СУАЛ-ЖАВАБ
Мусурманди вичин атIанвай чIарарни кикер гьиниз авун лазим я?
Мусурмандиз абур санал кIватIна са михьи чкадал, чилик кутун меслят къалурзава («Ианату-тI-тIалибин»).
Алай вахтунда некягь ийидайла, гададин паталай адан буба физва. Ихьтин некягь дуьз жезвани?
Некягьдин шартIарикай сад, адан савдада чамра ва гъуьлуьз гузвай рушан бубади иштирак авун я. Эгер чамравай ва я рушан бубадивай къвез жезвачтIа, абурувай чпин паталай маса кас ракъурайтIа жеда. Паталай ракъурзавай касдиз векил (ихтибарнавай кас) лугьуда. Эгер чамраз вичин паталай маса кас, месела, вичин буба ракъуриз кIанзаватIа, ада икI лугьун лазим я: «За вакай зи паталай некягь кьабулдайвал векил авуна». Бубади вич рази я лагьана кIанда. Некягь кьабулдайла векилди (бубади) икI лугьун лазим я: «За ви руш, месела ФатIима, закай векил авунвай зи хва Агьмадаз пабвиле кьабулна».
Эгер хциз, яни чамраз хабар авачиз буба фена адаз некягь авуртIа, ахьтин некягь дуьз жезвач («Фатгьу-ль-Муин»).
Бязи дишегьлийри чпин стха, буба ва я маса мукьва-кьили кечмиш хьайила йисаралди, гьатта амай уьмуьрда яс кьазва, чIулав парталар алукIзава. Ихтияр авани?
Итимдилай гъейри маса мукьва-кьили кечмиш хьайила, дишегьлидиз пуд йикъалай гзаф вахтунда яс кьадай ихтияр авач. Эгер ада пуд йикъалай гзаф яс кьуртIа, ам Аллагьдин ﷻ кьадардал рази туш лагьай чIал жезва.
Итим кьейи дишегьлидиз яс кьун къвезва. Яс кьуни талукь къадагъаяр арадал гъизва:
- Маса итимрин фикир желбдай экуь рангарин перемар алукIун.
- Дишегьлидиз чеб къалуриз ихтияр ганвай чин ва гъилин капашар хнада тун, яни маса итимрин фикир желб авун патал дамахар авун.
- Гьам къизилдикай, гьам гимишдикай авунвай безетмишдай затIаралди жув чIагурун.
- ГьакI жуван бедендиз, гьакIни парталриз атирар ягъун.
И къадагъаяр иддадин вахтунда (4 варзни 10 югъ) амукьзава («Фатгьу-ль-Муин»).
Дастамаз къачурдалай кьулухъ гъилер, чин дасмалдал кьурур хъийидай ихтияр авани?
Ихтияр ава, анжах кьурур тавун меслят къалурзава. Эгер абур кьурур тавуртIа начагъ хьун мумкин ятIа, кьурурна кIанда, гьикI хьи чи беденар Аллагьди ﷻ ганвай аманат я, мусурман вичин бедендихъ гелкъвена кIанда («Ианату-тI-тIалибин»).
Са гьихьтин ятIани себеб аваз геж хьайи экуьнин капI пакагьан экуьнин кпIунал хкиз жедани?
Ахъа хьайи экуьнин капI пакадин йикъал хкун лазим къвезвач. Ам мумкинвал хьайила гьасятда къаза хъувуна кIан жезва, месела, ахварай аватнамазди («Фатгьу-ль-Муин»).
Жемятдин кпIунал кьвед лагьай жерге гьи чкадилай башламишна кIанда?
Жемятдин капI ийидайла кьвед лагьай жерге имамдин кьулухъ галай чкадилай башламишда. Ахпа инсанар хтайтIа, абур эрчIи ва чапла патахъ акъвазда («Фатгьу-ль-Аллам»).
Са бязибуру Аллагьдиз ﷻ «Аллагь буба» лугьузва. ИкI лугьуналди абуру Адалай тариф ийизва лугьузва. Им дуьз яни?
Аллагь Тааладиз «Аллагь буба» лугьун къадагъа, гьарам я, гьикI хьи ам чакай садан бубани туш. Аллагьдиз ﷻ Къуръанда, Пайгъамбардин ﷺ Суннада лагьанвай тарифар авун лазим я. Месела, «Аллагь Таала» лугьун кутугнава («Ианату-тI-тIалибин»).
ЧIарар чIулав рангада твадай ихтияр авани?
ЧIарар чIулав рангада тун къадагъа авунвай кар я. Абу Давуда Насаидилай гъизвай гьадисда кхьенва: «Инсанри чпин чIарар чIулав рангада тваз эхирзамандиз башламишда ва абуруз Женнетдин гьич ни къведач». Анжах гъуьлуьн ихтиярдалди, тек са гьам патал чIарариз чIулав ранг ядай ихтияр ава («Аль-Мукъаддамату-ль-Гьазрамия»).
Садбуру тирш ягъайла «хийир» лугьузва. ИкI лугьун дуьз яни?
Пайгъамбардин ﷺ суннадал асаслу хьана, тирш ягъай касди «Альгьамдулиллягь» (шукур хьуй Аллагьдиз ﷻ) лагьана кIанда, адан ван хьайида «яргьамука-ллагь» (Аллагьди ﷻ вун регьимдик кутурай), мад тирш ягъайда жаваб хгуда «ягьдияка-ллагь» (Аллагьди ﷻ ваз дуьз рехъ къалуррай). Тирш ягъайда «альгьамдулиллагь» лагьайла, адан ван хьайи инсанрикай сада кьванни «яргьамука-ллагь» лугьун лазим я («Фатгьу-ль-Аллам»).
Заз ван хьайивал, мусурманар кьве патал пай жеда: суннитарни шиитар. Ибур дуьз гафар яни?
Пайгъамбарди ﷺ лагьанва: «Зи уммат 73 паюниз пай жеда. Абурукай 72 пай Жегьеннемдиз ва тек са пай Женнетдиз фида». Асгьабри хабар кьуна: «Я Расуляллагь ﷺ, Женнетдиз фидайди гьи пай я?» Пайгъамбарди ﷺ жаваб гана: «Женнетдиз фидайди гзаф пай мусурманар гьи рекьел алатIа, гьа рехъ тухузвайбур я» (Тирмизи). Чаз чизва, алатай вахтарани ва алай вахтундани виридалайни гзаф инсанар пIирер, шейхер авайди тестикьарзавай суннитар я. Гьавиляй лагьайтIа жеда, ибурулай гъейри амайбур вири ягъалмиш хьанвай кIватIалар я.
Суралай, пIирелай элкъведай ихтияр авани?
Ваъ, суралай ва пIирелай элкъуьн къадагъа я. Сура кучуднавайбурун беденар кьенватIани, абурун руьгьерал чан алама, абуруз чпин кьилив атайбур аквазва ва абурун ванни къвезва. ГьикI чан алай инсанрилай иллаки шейхерилай, авлияйрилай элкъуьн эдебсуз кар ятIа, гьакI кьейибурулайни элкъуьн лап эдебсуз кар яз гьисабзава («Фатгьу-ль-Аллам»).
