СУАЛ-ЖАВАБ

Инсан кьена 52-юкъуз мавлид авуртlа жедани? Мавлид заз чиз Мугьаммад Пайгъамбар ﷺ хунихъ галаз алакъалу яз ийизвай шад межлис я. Яс кьуна кIанзавай чкадал ам фад кьена кIанзавай тир лагьана, шадвал ийидани?

Сад лагьайди Исламда яхцIурни цIикьведар (яхцlурар) лугьудай шей авач. Инсан кечмиш хьайила адан мукьва-кьилийри анжах пуд йикъан къене яс кьун лазим я. Пудалай гзаф йикъара яс анжах кечмиш хьанвайдан папа (хендеда) кьуна кIанда. Ада 4 варзни 10 юкъуз яс кьада. Шариатди кьейидан жуьмядал, яхцIуррал, яхцIурни цIикьведрал ва йис атIайла халкь кIватIун къадагъа ийизва, гьикI хьи ихьтин межлисри мад а касдин кьиникь рикIел хкизва ва гьа ида мукьва-кьилийрин рикIера тIарвал твазва. Малум тирвал, кьейи кас рикIел хтайла иман зайиф бязи инсанри (гьатта гзафбуру) Аллагьди ﷻ кхьенвай кьисметдилай чпин наразивал къалурзава, «Я Аллагь, Вуна ам вахт жедалди вучиз вахчуна?», гьатта идалайни пис гафар лугьузва.

Кьвед лагьайди, халкь инжиклу тавуна, анжах жуван мукьва багърийриз эверна кьейидахъ гьи юкъуз хьайитIани мавлид, зикир кIелун ва хьайи суваб адан руьгьдиз багъишун хъсан кар яз гьисабзава. ИкI хьайитIа кьейидал суваб агакьда ва адаз хейлин менфят жеда. Ихьтин межлис кIандай юкъуз авуртIа жеда, яхцIурни цIикьвед лагьай юкъуз (йис атIайла) авунни къадагъа туш. Вучиз лагьайтIа кьейиди гьамиша куьмекдихъ муьгьтеж я («Канзу-р-рагъибин»).

Шадвиликай рахайтIа, ам Пайгъамбардин ﷺ гьакъиндай ийизвай шадвал я, инсан кьенва лугьуз ваъ. Инал лагьайвал пуд йикъалай гзаф пашмандиз амукьунни динди меслят къалурзавач. Инсан кечмиш хьайила, адан багърияр варцаралди, йисаралди пашман хьун гьа им къадагъа алай кIвалах я. ГьакI ятIани, мумкин я бязибуруз мавлид ийиз кIан жедач. АкI ятIа, къуй адан тIварцIихъ зикир, Къуръан кIелрай.

Сурарал атайла вуч лугьуда?

Сурарал атайла ихьтин гафар лугьун Пайгъамбардин ﷺ Сунна (рехъ) я: «Ас-саляму аляйкум агьля-ддияри миналь муъминина валь муслимин, ва инна ин ша Аллагьу лягьикъун, асъалюллагьа ляна ва лякум аль-афиягь» (Ас-саламу алайкум, эй муъминринни мусурманрин кlвалера (сурара) яшамиш жезвайбур! Аллагьди ﷻ гайитIа, чунни квез табий жеда ва квев агатда. За Аллагьдивай ﷻ Чазни квез сагъ-саламатвал ва Адан регьим тIалабзава). Гьадис имам Муслима агакьарна.

ГьакIни и гафарилай кьулухъ са «аль-Фатигьа» («Альгьам») ва пуд «аль-Ихлас» («Къульгьу») кIелна хьайи суваб сурара кучуднавай муъминрин руьгьериз багъиш авун меслят къалурзава.

Къизилдин безекар мусурманриз алукIдай ихтияр авани?

Мусурман итимриз ихтияр авач, дишегьлийриз ава. Аллагьдин Расулди ﷺ лагьанва: «Къизил ва ипек (шелк) зи умматдин дишегьлийриз гьалал, итимриз – гьарам я» (Агьмад, Насаи).

Мугьаммад Пайгъамбар ﷺ гьина кучуднава?

