ферз кпIуниз эвер гунилай гъейри, гьихьтин дуьшуьшра азан кIелун хъсан я, гьакIни адаз жаваб гун суннат яни?

Имам Ибн Гьажар аль-Гьайтамиди вичин «Тугьфат аль-Мугьтаж» ктабда кхьизва хьи, азан агъадихъ галай дуьшуьшра кIелун хъсан я:

1) цIийиз хайи аялдин япал (салах);

2) пашман хьанвай инсандал;

3) чинерар акатнавайдал;

4) ажугълу хьанвайдал;

5) вич тухунин къайда дегиш хьанвай инсандал ва я гьайвандал;

6) дяведин къизгъин вахтунда;

7) цIай акьурла;

8) чинерар виридалайни гужлу хьанвай вахтара;

9) рекье гьатнавай инсандин гуьгъуьниз. Адан гуьгъуьниз гьакI икъамат кIелунни хъсан я.

Ферз кпIуниз эвер гунин мурад тушиз кIелзавай азандиз жаваб гун сунна тирдан патахъай алимар са фикирдал атанач.

ГьакIни капI авун патал тушиз азан кIелдайла кьибледихъ элкъуьнин патахъайни Жамалуддин аль-Ахдала вичин фетвайрин «Умдат аль муфти ва аль-мустафти» кIватIалда кхьизва хьи, «анжах кпIуниз эвер гузвай азан кIелдайла кьибледихъ элкъуьн лазим я».

(«Тугьфат аль-Мугьтаж», 1-том, 461-чин).

Буржар алаз четинвиле гьатнавай инсандиз ганвай закат адаз бурж вахкунилай гъейри маса крар патал харж ийидай ихтияр авани?

Буржар алаз четинвиле гьатнавай инсанар (аль-гъаримун) – им Исламда закат гун лазим тир инсанрин са жуьре я.

Закатдин пул чпиз кIандайвал ишлемишдай ихтияр авай кесибрилай тафаватлу яз, буржар алаз четинвиле гьатнавай инсанри закатдин пул анжах бурж вахкун патал ишлемишун лазим я.

Нагагь буржар алай касдиз закатдин пул гайитIа, амма ада ам бурж вахкун патал ишлемиш тавуртIа, я тахьайтIа закат гайидалай кьулухъ бурж вуганвайда адаз бурж гьалал авуртIа, ва я адан паталай масада бурж вахкайтIа, ихьтин дуьшуьшра закатдин пул адавай вахчузва.

(«Аль-Мажму`» Шаргьал-Мухаззаб, 6-том, 206-чин).

Хъвадай вири шейэр пуд хупI авуна хъун хъсан яни, я тахьайтIа им анжах циз талукь яни?

Яд явашдиз хъун лазим я, пуд гъвечIи хупI авуна, эвелдай басмала кIелиз ва эхирдай Адаз шукур ийиз. Гьар хупI ийидайла цин кьадар артухарна кIанда. Адалай кьулухъ пуд лагьай хупI ийидайла цихъ къанихвал кьин лазим я.

РикIел хуьн важиблу я хьи, рикIин дамарар бегьем назик я, гьавиляй санал гзаф яд хъун хаталу хьун мумкин я. Хаттабиди гзаф кьадар яд хъунивай игьтиятлу ийизва, вучиз лагьайтIа ада хуквада заланвал ва гьатта гепатит арадал гъун мумкин я.

НекIедиз талукь яз лагьайтIа, ам санлай хъун меслят къалурзава, басмаладилай башламишна ва шукур авунал куьтягьна, хуьрек недайла хьиз. Целай тафатлу яз, нек хъун бедендиз хатасуз ва хуш яз гьисабзава, гьавиляй амай хъвадай шейэр цихъ галаз гекъигун лазим я.

(«Аль-Фатава аль-фикъгьия аль-кубра», 4-том, 116-чин).

Эгер инсан веси тавуна кьенватIа, эхиратда адавай рахаз жедач лугьудай гафар дуьзбур яни?

Веси тун тавуна кьенвай инсандивай эхиратда рахаз жедач лугьудай са манадин делил авач. Бязи алимрилай агакьнавай, гуя веси тун тавуна кьенвай инсандивай эхиратда рахаз

жедач ва я мугьмандиз физ жедач лугьудай гафар чарасуз веси тун лазим тир касдиз талукь я.

Веси авун суннат я, амма бязи вахтара адакай ферз жезва.

Месела, инсандал бурж алайла ва адакай садазни чин тийизвайла, адакай са касдиз хабар гана кIанда ва я са касдиз веси авуна кIанда, ада ам эвез хъийидайвал. Веси тунин патахъай алимрин гафариз баян гунин маса мана – игьтиятвал я.

(«Бугъат аль-мустаршидин», 23-чин).

Шак физвай касди чуькьуьнин эсердикди хиве кьур кар, Шариатдал бинелу яз, кьабулзавани?

Нагагь са касдал, ада чIуру кар авуна лугьуз, шак гъизватIа, месела, угъривиле, ва ада а кар хиве кьан тийиз гафунал кIевиз акъвазуниз килигна, адаз гужар ийиз хьайитIа, ва адалай кьулухъ ада а кар хиве кьуртIа, адан хиве кьун гьакъикъиди яз гьисабзавач. Иллаки, эгер та ада вичин тахсир хиве кьадалди а гужар акъвазар тийидайди адаз чиз хьайитIа.

(«Ианат атI-ТIалибин»)

Дастамаз чIур жезвани, эгер инсан суст хьанватIа ва ахваринни гьакъикъатдин сергьятдал алатIа?

Ахвар – дастамаз чIур хьунин себебрикай сад я.

Къайдадилай къерехдиз акъатнавай дуьшуьш – им инсан вич ацукьнавай чкадал къалчахар сигъдиз илисна ахварал фин я.

Эгер инсан ахваринни гьакъикъатдин арада аваз хьайитIа, амма адаз вичин патав ацукьнавай инсанрин ванер къвезватIа, абуру лугьузвай ихтилатрин гъавурда акьазвачтIани, дастамаз чIур жезвач, гьикI хьи адаз абур рахазвай ван хьуни ам ксун тавунвайдакай шагьидвалзава. Нагагь инсан вичин патав гвай инсанрин рахунрин ван текъвезвай гьалда аваз хьайитIа, адан дастамаз чIур жезва.

Эгер инсан вич ахварал фенани ва я суст хьанани шаклу жезватIа, я тахьайтIа гьикI ксанатIа шаклу жезватIа: сигъдиз къалчахрал ацукьна ва я акI ацукь тавуна ва икI мад, дастамаз чIур жезвач, вучиз лагьайтIа адаз дуьз чизва вичив дастамаз гвайди ва ам чIур хьунин патахъай шаклу жезва. Ихьтин дуьшуьшра дуьз чизвайди вине кьазва, шаклуди ваъ.

(«Тугьфат аль-Мугьтаж», 1-том, 136-чин).

Гьалал пул гьарамдак акахьай дуьшуьшда вуч ийида – абур вири ишлемишуникай къерех жедани, тахьайтIа маса къарар авани?

Эгер са касдиз гьарам (къадагъа тир) пулар аваз хьайитIа ва абур гьалал пулуникай чара ийиз жезвачтIа, месела, инсандиз гьалал пул ава ва ам гьарам пулуник акахьна, и дуьшуьшда вири пулуникай гьарам пулунин кьадар хкудда ва амай пул инсандивай вичиз кIандайвал ишлемишиз жеда.

(«Фатгь аль-Муин»)

Суал-жаваб