Хциз кIелиз кIанзавач
Кьулан хциз гьич кIелиз кIанзавач. Мектебда адаз ялна пудар эцигзава – анжах кIуьд лагьай класс акьалтIарна аттестат вахчудайвал. Гъуьл а кардиз муьтIуьгъ хьанва ва лугьузва: «Виридакай академикар жедач кьван, садакай чубанни хьана кIанда». Ам акваз зи гъиляй кIвалах къвезмач. Вуч ийиз жеда?
Алимдин жаваб:
КIелунин асул мана дуланажагъдин няметрин чешмейриз рехъ ачухдай, кIвалахдал хкаж жедай ва дарвал авачиз яшамиш жедай мумкинвал гудай хъсан диплом къачун туш. Чирвилер жагъурун ва кIелун – им са кьадар диндин везифаяр я, инсандиз эвер гузвай ва гьевеслу ийизвай, вичи-вичиз чирвилер къачунин, чирвилерин дережа хкажунин рекье ам санал акъваз тийидайвал.
Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Чирвилер къачуз алахъун – гьар са мусурмандин везифа я» (атI-ТIабрани).
И дуьшуьшда араб гаф, мумкин я, гзаф кутугнава «алахъун» хьиз таржума авун, амма идахъ галаз санал маса таржумаярни ава: «ахтармишна чирун», «жагъурун», «истемишун», «тIалабун», «кIелун».
Чирвилин еке дережадин метлеблувиликай ва къуватдикай лугьудайла къейд авун лазим я хьи, ам кьилди вич-вичиз ваъ, кьилин карда куьмек гузвай алат хьиз къиметлу я: жувахъ галаз дуьзгуьн хьун ва Аллагь Тааладин разивал къазанмишун патал.
Суалдиз жаваб гудайла рикIел хкиз кIанзава хьи, аялри кIелдайла абурун низам къайда хуьнал ва кIелиз гьевес хьунал неинки муаллимар алахъна кIанда, амма сифте нубатда диде-бубаяр.
Ина аялдиз кIелиз кIан тахьунин себебрин гъавурда акьун, абур квехъ галаз алакъалу ятIа чир хьун важиблу я. Ина кар аялдин вичин хсуси кьетIенвилера хьун мумкин я. Им аялдин сагъламвилихъ, чирвилер кьабулиз, ишлемишиз ва лазим тегьерда агакьариз алакьунихъ галаз алакъалу хьун мумкин я. Анжах идалай кьулухъ и гьалдиз са гьихьтин ятIани къимет гуз жеда. Куь гъуьлуьн фикир, «виридакай академикар жедач кьван» лугьудай, дуьз я, амма са патахъай. Амма аялдиз кIелиз кIан тахьун къилихдин пис хесетрихъ галаз алакъалу ятIа, адаз неинки са кIелуна, гьакI маса гьи карда хьайитIани манийвал ийизвай, месела кагьулвал, башламишай кар акьалтIар тавун – ам ихьтин гьалда куьмек авачиз тун тахсиркарвал я. ГъвечIи яшда авайла аял гьевеслу ийиз, ам герек патахъ ракъуриз регьят я, чIехи хьурдавай а кIвалах ийиз гзаф четин жеда. Чубан хьун – им лянет авун туш. Ам лап лайихлу ва жавабдар пеше я, ам Аллагьдин ﷻ вилик виридалай хъсан инсанри ийизвай – пайгъамбарри. Мад рикIелай алудна кIандач хьи, гьар са кас вуч патал халкьнаватIа, адаз а кар ийиз регьят жеда.
Психологдин фикир:
Завай ихьтин фикир ийиз жеда хьи, кьилин месэла ам я хьи, куь хва вичихъ агъазмач ва регьят рекьяй фин кьетIнава. Им юкьван яшдин аялри чеб тухунин гегьенш жуьре я. Кьилин месэла ам я хьи, абурун фикирдалди, хизанда абур авай гьал са тIимил адалатсузди я. Яни абур я чIехибур туш, я гъвечIибур ва гьавиляй абуруз чеб тIимил кIанзавайди хьиз жезва. Адет яз абур хизанда чпиз кесер къазанмишиз алахъзава, амма абурулай а кар алакь тавуртIа, са карни ийиз кIамукьзавач. Адахъ галаз рафтарвилер лап дибдай дегишариз алахъ. Адан хъсан патариз фикир це, нукьсанриз ваъ. Ам гъавурда акьадайвал ая хьи, квез адай акьуллу ва кьилди вичелай кар алакьдай, уьмуьрда чIехи агалкьунрихъ агакьдай жегьил инсан аквазвайди. Нагагь куьн адахъ агъазвайди ва гьакъикъатда адаз бес тежезвай ерияр адай квез аквазвайди ада гьиссайтIа, ам вичин тарсар хъсанариз алахъда, куьн адан патахъай ягъалмиш тахьанвайди квез субутарун патал. Адахъ галаз гзаф рахух, адан уьмуьрда иштираквал артухара ва гзаф крар хъсан патахъ фад дегиш жеда. Адахъ галаз рахунин къайда михьиз дегишара. Адахъ галаз чIехиди хьиз ваъ, адаз барабарди хьиз рахух. Адаз вич аял ваъ, чIехиди яз акун лап важиблу я.
