Суал-жаваб

Суал-жаваб

Закат тагун гунагьрин гьи жуьредик акатзава?

Ибн Гьажар ва ар-Рамли имамрин фикирдалди, закатдин гьатта тIимил пай таганваз хьайитIани, ам чIехи гунагьрик акатзава.

Винидихъ лагьайдаз делил яз абуру агъадихъ галай гьадис гъизва. Абу Гьурайради агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Дувандин юкъуз Аллагьди ﷻ ганвай девлет адалай закат тагузвай касдин вилик вилерал кьве чIулав тIехв алай агъу квай гъуьлягъдин суфатда аваз акъвазда, ам адал алчуд жеда, адан хъуькъвериз сарар сухда ва лугьуда: «Зун ви девлет я, зун ви хазина я» (Аль-Бухари).

(«Аль-Фатава аль-Мутамада»)

Гипс эцигнавай касди чIехи ва я гъвечIи дастамаз къачудайла гьи вахтунда таяммум (кьурай дастамаз – накьвадалди ва къумадалди ийизвай михьивал) къачун лазим я?

Гипс алайла ва тамам мурдар гьалда авайла чIехи дастамаз къачун патал гьикI адан сифте кьиляй, гьакI адан эхирдайни таяммум авуртIа жеда. Амма жендек чуьхуьнин сифте кьиляй таяммум авун хъсан яз гьисабзава.

Бедендин са паюнал гипс эцигнавай инсандиз талукь яз лагьайтIа, ва ада гъвечIи дастамаз къачун герек ятIа, якъинвал артух авай фикирдалди, адаз дастамаздин сифтедай ва я эхирдай таяммум къачудай ихтияр авач. Ада нубатдин къайда вилив хуьн лазим я ва бедендин зарар хьанвай паюнал нубат атайла таяммум ийида.

Нагагь адал агакьдалди таяммум къачуртIа, ахьтин кьурай михьивал авун гьакъикъиди жедач. Дастамаздилай кьулухъ къачур таяммум гьакъикъиди жеда, амма бедендин зарар хьанвай паюнилай гуьгъуьниз чуьхвей бедендин паяр мад сеферда чуьхуьн хъувуна кIанда.

Амма гъвечIи дастамаз къачудайла, бедендин зарар хьанвай паюнал агакьайла, сагъ чка чуьхвена, ахпа таяммум авуртIа жеда, я тахьайтIа сифте таяммум къачуна ахпа сагъ пай чуьхуьда. Амма сифтедай таяммум авуна, ахпа сагъ пай чуьхвейтIа хъсан я, эгер гипс таяммумдалди михьи авуна кIанзавай бедендин паярикай садал эцигнаватIа (чин ва гъилер, кьуьнтерни кваз), ци таяммумдин руг чуьхвена алуддайвал.

(«Тугьфат аль-Мугьтаж», «Нигьаят аль-Мугьтаж»)

Кафирдиз садакьа гайитIа жедани ва идай мусурмандал суваб агакьдани?

Гуьгьуьллувилелди гузвай садакьа Исламда Пайгъамбардин ﷺ сунна я. Ам дин гвай ва муьгьтеж инсанриз гун хъсан яз гьисабзава. Амма девлетлу касдиз гайитIани жеда, анжах ада ам къачун нагьакьан кар я. Садакьа кафирриз ва гунагькарриз гун хъсан я ва идай суваб жеда.

Эхиримжи гафариз делил Абу Гьурайради агакьарай Пайгъамбардин ﷺ гьадис жезва: «Са кас рекьяй физвай ва ам цихъ къаних хьана. Къуй акурла ам аниз эвичIна ва анай яд хъвана. Анай экъечIайла адаз кицI акуна. Цихъ къанихвиляй мез акъудна ада ламу къум незвай. Инсанди фикирна: «И кицIиз, заз хьиз, цихъ къаних яз, азият гузва». Ам къуйдиз эвичIна, кIвачин къапуниз яд къачуна, ам сарарив кьуна винел экъечIна ва кицIиз яд гана. Аллагьди ﷻ адал Вичин разивал агакьар хъувуна ва адан гунагьрилай гъил къачуна». Асгьабри хабар кьуна: «Я Аллагьдин Расул ﷺ, акI хьайила чаз и гьайванрайни (абуруз куьмек гунай) суваб авани?» Ада лагьана: «Гьар са кьежей лекьина (чан алай затIуна) суваб ава» (Аль-Бухари, Муслим).

