Имам Шафиидин мазгьабдай
Суалриз жавабар Дагъустандин Муфтиятдин фетвайрин Отделди гана
Гьайванар сад-садаз ягъунай пул къачуртIа жедани?
Ибн Умара лагьана: «Эркек гьайванар дишибуруз ягъунай пул къачун Пайгъамбарди къадагъа авуна» (АльБухари). Садра ягъунай ва я тайин вахтунда ягъун патал кирида къачунай пул къачун къадагъа я. Гьайванар сад-садаз ягъунай къимет тайинарунал ва я маядихъ пул къачунал къадагъа эцигун алимри а кардалди ачухарзава хьи, абуру маядиз я къимет гуз, я ам акваз, я ам ихтиярдиз вугуз ва ам ихтиярдиз вугун иесидилай аслу тахьуниз килигна, ам ахтармишиз тежедай затI я лугьузва. Амма эгер ягъун патал гьайван кирида къачунвай касди савкьват хьиз са затI гуз хьайитIа ва адакай сифтедай лагьанвачиз хьайитIа, а карда къадагъа авач. ГьакIни виликамаз гьакъидикай икьрар тахьана ягъун патал гьайван вахтуналди ишлемишиз вугудай ихтияр ава. («Асна аль-МатIалиб», «Ат-Тахзиб»)
Туьквендин иесидиз тайин кьадар пул гана, ада гьа вичин туьквендай гьа пулунин кьадарда аваз кесибриз чарасуз затIар гудайвал авуртIа жедани?
Ахьтин савда гьакъикъиди жедач, вучиз лагьайтIа алвердин икьрардин шартIарикай сад маса къачузвайди ва маса гузвайди анал алаз хьун я, и дуьшуьшда лагьайтIа, абур кьведни гьа са кас жезва. Къейд: Къейд авун лазим я хьи, гьа и жуьреда икьрар гьакъикъиди жедач. И дуьшуьшда метягь ваъ, гьа пул вич кесибриз паюн патал туьквендин иеси векил авуртIа дуьз жеда. Адалай гъейри, а касдивай недай затIар ва я маса метягь къачуна, абур кесибриз паюн патал туьквендин иесидив туртIа жеда. («Мугъни аль-Мугьтаж», «Аль-Ашбах ва-нНазаир»)
Руфунал залан дишегьлидивай ацукьна капI авуртIа жедани, эгер аял чIурунин хатавал хьуниз килигна, духтурди къарагъун къадагъа авунваз хьайитIа?
Нагагь руфунал залан дишегьлидиз аял чIурунин хатавал хьуниз килигна кIвачел акъвазун къадагъа авунваз хьайитIа, адаз ацукьна капI ийидай тамам ихтияр ава, вучиз лагьайтIа аялдин уьмуьр хатадик кутун къадагъа я. («Гьашия аль-Жамаль», «АльАшбагь ва-нНазаир»)
МискIинда цлахъ агалтна ксайтIа ва я ацукьайтIа жедани?
МискIинда ксудай ихтияр ава, эгер инсан мурдар гьалда авачиз хьайитIа, капI ийизвай инсанриз манийвал тийиз, абуруз дарвал гун тийиз хьайитIа. ТахьайтIа мискIинда ксудай ихтияр авач (гьарам я). МискIинда гьи тегьерда ацукьайтIани ихтияр ава, кIантIа ам цлахъ агалтна хьурай, къвалал, далудал ярх хьана, гьи патахъ хьайитIани кIвачер дуьзарна ва икI мад. («Тугьфат аль-Мугьтаж», «Гьашия аш-Ширвани», «аль-Мажму`»).
Эгер начагъвал себеб яз тамамдиз жендек чуьхуьдай ва я таямум (михьивал къачунин къайдайрикай са жуьре, ам тайин ниятдалди чинивай ва гъилеривай руг гуьцIна ва тайин шартIар кьиле тухвана тамамарзава) къачудай мумкинвал авачиз хьайитIа, кпIуна Къуръандин сураяр кIелдани?
Нагагь яд тахьуниз, начагъвилиз ва икI мад килигна инсандиз ферз тир жендек чуьхуьдай мумкинвал авачиз хьайитIа, ада таямум къачун ва тамамдиз капI авун лазим я. Эгер адаз таямум къачудай мумкинвални авачиз хьайитIа, адаз Къуръан ва я адан пай, Къуръан кIелунин ният аваз кIелун къадагъа я, «аль-Фатигьа» сурадилай гъейри – ам ферз тир кпIара кIелун чарасуз хьуниз килигна. Суннатдин кпIариз талукь яз лагьайтIа, ахьтин гьалда аваз абур авун къадагъа я. («Тугьфат аль-Мугьтаж» имам аш-Ширванидин баянар галаз)
Хуьруьн къерехда эцигнавай мискIинда авур жуьмя капI гьакъикъиди яз гьисабзавани?
Жуьмядин капI гьакъикъиди хьунин шартIарикай сад ам хуьруьн сергьятра авун я. Хуьруьн къерехда авай мискIинда авур жуьмядин капI гьакъикъиди яз гьисабда, эгер ам алай чка вири инсанрин фикирдалди гьа хуьруьк акатиз хьайитIа. АкI хьайила, эгер ахьтин мискIин хуьре авай затIарик акатиз хьайитIа, капI куьруь ийиз ва маса кпIунал хутахиз кIанзавай рекье авай кас а мискIиндай экъечIна кIанда. («Тугьфат аль-Мугьтаж» имам аш-Ширванидин баянар галаз, «Нигьая аль-Мугьтаж» имам ашШабрамаллисидин баянар галаз)