Мугьаммад Пайгъамбар ﷺ Медина шегьерда авай «Масджиду-н-Набавий» (Пайгъамбардин мискIин) лугьудай мискIинда кучуднава. А мискIиндин къацу къуббадин кIаник Аллагьдин Расулдин ﷺ сур ква. Пайгъамбар ﷺ адан папан Айшадин кIвале рагьметдиз фена. Гьа и чан гайи кIвале (гьа чкадал) ам кучудни авунва. Амма ахпа мискIин гьяркьуь хъувурла Пайгъамбардин ﷺ сур мискIиндин къене гьатна. Адан патав Абу Бакр ва Умар асгьабарни кучуднава. Гьар йисуз, иллаки гьаждин вахтунда Аллагьдин Расулдин ﷺ ва адан асгьабрин сурарал миллионралди мусурманри зиярат ийизва, адан гьуьрметдай тIалабунар ийизва (тавассул), адавай шафаат тIалабзава. Къуй гьар са мусурмандиз Пайгъамбардал ﷺ зиярат ийидай мумкинвал гурай!

Ферз кпIарин вилик ва кьулухъ гьикьван суннат ратибат кпlар ква?

Экуьнин кпIунин вилик 2; нисинин кпIунин вилик 2-2 (кьве кьил, ахпа мад кьве кьил ратибат) ва кьулухъ 2-2; рагъдандин кпIунин вилик 2-2; нянин кпIунин кьулухъ 2; йифен кпIунин кьулухъ 2 кьил (ракат) суннат ратибат ква.

Ибур гзаф къимет авай, пара сувабар кхьизвай суннатар я. Ният икI ийида: «Ният авуна за экуьнин (нисинин…) кпIунин вилик (кьулухъ) квай кьве кьил суннат-ратибат капI авуниз Аллагь патал, Аллагьу акбар».

Жувал алай парталрихъ кицI галукьайтIа вуч ийида?

КицIин кьурай хам кьурай парталдихъ галукьнаваз хьайитIа, са шейни авун герек къвезвач. Эгер адан кьурай чка кьежей парталдихъ, гьакIни кьежей хам ва я маса кьеж (гъер, цвар) кьурай парталдихъ галукьайтIа, ам ирид сеферда чуьхуьн лазим къведа: са сеферда накьвадал (яни накьв вегьенвай кьару целди) ва ругуд сеферда адетдин михьи целди. Нежесдай кьацIанвай шейэр чуьхуьдайла, чаз чир хьун лазим я, абур гьакI са тияндиз вегьена хкуьрун бес жезвач, икI хьайитIа нежес цик акахьзава ва амни нежес жезва. ИкI тежедайвал, абур садра кьванни (кицIин нежес ирид сеферда) авахьзавай цик кутуна чуьхвена кIанда. АкI чуьхуьн лазим я хьи, са кьилихъай атай яд парталдин маса патахъай хкатдайвал («Фатгьу-ль-Муин»).

Суннит ва суфий гафарин арада вуч тафават ава?

Суннит – им Пайгъамбардин ﷺ Суннадиз табий жезвай мусурман я. Суфий – им суфизм илимдиз (суфизм - Аллагьдиз ﷻ мукьва жез, рикI чиркин ерийрикай, месела, такабурлувиликай, пехилвиликай, мискьивиликай ва масабурукай михьи ийиз чирзавай илим) табий жезвай суннит-мусурман я. Мусурман жемятдин арада фитне тваз кIанзавай бязи жегьилри алай вахтунда гун кутуг тавунвай суалар гузва, абурукай сад: «Вун суннит яни, я тахьайтIа суфий?» Ихьтин суал гудай ихтияр авач, ам дуьз суал туш. Ам ихьтин суалдиз тешпигь я: «Вун мусурман яни, я тахьайтIа суннит?» И кьве гаф сад-садаз аксибур туш, абуру анжах сада-садан мана алава хъийизва. Суннадиз табий жезвай ва суфизм илимдал машгъул мусурмандиз суннит ва суфий мусурман лугьуда.

«Я гьаййу, я къаййум, ля илягьа илля анта» - гафарин мана вуч я? Абур мус кIелда?

Бязи алимри тестикьарзава хьи, дуьа ийидайла «я гьаййу, я къаййум, ля илягьа илля анта» (Я Чан Алайди, я Гьамишалугъ Амукьзавайди, Валай гъейри мад худаяр авач) гафар лагьана тIалабайтIа, Аллагьди ﷻ а дуьадиз жаваб гуда («Хазинату-ль-Асрар»).