СУАЛ-ЖАВАБ

Себеб авачиз, суннат хьиз, суваб хьунин умуд аваз, гъусулдин яд иличайтIа жедани?

Ибн Гьажар аль-Гьайтамиди вичин «Тугьфат аль-Мугьтаж» ктабда, суннатдин жендек чуьхуьнин дуьшуьшрикай лугьудайла, кхьизва: «Суннат я бедендин ни дегиш хьайила жендек чуьхуьн, гьакIни гьихьтин хьайитIани хъсан межлисда иштиракдалди вилик».

Ферз тир гъусул цIийи хъувуниз талукь яз лагьайтIа, Ибн Гьажара кхьизва: «Ферз тир гъусул цIийи хъувун суннат туш, гьикI хьи ахьтин дуьшуьшар чал агакьнавач, идахъ галаз санал ам са тIимил четинни я».

Къарар:

ГьакI хьайила, жендек чуьхуьн суннат я, эгер себебар аваз хьайитIа, месела бедендин ни дегиш хьун, ихтияр авай межлисда иштиракун ва икI мад. Себеб авачиз ферз тир гъусулдин яд иличун суннат туш.

МискIиндиз гьахьайдаз кпIунихъ галкIиз тади авун герек яни, эгер жемятдин капI башламишнаваз хьайитIа?

Имамдихъ галаз капI ийиз агакьун патал кам кекяна фин ва я катун хъсан туш. Тади авунни хъсан туш, гьатта жемятдин капI ахъаюн мумкин яз хьайитIани.

Пайгъамбардин ﷺ гьадисда лагьанва: «КпIуниз икъамат (азандилай кьулухъ капI авуниз гузвай кьвед лагьай эвер гун, ферз кпIунин вилик кIелзавай) кIелайла, куьн тади кваз фимир кпIунал, аксина, адал адетдин камар къачуз, секиндиз ва лайихлувилелди алад. Куьн кпIунин гьи паюнал агакьайтIа, гьам жемятдихъ галаз ая, амукьай кпIунин пай алава хъия» (аль-Бухари).

Мугьаммад ибн Шигьабуддин ар-Рамлиди вичин «Нигьая аль-Мугьтаж» ктабда кхьизва: «…Нагагь инсандиз жемятдин капI ахъа жез кичIезватIа (капI вич ваъ), тади авун хъсан туш».

КпIунилай кьулухъ гъилер ягъунин патахъай гьихьтин къарар ава?

Имам ан-Нававиди вичин «Аль-Мажму`» ктабда кхьизва: «Шейх аль-Имам Абу Мугьаммад бин Абдуссалама лагьана хьи, ам ихтияр авай бидъайрикай я: ам я суннат тирбурук, я карагьат тирбурук акатзавач. Ада фикирзава хьи, капI башламишдалди патав гвайбуруз гъилер ягъун ихтияр авай кар тирди гьисабун амайбурулай артух я. Эгер абур капI ийидалди санал алачиртIа, якъин гьадисрал асаслу яз, сад хьанвай фикирдалди, гьалтайла гъилер ягъун сунна я».

Гьар кпIунилай кьулухъ гъилер ягъуниз талукь яз лагьайтIа, машгьур алим Шигьабуддин ар-Рамлиди вичин «Фатава ар-Рамли» ктабда кхьизва: «КпIунилай кьулухъ инсанри гъилер ягъуниз бине авач, амма ида са писвални авач».

Дастамаз къачурдалай кьулухъ пуд сеферда «Аль-Къадр» сура кIелунин арифдарвал вуч я?

ЧIехи алим Жалалуддин ас-СуютIидивай хабар кьуна: «Чал Пайгъамбардилай ﷺ дастамаз къачурдалай кьулухъ «Аль-Къадр» сура кIелунин патахъай агакьай затI авани? А гьадисдин якъинвилин дережа гьихьтинди я?»

Ада жаваб гана: «Имам ад-Дайлямиди вичин «Муснад аль-Фирдавс» тIвар алай гьадисрин кIватIалда Абу Убайда, Гьасан,Анас ибн Малик цIиргъинай атанвай гьадис гъанва, ана Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Ни дастамаздилай гуьгъуьниз «Аль-Къадр» сура са сеферда кIелайтIа, ам валийрин дережадив агакьда. Ни кьве сеферда кIелайтIа, адан тIвар шагьидрин арада кхьида. Ни пуд сеферда кIелайтIа, ам Аллагьди ﷻ Дувандин юкъуз пайгъамбаррихъ галаз санал кIватIда». Амма а гьадис агакьайбурун цIиргъина Абу Убайда лугьудай кас ава, ам лагьайтIа, вуж ятIа малум туш».

Аль-Ужхуриди «Шаргь аз-Заркани» ктабдин баяндиз ганвай вичин баянда лагьана: «Гьадис агайкьайбурун цIиргъина малум тушир инсан авай гьадис зайиф гьадисрик акатзава».

Имам ан-Нававиди вичин «Аль-Азкар» ктабда кхьизва: «Ваз чир хьухь хьи, гзаф хъсан крарин «фазаил аль-амаль» (хъсан крар авунин лайихлувиликай) лайихлувилерикай риваятрай са вуч ятIани агакьнавай инсанди садра кьванни амал авуна кIанда, а гьадисдал амал авурбурукай жедайвал. Ахьтин гьадисар михьиз фикир тагана туна кIандач, аксина, жуван мумкинвилериз килигна абурал амал ийиз алахъун лазим я, вучиз лагьайтIа Пайгъамбарди ﷺ якъин гьадисда лугьузва: «За квез са затI буйругъайла, лагьайдай квевай тамамариз алакьзавай шей тамамара».

Адалай кьулухъ имам ан-Нававиди кхьизва: «Гьадисар ахтармишзавай алимрикай тир, факъигьрикай тир гьар жуьредин алимри лагьана: «Фазаил аль-амаль»-диз талукь тир месэлайра зайиф гьадисрал амал авуртIа жеда ва хъсан я, гьакIни хъсан крарихъ гьевеслу ийизвай ва пис крарикай игьтиятлу ийизвай гьадисрал, эгер а гьадис гьакъикъатда авачирди туштIа».

ТIвар-ван авай алим Агьмад ибн Абд уль-Азиз аль-Малибариди вичин «Фатгь аль-Муин» ктабда, дастамаздин суннатрикай ахъайдайла, лагьана: «Дастамаз къачурда дуа авурдалай кьулухъ (дастамаздилай кьулухъ ийизвай тайин дуа) чи сайид Мугьаммадаз ﷺ ва адан хизандиз салат ва салам гъайидалай кьулухъ, гъилер хкаж тавуна пудра «Аль-Къадр» сура кIелун хъсан я».