Наз гвай аял
Зи къуншиди, вичи пуд йисни зуран къене гьич садрани вичин аялдиз я зур ганач, я шарпна янач лугьуз, дамах ийизвай. КилигайтIа, гададиз ийизвай гьар са туьгьметди ам кIевиз гьарайдай ва яргъалди шехьдай гьалдиз гъизвай. АкI жезва хьи, ам вири и вахтунда са маса дуьньяда яшамиш хьана ва гила гьакъикъатдихъ галаз жезвай гьар са алакъа ам патал халис имтигьан жезва. КIанивили зиян гузвай сергьят гьина ава?
Психологдин меслят:
Аквадай гьалда, куь къуншиди тербия гунин карда аялдин гьар са мурад кьилиз акъудзавай рехъ кьунва. Ахьтин тербияди лап кьериз хъсан нетижа гузва ва амни, гзаф мумкин я, адетдилай къерехдиз акъатун жеда, нагагь аял анжах са вичин къайгъуда авайди яз чIехи тахьайтIа. Гьелбетда, ада гатуналди жаза гунин рехъ кьун тавун тарифдиз лайихлу я, гьикI хьи гьамиша гатуни аялдин психикада бегьем дегишвилер арадал гъун мумкин я ва вичин вири уьмуьрда ам гьахьтин пар ялуниз мажбур жеда. Амма тербиядин карда кIевивал тавунини хъсан нетижадал гъидач. Ина эвелимживал ва сергьятар дуьз эцигун лап важиблу я.
Эхь, аялдиз гьар са кIани кар диде-бубади гьисабдиз къачун лазим я. Амма гьисабдиз къачун – им кьилиз акъудун лагьай чIал туш. Аялдиз яб гуз чир хьана кIанда, ам гьисаба кьазвайди, адан кIани крарин ван къвезвайди ва гъавурда акьазвайди адаз чирна кIанда, амма абур вири тамамарна кIандач. Гьелбетда, аял вичин мурадар кьилиз акъуддайвал ийиз алахъда. Аялдин психикадин тIебиат гьахьтинди я. Чпиз кIани крар кьилиз акъудун патал аялри вири къуватар эцигда. Амма эгер диде-бубади са шумуд сеферда аялдиз кIандайвал тавуна, чпин гафунал акъвазайтIа, са тIимил вахтунилай ам гъавурда акьада хьи, вичиз кIанзавай вири крар кьилиз акъат тийизвайди.
Алимдин жаваб:
Имам аль-Гъазалиди кхьизва: «Ваз чир хьухь хьи, аял диде-бубадиз хуьн патал ганвайди я. Адан михьи рикI багьа гевгьер я ва чна адал гьихьтин нехиш атIайтIани, ам ада кьабулзава…». Аял хъсанвални писвал сад хьиз кьабулиз гьазур яз хазва, амма диде-бубайри лагьайтIа, чпи гузвай тербиядиз килигна, адакай писди ва я хъсанди ийизва. Мугьаммад Пайгъамбарди аялдиз тербия гунин кардиз чIехи мана гузвай ва лугьузвай: «Дидебубадивай чпин аялдиз гуз жезвай виридалайни хъсан затI – им хъсан тербия я» (Агьмад, ат-Тирмизи).
Анас ибн Малика агакьарай маса гьадисда лугьузва: «Аялриз акьалтIай намуслувал чира ва абур виридалайни хъсан жуьреда тербияламиша» (Ибну Мажагь). ГьикI чна аял адан бедендиз зиян гузвай вири затIарикай хуьзватIа, гьакI чун гележегда адан руьгьдин бахтсузвилин себеб жедай крарикай хуьн патал, адаз аял чIавалай тербия гун мажбур я. Гьахьняй рикIин сидкьидай жуван аял кIан хьун адан кефиниз кIан хьайи герексуз вири тIалабунар кьилиз акъуд тавунин себеб хьана кIанда, ам дуьз патахъ ракъурна кIанда, ада акьалтIай намуслувал, Раббидин ва Адан махлукьатрин вилик жавабдарвал гьиссун тербияламишна кIанда. Аялдиз хъсан тербия гуна чун патал куьтягь тежедай садакьа ава.
