Буржарин фур
Ингье вад йис я гъуьл буржарин фура аваз: куьгьне кредитар алудун патал цIийибур къачузва. Гаталди «кьечIяда» лугьуз гаф гузва, амма гатуз мад къахчузва. За адаз авайвал гьакъикъат лагьана, амма жаваб яз заз ван атайди зун кIеви къван хьтин рикI авайди я лугьудай гафар ва «вичин квартирадай» экъечIунин теклиф хьана. За анжах аялар патал эхзава. Буржунилай аслувал – гила диагноз яни?
Алимдин жаваб:
Шаксуз куь гъуьл куьмекдихъ муьгьтеж я, ва, аквазвайвал, вичивай кьилди а месэладал гуж акакьариз жезвач. Ахьтин гьалда аваз ам гадарна виже къведач, ада гьинай ва нивай пул къачунатIа, низ ва гьикьван буржлу хьанватIа, чирун лазим я. Ахпа бурж кьунвайбурухъ галаз гуьруьшмиш хьана а буржарин фурай экъечIдай рекьер жагъурна кIанда. Имамдин ва я кесерлу алимдин патав алад ва адавай гъуьлуьхъ галаз ва ам буржлу хьанвайбурухъ галаз рахадайвал тIалаб.
Къуръандин виридалайни чIехи сурадин виридалайни чIехи аятда – «Аль-Бакъара» сурадин 282-аят – буржуникай лагьанва (баяндин мана): «Эй, иман гъанвайбур! Эгер куьне бурж вугузватIа (ва я кьазватIа) тайин вахтунда, ам кхьихь…».
Гьа икI, Къуръанди чаз буржуниз вугудай ихтияр авайдакай ва а икьрар туькIуьрдай шартIарикай хабар гузва.
Пул ва я эменни буржуниз вугун – Мугьаммад Пайгъамбардин ﷺ сунна я. Анжах чир хьун лазим я хьи, шартIарилай аслу яз, ам неинки сунна (хъсан кар) хьун мумкин я, гьакI важибни (ферз), макругьни (нагьакьан кар), гьарамни (къадагъа кар). Бурж вугузвайда чирун лазим я, инсанди бурж тIалабунин метлеб вуч ятIа. Пул буржуниз вугун сунна я, эгер инсан дугъриданни куьмекдихъ муьгьтеж ятIа, эгер инсан кьиникьикай къутармишна кIанзаватIа. Карагьат я, эгер гьавайда харж ийиз кIанзаватIа, машгъулатриз, герек авачир шейэр къачун патал ятIа. Къадагъа я, эгер бурж къачунвайди гунагь авун патал харж ийиз фейитIа: казинода къугъваз, ички хъваз ва икI мад.
Инсандиз бурж кьадай ихтияр аватIани, ам буржар алачиз яшамиш жез алахъун лазим я, вичиз авайдал рази яз, ва анжах чарасуз дуьшуьшра бурж кьаз.
Пайгъамбардин ﷺ гьадисда лугьузва: «Буржуникай мукъаят хьухь! Бурж – йифиз пашман хьунин ва хажалат хьунин себеб я, юкъуз – алчах хьунин» (аль-Байгьакъи).
Са затI буржуниз къачудайла, ам жезмай кьван фад вахкунин ният авун лазим я. Бурж вахкунин ният хьун лап важиблу я, гьикI хьи Аллагьди ﷻ Вичи ахьтин инсанриз куьмек гуда. Вахкун тавунин ният аваз пул буржуниз къачур инсан Аллагьдин ﷻ вилик угъри яз экъечIда, адакай Пайгъамбардин ﷺ гьадисди шагьидвал ийизвайвал.
Четин гьалдиз аватнавай ва вахтунда бурж вахкуз тежезвай кас гьа юкъуз вич буржлу инсандин патав фена вичиз муьгьлет хгун тIалабун лазим я. Бурж вуганвайда дердиникай хабар кьун ва муьгьлет хгун, я тахьайтIа буржлу кас лап кесиб яз хьайитIа, бурж михьиз гьалал авун лазим я.
Психологдин меслят:
Аквадай гьалда, ина месэла са буржара авач. Куь ихтилатда вичел гзаф фикир желбзавайди ам я хьи, нубатдин гьуьжетар авун себеб яз, гъуьл квехъ галаз чара жез гьазур я. Аквадай гьаларай, куь гафарай адаз гьахъ туьгьмет ваъ, са куьнизни туширвиле ва крар тухуз алакь тавуна тахсирлу авун акуна.
Ина, гьелбетда, фикир авуртIа жеда хьи, куьне адак гзаф хкIадай са вуч ятIани лагьана. Мумкин я, куьне яргъалди къене адакай хъел кIватIна жеди, адавай крар кьиле тефиз акурла ва буржар кIватI хьайила ва, гьелбетда, абур вири хъилелди адаз лагьана. Адани гьисабна жеди, вичиз гьуьрмет тийизвай ва вичихъ инанмишвал авачир дишегьлидихъ галаз яшамиш хьуникай хийир авач. Гила виридалайни итижлу затI гатIумзава.
Мумкин я, куь гъуьл яргъалди стрессдин гьалда хьана ва ида ам депрессиядал гъана. Ахьтин гьалда авайла, адавай жезвай крариз дуьз къимет гуз алакьзавач ва куьтягь тежезвай секинсузвили адав генани пис нетижайрал гъидай крар ийиз тазва. Гьайиф хьи, ахьтин крар гзаф жезва. Ада квез ва вичиз вири гуьзчивилик квайди субутариз кIанз, буш умудар ийизва ва абур себеб яз, гьамиша хъел кваз жезва.
Аквадай гьалда, куь гъуьлуьз психологдин куьмек кIанзава, я тахьайтIа лап тIимилди, лап мукьвабуру, ада фадна буржар агалунин истемишуналди, ам чуькьуьн тавун. Кар ана ава хьи, бурж вуганвайбурулай гъейри, алава яз ам ни чуькьвез хьайитIани, адак генани къалабулух кутазва ва гъалатIар ийиз тазва.
