Чара хьанвай папа зун русвагьзава
За вахт-вахтунда аялдин алиментар гузва, суварриз пишкешар гузва, вахт-вахтундилай адан патав физва, амма виликан папа зун русвагьзава, «бубади вун гадарна» лугьуз, буьгьтен вегьез, хва зи аксиниз туькIуьрзава. За вуч ийидатIа, заз меслят це.
Алимдин жаваб:
Куь дуьшуьшда, за фикирзавайвал, виридалайни кутугай къарар – сабур авун, виликан папаз рикIе авай гафар лугьудай мумкинвал гун я. Адахъ галаз рахадай мумкинвал жагъура, адан патай авай вири истемишунриз яб це ва аялдин патахъай куь фикир ачухдиз къейд ая. Куьн кьведни виликан гъуьлуьнни папан ихтияррин ва везифайрин, Аллагьдин ﷻ вилик аялдин патахъай ва сад-садан вилик авай жавабдарвилин гъавурда твадайвал алим ва я имам желб ийиз алахъ. Гьар са кьилдин дуьшуьшда месэла кьилди гьялун лазим я.
Виликан папа гьихьтин буьгьтенар вегьейтIани, ада аял квез акси яз туькIуьрайтIани, туькIуьр тавуртIани, квевай кар терсина авайди субутариз жеда аялдихъ гелкъуьнин, адаз дикъет гунин, ам таъмин авунин ва тербияламишунин карда иштирак авунин рекьелди.
Са муъмин касдиз папахъ галаз чара жез кIан хьайила, адавай хабар кьуна: «Адакай ваз гьихьтин зарар ава?» Ада жаваб гана: «Акьуллу инсанди вичин папан крар дуьздал акъудзавайди туш». Чара хьайидалай кьулухъ адавай: «Вун адахъ галаз вучиз чара хьана?» - лагьана, хабар кьурла, ада жаваб гана: «Чара хьанвай дишегьлидикай ийизвай ихтилатрикай заз вуч ава кьван?»
Зи фикирдалди, гьа ихьтин фикир хьана кIанда чара хьанвай гъуьлуьзни папаз садаз-садан патахъай. Аксина, эгер куьне сада-сад алчахариз, намусдик хкIуриз хьайитIа, куьне аялдиз тIарвал ва азият гуда, гьикI хьайитIани адаз куьн дидени буба яз амукьзава хьи. А тIарвал ада залан пар яз тухуда ва и карди гьикI хьайитIани адан тербиядиз, вичиз хизан хьайила ана жезвай рафтарвилериз таъсир ийида. Ам гьикI рикIелай алатда кьван!
Психологдин меслят:
И дуьшуьшда месэладиз аялди алем гьикI кьатIунзаватIа, гьакI килигна кIанда. Им лагьай чIал я хьи, аял чIехи жезвай вахтунда, адаз инсанар вичиз метлеблу тир чIехи инсандин вилералди чир жеда. Ихьтин гьал адет яз тахминан 13-14 йис жедалди амукьда. Ам ахпа, жаван яшдив агакьайла, аялриз гьал вичин вилералди акун арадал къвез башламишзава.
Квез аялдихъ галаз рахадай ва гьа идалди адаз квекай вичин умуми фикир арадал гъидай мумкинвал аваз хьун хъсан я. Ина, гьелбетда, куьне куьн куь виликан паб хьиз тухун тавун ва ам русвагь тавун важиблу я. Кар ана ава хьи, аквадай гьалда, аялдиз адахъ галаз гужлу гьиссерин кIеви алакъа ава, ва им лагьай чIал я хьи, адакай пис рахуни квез зарар гуда. Эгер куьне адаз лугьуз хьайитIа, диде ара-бир квекай пис рахазва, вучиз лагьайтIа куьн адахъ галаз хъелзава ва, аквадай гьалда, ада хъиляй акI лугьузва, гьа ихьтин ихтилади ахьтин нетижадал гъида хьи, аялдиз хкягъун герек къведач, диде-бубадикай вуж писди ятIа, вуж хъсанди ятIа. За ихьтин дуьшуьшра ишлемишзавай кIвалахзавай схема квезни лугьуда.
За аялдивай, адаз, мисал яз, мороженое ва бургер кIанзавани лагьана, хабар кьазва. Квез кIандай шейэр хкягъайтIани жеда, амма а кьве затI сад-садахъ галаз кьан тийидайбур хьана кIанда. Аялди кIанзава лагьана жаваб гайила, за лугьузва хьи, кьилди-кьилди абур кьведни тIямлу я, амма абур кьведни санал тIуьн садан кьилизни къведач. Гьа икI, аялдал регьятдиз агакьариз жеда хьи, диде-бубадикай вуж хъсанди, вуж писди ятIа хкягъун герек туширди. Абур кьведни хъсан инсанар я, амма сад-садав кьазвач.
Ина кьилинди – кичIе тахьун ва адан дидеди вири тапарарзавайди ва куьне ам гадар тавурди субутариз алахъ тавун я. Аялдихъ галаз мукьвал-мукьвал рахаз ва адан уьмуьрда иштиракиз алахъ. Гьа идахъ галаз санал куь виликан папаз лугьуз алахъ хьи, нагагь аял, ам са мус ятIани вичин хайи бубади гадарайди тир лугьудай фикир аваз яшамиш жез хьайитIа, ида ам вич-вичихъ агъун тавунал ва вичиз пис къимет гунал гъун мумкин я. Мумкин я, адан дидевилин гьиссери ва вич-вичихъ агъунвай аял чIехи ийиз кIан хьуни квекай авай хъилен винел пад къачуда.
