Алатай крари рикI регъвезва
Мектебда зун классда авай иер рушарал пехил тир, за зун такIан къведай уьрдегдин шараг хьиз гьиссзавай. За гзаф зегьмет чIугуна агалкьунар, иервал ва хъсан дуланажагъ жедайвал. Исятда заз вири ава, шукур хьуй Аллагьдиз. Амма, мектебдин шикилриз килигдайла, за гьикI хьайитIани ичIивал ва сефилвал гьиссзава, вучиз лагьайтIа эгер квез аял чIавуз велосипед авачиртIа, амма ахпа квехъ агалкьунар хьанатIа, квез гьикI хьайитIани аял чIавуз велосипед авачир. Уьмуьрдал рази хьун патал вуч ийида?
Алимдин жаваб:
Жуван гьал гьихьтинди ятIа чир хьун патал, инсанри чеб масабурухъ галаз гекъигзава. Амма гекъигуни гьикI хъсан патахъ таъсирзаватIа, гьакI пис патахъни таъсир ийизва. Диндин крара агалкьунар хьун патал, инсанди вич Аллагьдиз ﷻ ибадат авунин ва къуллугъ авунин карда вичелай вине авайбурухъ галаз гекъигна кIанда. ТахьайтIа адан имандиз къурхувал ава: вич-вичелай рази хьунин, такабур хьунин ва, нетижа яз, такабур хьунин себебдалди жуван хъсан крар квахьунин.
Разивал ва я, аксина, Аллагьдиз ﷻ шукур тавун гзаф вахтара инсандиз ганвай мал-девлетдихъ, кьисметдихъ ва я маса няметрихъ галаз алакъалу я. Эгер инсанди къайгъу чIугвазвай кар, вичелай са низ ятIани гзаф ганвайди ятIа, им гьа инсанрал пехил хьунал ва Халикьдиз ﷻ шукур тавунал гъизвай рехъ я. И гьиссерилай инсан диндилай масанихъ алудиз ва гьа са вахтунда авамвилин уьлендиз «чIугваз» алакьда.
Абу Гьурайради Аллагьдин Расулдин ﷺ гафар агакьарзава: «Квелай агъада авайбуруз килиг ва квелай вине авайбуруз килигмир. Ида Аллагьди ﷻ квез хъсанвал авуна ганвай няметар гъвечIиз гьисаб тийиз куьмек гуда» (Аль-Бухари).
Мугьаммад Пайгъамбардин ﷺ аялвал рикIел хкваш, ам етим хьайила – гьеле дидедин руфуна амаз бубадикай магьрум хьайила ва ругуд йис хьайила дидени амачиз амукьайла. Инсанрикай виридалайни хъсанди буба АбдулмутIтIалибан къайгъудик хьана, муьжуьд йис хьайила, буба кьейидалай кьулухъ, гьа къайгъудикайни магьрум хьана, ва ими Абу ТIалиба ам вичин патав хутахна.
Вири и четинвилери аял чIавалай ам лигимарна, ам кIвалах ийиз вердиш хьана: аял яз Меккадин агьалийрин хипер хуьзвай, имидиз майишатда куьмекар гузвай, карванрихъ галаз физвай ва икI мад. Вири и четинвилери адан къилихда етимрихъ, хендедайрихъ рикI кун, кесибрихъ ва са куьникайни пай авачирбурухъ кIанивал тербияламишна.
Зи фикирдалди, гьа аял чIаван четинвилери куьн хъсандиз кIелуниз, уьмуьрда агалкьунар хьун патал жуван вилик мурад эцигуниз, Аллагьди ﷻ ганвай няметрин къадир чир хьуниз гьевеслу авуна. Гьавиляй аялвал рикIел хтайла куьн пашман хьун лазим туш. Квез ганвай кьисметдай Аллагьдиз ﷻ рикIин сидкьидай шукур ая, уьмуьрдал шад хьухь ва Халикьдин ﷻ разивал кIанз, мукьвабуруз куьмек це.
Психологдин меслят:
Куь уьмуьрда кьилел атай гьар са гьалда квез стрессдин чешме ваъ, ачух хьайи мумкинвал аквадай вахт я. Ам лап хъсан вердишвал я, ада жува-жуваз къимет гун саки гьамиша лазим тир дережада аваз кьаз ва гьар жуьредин пис гьалара лап умуд атIай гьалдиз ават тийиз куьмекда.
Ша чна куь дуьшуьш веревирд ийин. Са декьикьада фикирдиз гъин, куь гьал гьикI жедайтIа, эгер ахьтин пис тежриба квез тахьанайтIа. И дуьшуьшда куь чкадал лап маса инсан жедай ва адахъ квелай агалкьунар жедайдахъни делил авач. Ам чаз бязи вахтара гьакI жезвайди я, эгер чи аялвал артух бахтлуди хьанайтIа, исятда чахъ генани гзаф агалкьунар жедай ва уьмуьрдал рази жедай. Амма рикIелай алудун герек туш хьи, тайин вахтунда гьар жуьредин четинвилер кьилел атайла, чна чак ахьтин ерияр битмишарзава хьи, абур себеб яз къе чахъ генани гзаф вердишвилер ва агалкьунар жезва.
Гьакъикъатда гьа куь уьмуьрдин тежрибади я хьи квев квел кIвалах ийиз ва вилик эцигай мурадрихъ агакьариз турди.
