СУАЛ-ЖАВАБ

Эгер инсандивай капI ийиз алакьзавачтIа, адаз гунагь авани?

Ислам динда «капI ийиз алакьзавач» лугьудай гафар ишлемишзавач. Гьар са яш тамам хьанвай, акьулдиз кьери тушир мусурманди капI акъвазна тамам къайдада ийида, эгер гьакI жезвачтIа - ацукьна, ярх хьана, вилералди, эхиримжи жуьрени - рикIин фикирдалди ийида. Гьи начагъвал хьайитIани, акьул амай кьван, ам капI тунин себеб туш («Фатгьуль Аллам»).

Мугьаммад Пайгъамбарди ﷺ кпIуна кьве сеферда рукугь (поясной поклон) авурди тирни? Са бязибуру капI гьакI ийизва. Им дуьз яни?

- Мугьаммад Пайгъамбарди ﷺ кьве рукугь тек са рагъ ва варз кьурла ийизвай кпIара авурди я. Эгер абуру кьве рукугь вири кпIара ийиз хьайитIа, абур ягъалмиш я («Мугъниль Мугьтаж»).

Зун зи дахдихъ галаз рахан тийиз кьуд йис я. Ада зи диде лап кIевиз гатазва, гьавиляй зун рахазвач. Заз гунагь жезвани ва за вуч ийида?

Аллагь Таалади чаз диде-бубадиз, гьатта абур имансузар (кафирар) яз хьайитIани, эдеб, хатур ая лагьана буйругъна. Шукур хьуй Сад Аллагьдиз, ви буба мусурман я, адан рикI тIарайла, жезвай гунагь чIехиди я. Сад лагьайди, ам ви буба. Кьвед лагьайди – мусурман. Мусурман стхадин виликни буржияр авайди я. Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Гьар ислен ва хемис йикъариз Женнетдин варар ахъа жезва ва Сад Аллагьдилай ﷻ гъейри масадаз ибадат тийизвай гьар са лукlралай (мусурмандилай) Ада гъил къачузва. Анжах мусурман стхадихъ (вахахъ) галаз хъелзавай кьведалай гъейри. Гьа арада лугьуда: «Ибур кьвед сад-садахъ галаз меслят хъжедалди вилив хуьх! Ибур кьвед сад-садахъ галаз меслят хъжедалди вилив хуьх!» (Муслим). Мусурмандихъ галаз хъел хьун гьакьван пис кlвалах я. Иллаки пуд йикъалай артух муддатда. Гьавиляй, шейтIандиз яб тагана, ада гъизвай себебризни фикир тагана, гьерекатна меслят хъхьана кIанда («Ианату-тI-тIалибин»).

 Гъуьлуьз тефенвай дишегьлидиз гьаждал фидай ихтияр авани?

Гъуьлуьз тефенвай ва я гъуьлуьк квай дишегьлидиз магьрамдихъ (некягь къвен тийизвай лап мукьва кас) галаз, гьакlни дишегьлийрин ихтибарлу ва инанмиш жедай кIватIалдихъ галаз сад лагьай сеферда гьаждал фидай ихтияр ава. Амма гуьгъуьнлай къвезвай суннат гьаждал фин патал дишегьлидиз чарасуз магьрам герек я («Мингьаж аль-абидин»).

ТIарикъатдин сифте бине эцигай кас вуж я? Ам Аллагьдин ﷻ патай атанвай рехъ яни?

