Сирдин илим
Сирдин илим
Суал: Аллагьди ﷻ Вичин валийриз (михьи, Раббидиз ﷻ мукьва лукIар) гузвай «ильм ладуни» (сирдин илим) инкар ийизвай ва ам кIел тавунмаз къачуз жедач лугьуз тестикьарзавай инсанар пайда хьанва. Абур гьахъ яни?
Жаваб : Ваъ, гьахъ туш. А ягъалмиш хьанвай инсанри тестикьарзавайди Къуръандиз, гьадисриз ва имамрин гафариз акси я. Къуръанди, гьадисри ва имамрин гафари гьакъикъатда къалурзава хьи, Аллагь Таалади михьи, Вичиз мукьва инсанрин рикIериз чирвилер, дугъриданни, ачухзава. Къуръанда лагьанва:
وَ عَلَّمْنَاهُ مِنْ لَدُنَّا عِلْمًا (سورة الكهف، 65)
«Адаз (Хизри пайгъамбардиз) За Жуван патай илим гана» («Аль-Кагьф» сура, 65-аят). «Мин ладунна» аят «Зи патай» лагьай чIал я, «Жуван патай гузвай илим», яни кIел тавуна къачунвай чирвилер.
Мад Къуръанда лагьанва:
وَ اتَّقُوا اللهَ وَ يُعَلِّمْكُمُ اللهُ (سورة البقرة، 282)
«Квез Аллагьдихъай кичIе хьухь (Ада буйругънавай амалар авуналди ва къадагъа авунвай амалривай яргъа хьуналди) ва Аллагьди квез чирвилер гуда» («Аль-Бакъара» сура, 282-аят). Яни Аллагьди ﷻ квез кIел тавуна чир жезвай чирвилер гуда («Сафвату тафасир» 1-том, 189-чин).
Мад Къуръанда лагьанва:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تَتَّقُوا اللهَ يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقَاناً (سورة الأنفال، 29)
«Эй иман гъанвайбур! Эгер квез Аллагьдихъай кичIе хьайитIа ва Адан рекьиз табий хьайитIа, Аллагьди квез гьакъикъат батIулдивай чара ийидай чирвилер гуда» («Аль-Анфаль» сура, 29-аят). Яни, эгер инсанди Аллагьди ﷻ эмирнавай кIвалахар ийиз, гьарам авунвайбур таз хьайитIа, Аллагь-Таалади адаз гьакъикъат батIулдивай чара ийидай алакьунар гуда («Мухтасар Ибну Касир», 2-том, 99-чин).
Къуръанда гьакIни лагьанва:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللهَ ... وَ يَجْعَلْ لَكُمْ نُورًا تَمْشُونَ بِهِ (سورة الحديد، 28)
«Эй иман гъанвайбур! Квез Аллагьдихъай кичIе хьухь ва Ада квез дуьз рехъ къалурдай нур (Аллагь чир хьунин нур) багъишда («Аль-Гьадид» сура, 28-аят).
Гьавиляй имам аш-Шафииди лагьана: «Жуван хурун зигьин зайиф хьайила за Ваки’ муаллимдиз шикаят авуна ва ада заз лагьана: «Гунагьар ийимир». Мад ада алава хъувуна: «Илим – им Аллагьдин ﷻ нур я ва гунагькарриз Ада Вичин нур гузвач» («Сафвату тафасир», 1-том, 179-чин).
Имам Малика тестикьарзава: «Илим – им Аллагьдин ﷻ нур я, ам Ада Вичиз кIан хьайи чкадиз ракъурзава» («Итхаф», 1-том, 319-чин).
ГьакIни Къуръанда лагьанва (мана):
وَ الَّذِينَ جَاهَدُوا فِينَا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنَا (سورة العنكبوت، 69)
«Тербия гуналди чпин нефсерихъ галаз жигьад (женг) тухузвай инсанриз За Жуван рекьер чарасуз къалурда» («Аль-Анкабут» сура, 69-аят).
Мад Къуръанда лагьанва (мана):
يُؤْتِ الْحِكْمَةَ مَنْ يَشَآءُ وَ مَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ اُوتِيَ خَيْرًا كَثِيرًا (سورة البقرة، 269)
«Гьикмат (арифдарвал) Аллагьди Вичиз низ гуз кIан хьайитIа, гьадаз гузва. Арифдарвал ганвай инсанди, дугъриданни, еке менфят къазанмишна» («Аль-Бакъара» сура, 269-аят). Хъсан амалар ийиз куьмек гузвай, вичикай менфят авай илимдиз гьикмат лугьузва («Сафвату тафасир», 1-том, 170-чин).
Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Илим кьве жуьрединди ава: сад лагьайди, рикIе жезвайди, адаз Ильму нафи’ (вичикай менфят авай илим) лугьуда; кьвед лагьайди, мецел (гафарал) жезвайди, - ам инсандиз ганвай Аллагьдин ﷻ делил я» (И гьадис иер (гьасан) цIиргъинай Абу Бакр аль-ХатIиба агакьарна).
Дайламиди агакьарнавай гьадисда лагьанва: «Илимрикай са илим сирдинди я, ам анжах Аллагь чир хьанвай инсанриз авай илим я» (Гьафиз аль-Мунзиридин ктаб «Ат-таргъиб ва-т-таргьиб», 1-том, 74-чин).
Аллагьдихъай ﷻ кичIе ва нефсинин гьевесрихъ галаз женг чIугвазвай инсанриз гузвай кьетIен нур (ильмул-ладуни) авайди Къуръандин аятри, Пайгъамбардин ﷺ гьадисри ва алимрин гафари тестикьарзава. Ам инкарзавай вагьабитрин чIалахъ куьн жемир. Ильм ладунидин делилар якъиндиз чириз кIанзавай касди «Игьйа» ктабдин 1-3-томар кIелрай.