Къизилдин ва я гимишдин къапар ишлемишдай ихтияр авани?

Къизилдин ва гимишдин къапар ишлемишун ва хуьн гьикI итимриз къадагъа ятIа, гьакI дишегьлийризни къадагъа я. И къарар къизилдин ва гимишдин къапарин вири жуьрейриз талукь я, абурун чIехивилелай ва я куьлуьвилелай аслу тушиз.

Винел патаз къизилдин ва я гимишдин къат янавай къапар ишлемишдай ихтияр анжах а дуьшуьшда ава, эгер а къат цIал ва я маса жуьрейра чими авурла адалай са затIни алат тийидай кьван кьелечIди яз хьайитIа.

Къапуниз къизилдикай пине ягъун къадагъа я, кьадардилай ва я мураддилай аслу тушиз. ГьакIни гуьрчегвал патал гимишдин чIехи пине ягъун ва я са пай муьгьтежвиляй, са пай гуьрчегвал патал ягъун къадагъа я. Амма чарасузвиляй гимишдин гъвечIи пине ядай ихтияр ава.

Гуьрчегвал патал гимишдин гъвечIи пине, я тахьайтIа гъвечIи пине – са пай гуьрчегвал патал, са пай чарасузвиляй ва чIехи пине – чарасузвиляй ягъун карагьат я.

(«Мугъни аль-Мугьтаж», «Гьашия ат-Тармаси»)

КапI ийидайла ва адалай къеце дишегьлиди ченедин агъа пай кIевун чарасуз яни?

Шафиитрин мазгьабдал бинеламиш хьана, дишегьлиди – капI ийидайла, кпIунилай къеце, чара итимар алай чкадал – чинин элкъвей шикилдилай (овал) ва гъилерин капашрилай гъейри вири беден кIевун чарасуз я. Амма эгер адаз вичин чини ва гъилери чара итимрин вилер вичел желбзавайди дуьз чизваз хьайитIа, ада гьабурни чарасуз кIевун лазим я.

Дастамаз къачудайла чуьхуьдай паярик акатзавай чинин сергьятар – са япалай муькуь япал кьван ва пелел чIарар экъечIзавай цIарцIелай ченедин агъа пай башламишзавай чкадал кьван я. ГьакI хьайила, ченедин агъа пай аврат жезва, вучиз лагьайтIа ам чинин элкъвей шикилдин сергьятрик акатзавач. Дастамаз къачудайла чуьхуьн лазим тир ченедин винел пай лагьайтIа, кIевунин чарасузвал авач, анжах эгер маса жуьреда хижаб (ягълух) акъваз тийиз хьайитIа. Гьаниз килигна, кпIунин гьакъикъивал чIур тахьун патал, ченедин агъа пай кIевун лазим я.

Винидихъ лагьайдаз делил хьиз шафиитрин мазгьабдин алимри ихьтин гьадис гъизва. Ана лугьузвайвал, Аишади ахъайна: «Зи вах Асма Аллагьдин Расулдин ﷺ патав кьелечI партал алаз фена. Пайгъамбар ﷺ адахъай элкъвена ва лагьана: «Я Асма, сад лагьай вацран кьилерин яшдив агакьнавай рушаз идалай ва идалай гъейри са затI къалурун къадагъа я», - ва ада чинни гъилерин капашар къалурна» (Абу Давуд).

(«Тугьфат аль-Мугьтаж», «Гьашия аш-Шабрамаллиси», «Асна аль-МатIалиб»)

Вич авай чкада капI авуна самолётда аваз сятер дегиш ва кпIунин вахт алукь тавунвай чкадиз фенвай инсанди цIийи кьилелай капI хъувун лазим яни?

Инсанди капI авунвай чкадай ам экъечIна сятер дегиш ва ада авур кпIунин вахт гьеле алукь тавунвай чкадиз финин суалдин патахъай, а капI цIийи кьилелай хъувун лазим тирдан гьакъиндай фикир артух я. Ахьтин фикирдин терефдарар имам ибн Гьажар аль-Гьайтами ва имам Шигьабудин ар-Рамли хьтин машгьур алимар я, ва сифте авур капI суннат кпIунай гьисабзава.

(«Тугьфат аль-Мугьтаж» аш-Ширванидин баянар галаз, «Нигьая аль-Мугьтаж» аш-Шабрамаллисидин баянар галаз)