СУАЛ-ЖАВАБ

Теспягьрал вуч кIелайтIа хъсан я?

Теспягьрал «СубгьанаЛлагь» (Аллагь ﷻ нукьсанрикай михьи я), «АльгьамдулиЛлягь» (шукур хьуй Аллагьдиз ﷻ), «Аллагьу акбар» (Аллагь ﷻ виридалай чIехи я), «астагъфируЛлагь» (за Аллагьдивай ﷻ гунагьрилай гъил къачун тIалабзава), «ля илягьа илля-Ллагь» (сад Аллагьдилай ﷻ гъейри мад худаяр авач), «Аллагьумма салли ‘аля саййидина Мугьаммадин ва ‘аля али саййидина Мугьаммадин ва салим» (Я Аллагь ﷻ, Вуна чи сайид (жанаби) Мугьаммадал ва адан хизанрал салам ва салат (абуруз регьим ая, дережаяр хкаж ва абур хуьх) гъваш) гьарма сад 100 сеферда кIелун меслят къалурзава. И азкарар кIелдайла, абурун манадикай фикир авуртlа, менфят ва еке суваб жеда. И азкарар, иллаки зикир «ля илягьа илля-Ллагь» гьамиша кIелзавай инсандин рикI михьи жеда.

Мусурмандиз квас хъун гьарам яни?

Ваъ, мусурмандиз квас хъвадай ихтияр ава. Бязибуру адак спирт ква, гьавиляй ам хъвадай ихтияр авач лугьун мумкин я. Абур гьахъ жедач. Вучиз лагьайтIа Пайгъамбардин ﷺ гьадисда лагьанва: «Гьар са пиянарзавай затI хъун гьарам я» (Бухари). Маса гьадисда лагьанва: «Гзаф хъвайила пиянарзавай затI тIимилни хъвадай ихтияр авач» (Абу Давуд). Квас инсанди вичивай жезвай кьванди (месела 2 литр) хъвайитIани ам пиян жезвач, гьавиляй ам пиянарзавай шейэрик акатзавач. Иниз килигна квас хъун гьалал я («Аз-Заважир»).

Дишегьлидиз вичин мукьва инсанрихъ галаз къумар къугъвадай ихтияр авани?

Мусурман итимдиз ва дишегьлидиз, абур нихъ галаз къугъваз хьайитIани къумар (картаяр) къугъун гьарам я. Вучиз лагьайтlа абур къизгъин (азартный) къугъунрик акатзава. Эгер абур пулунал къугъваз хьайитIа, генани чlехи гунагь жеда («Аз-Заважир»).

Эгер заз са вацра 25 агъзур манат мажиб къвез хьайитIа, адалай закат гун лазим къвезвани?

Ваъ, мажибдилай закат къвезвач («Фатгьу-ль-Муин»).

Аллагьди ﷻ вичин лукIран гунагьдилай гъил къачунвайди гьикI чир жеда?

Исламдин ктабра кхьенвайвал, гунагьдилай гъил къачунин лишан – ам авунвай инсандин рикIелай ам алатун я. Гунагь рикIелай алатдалди, ам гьар гъилера рикIел хтайла туб-астагъфир хъувун, Аллагьдивай ﷻ гъил къачун тIалабун лазим я («Талхису-ль-Маариф»).

Вахтуналди некягь эцигдай ихтияр авани?

Ваъ, вахтуналди некягь авун Исламда къадагъа алай кар я. Некягь асаслу хьана кIанда эвленмиш жезвай гададинни рушан ниятдал, абур амай уьмуьрда къакъат тавуна яшамиш жеда лагьана. Ислам раиж жез башламишай сифте кьиляй вахтунин некягь гьалал тир, амма ахпа, мусурманрин иман кIеви хьайила, Аллагьди ﷻ ички гьарам авурди хьиз, ихьтин некягьарни гьарам авуна. Пайгъамбардин ﷺ гьадисда лагьанва: «Эй инсанар, за квез икьван чIавалди вахтуналди некягь ийидай ихтияр ганвай. Гила лагьайтIа, Къияматдин югъ алукьдалди Аллагьди ﷻ квез ам гьарам авунва» («Бужайрами»).

Хамунал зелёнкадин лекеяр алаз дастамаз къачуртIа дуьз жезвани?

Эгер хъсандиз тIушунна чуьхвейдалай кьулухъни лекеяр алатначтlа, абур алаз къачур дастамаз ва авур капI дуьз жезва («Аль-Мукъаддамату-ль-Гьазрамия»).

Ихьтин гьадис ава: диде-буба нарази касдилай Аллагьни ﷻ нарази жеда. За капI ийизва лугьуз зи буба залай нарази я, им залай Аллагьни ﷻ нарази я лагьай чIал яни?

Ваъ, и наразивал Аллагьди ﷻ гьарам авунвай крариз талукь туш. Вучиз лагьайтIа Пайгъамбарди ﷺ лагьанва: «Халикьдиз аси хьана махлукьдиз (яни Аллагьди ﷻ халкьнавайдаз) муьтlуьгъ жедай ихтияр авач» (Агьмад). Яни эгер бубади капl мийир лугьузватlа, ам вич Аллагьдиз ﷻ аси жезва ва асивилихъ эвер гузва. И арада адаз муьтlуьгъ хьана кlандач. Ам нарази хьайитlани, веледдиз адакай зиян авач. Къуй Аллагьди ﷻ чаз ва чи кlанибуруз куьмек гурай!

Рушариз шалварар алукIдай ихтияр авани?

Ваъ, ам гьарам я. Сад лагьайди, ам итимриз тешпигь хьун я. Идан гьакъиндай Пайгъамбарди ﷺ лагьанва: «Итимриз тешпигь жезвай дишегьлияр ва дишегьлийриз тешпигь жезвай итимар Аллагьдин ﷻ лянетдик акатзава» (Бухари). Кьвед лагьайди, шалвар алукIай руша вичел чара итимрин фикир желб ийизва. Идан гьакъиндайни Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Эхир заманада алукIнавай ва гьа са вахтунда кьецIила авай дишегьлияр акъатда, абуруз гьич Женнетдин ни къведач» (Муслим). Яни шалварди дишегьлидин бедендин кlалубар къалурзава, на лугьуди адал партал алач. Иниз килигна, Аллагьдин ﷻ разивал, Женнет кIанзавай мусурман дишегьлиди гьижаб алукIрай.

Манийриз яб гудай ихтияр авани?

ГьикI манияр ягъун гьарам ятIа, гьакI абуруз ябни гунни гьарам я. Пайгъамбардин ﷺ асгьаб Ибн Мас’уда лагьана: «ГьикI ци къацу векь экъечIарзаватIа, гьакI манийри инсандин рикIе мунафикьвал арадал гъизва». Аллагь Таалади иблисдиз Къияматдин йикъалди вахт гайидалай кьулухъ лагьана: «Жуван сесиналди абурукай (инсанрикай) вавай жезмай кьванбур рекьелай алуд» («Аль-Исра» сурадин 64-аят). Къуръандин аятриз баянар гайи зурба имам аль-Мужагьида лагьана хьи, «шейтIандин сес» манияр лагьай чIал я («Тафсиру-ль-КъуртIуби»).