Адан бине кутурди Аллагьдин ﷻ патай атай вагьйу я. Умар асгьабди агакьарнавай гьадисда лагьанва: «Са сеферда, чун Пайгъамбардихъ ﷺ галаз ацукьнавай вахтунда, мискIиндин ракIариз лацу парталар алай са кас гьахьна, Пайгъамбардин ﷺ вилик ацукьна, суал гана: «Я Мугьаммад ﷺ, Аллагьдин ﷻ дин квекай ибарат я?». Пайгъамбарди ﷺ жаваб гана: «Аллагьдин ﷻ дин пуд дестекдал асаслу хьанва. Сад лагьайди – Иман (инанмишвал). Мусурман Сад Аллагьдихъ, Адан малаикрихъ, Ада ракъурнавай Ктабрихъ ва пайгъамбаррихъ, Къияматдин йикъахъ ва кьадар-кьисметдихъ, яни вири Аллагьдин ﷻ ихтиярдалди жезвайдахъ инанмиш хьана кIанда. Кьвед лагьай дестек – Ислам (муьтIуьгъвал). Ислам – келима шагьадат кIелун, йикъа вад ферз капI авун, мал-къарадилай закат гун, Рамазандин вацра сив хуьн ва гьаж авун я. Пуд лагьайдини – Игьсан (рикIин сидкьивал). Игьсан – им вуна ибадат а къайдада авун лазим я хьи, на лугьуди ваз Аллагь ﷻ аквазва, ваз Аллагь ﷻ аквазвачтIани, Адаз вун аквазва». Пайгъамбарди ﷺ жавабдиз яб гайидалай кьулухъ, а кас къарагъна хъфена. Са герендилай Пайгъамбарди ﷺ завай хабар кьуна: «Я Умар, ваз и кас вуж тиртIа чидани?» Заз ам чизвачир, гьавиляй за лагьана: «Аллагьдизни ﷻ Адан Расулдиз ﷺ хъсан чида». «Ам квез куь дин чириз инсандин къаматда аваз атанвай Жабраил малаик тир», - лагьана Пайгъамбарди ﷺ (Бухари, Муслим, Агьмад). ТIарикъат вуч я лагьайтIа, ам гьа и гьадисда тIвар кьунвай игьсан я. ГьикI хьи, тIарикъатдинни игьсандин макьсадар сад я, яни рикIин сидкьидай ибадат авун. ИкI хьайила, и гьадисдал асаслу хьана, чавай тIарикъат чи диндин пуд паюникай сад я лагьайтIа жеда («Аль-Мавсуату-ль-Юсуфия»).

Заз бахтуни садрани чин гузвач. Гьи кар гъиле кьуртIани бахтуни чин гузвач. За вуч авун лазим я?

«Бахтуни чин тагун» лугьудай гафар Исламда авайди туш. И дуьньяда жезвай кьван вири кIвалахар Аллагьдиз ﷻ кIан хьана жезвайди я. Адан ихтияр авачиз гьич са карни жезвач! Аллагьди ﷻ ийизвай вири крара арифдарвал (мудрость) ава. Бязи вахтара Ада чи гунагьрилай гъил къачун патал, чал жуьреба-жуьре бедбахтвилер ракъурзава. Эгер мусурманди вичин кьилел атай бедбахтвилерал сабур авуртIа, Аллагьди ﷻ адаз суваб гуда ва адан дережа хкажда, амма эгер вичин наразивал къалурайтIа, адаз гунагь жеда. Са бязи вахтара бедбахтвилер инсандин иман ахтармишдайвал ракъурзава.

Мад ниятар михьи авун хъсан я. Гьакlни гунагьрикай мукьвал-мукьвал туба-астагъфир авун ва Аллагьдин ﷻ эмирар кьилиз акъудун лазим я, вучиз лагьайтlа Къуръанда лугьузвайвал, чи кьилил къвезвай бедбахтвилер гьа чи гунагьар себеб яз къвезвайбур я.

Эгер итимди вичин папаз «вун мусурман туш» лагьайтIа, некягь чIур жезвани?

Эгер итимдин фикирда а гафарин асул гьакъикъи мана аваз лагьанваз ва абурун арада гьакьван чlавалди месин алакъаяр хьанвачиртlа, гьасятда тамам тIалакь жеда (вучиз лагьайтlа мусурман имансузвиле тахсирлу авурди вич имансуз жезва ва имансуздахъ галаз мусурман дишегьлидин некягь дуьз жезвач). Амма эгер месин алакъаяр хьанвайтIа, анжах са тIалакь жеда ва иддадин вахт (пуд михьивал ва я тахминан пуд варз) башламишда.

Эгер иддадин вахт куьтягь жедалди итимди туба-астагъфир авуна цIийи кьилелай Ислам кьабулайтIа, адавай паб «за вун гъуьлуьз хкана» лугьудай гафаралди хкайтIа жеда. Эгер идда куьтягь жедалди ада Ислам кьабул хъувун тавуртIа ва я «за вун гъуьлуьз хкана» лугьун тавуртIа, тамам тIалакь жеда.

Мад тикрар хъийин. Вичин папаз вун мусурман туш, яни вун кафир я лагьайла, гъуьлуькай вичикай кафир жезва. Диндиз хтун патал, ада туба авуна рикIин сидкьидай келима шагьадат кIелна кIанда («Тугьфату-ль-Мугьтаж»).