Суал-жаваб

Эхиримжи вахтара стоматологияда гьайванрин ва инсанрин кIарабрикай авунвай сарар хъиязава. Ам ихтияр авай кар яни?

Стоматологар (имплантологар) сарар ийидай затI хкядайла гзаф мукъаят хьун лазим я. Эгер диндин къанунралди а затIар чиркинбур (нежес) яз хьайитIа, а сарар хъиягъай касдин кпIар гьакъикъибур тахьунин себеб гьа духтур жеда.

Хкядай мумкинвал авайла ихьтин галай-галайвал хуьн лазим я.

Сифте нубатда, сарар гьазурун патал тIебии тушир затIар ва я тукIунвай гьайванрин (як недай ихтияр авай) кIарабрикай авунвай затIар хкяна кIанда.

Нагагь ахьтинбур авачиз хьайитIа, диндин къанунрай тукIун тавунвай гьайванрин кIарабрикай, я тахьайтIа як недай ихтияр авачир гьайванрин кIарабрикай, вакIалай ва кицIелай гъейри, авунвайбур.

Эгер ахьтинбурни авачиз хьайитIа, вакIан кIарабрикай, адалай кьулухъ – кицIин.

Инсанрин кIарабрикай авунвай сарариз талукь яз лагьайтIа, ам лап чарасуз дуьшуьшда, маса жуьреяр авачирла ихтияр ава.

Нагагь и къайдадал амал тавуна, чиркин затIуникай (нежесдикай) авунвай сарар эцигайтIа, адан кпIар гьакъикъибур жедач. Ада а сарар акъудун лазим я, эгер ида пис азар арадал тегъиз, яргъалди сагъ хъжедай хер тан тийиз хьайитIа.

(«Тугьфат аль-Мугьтаж»)

Гъуьл мажбур яни вичин папаз ам вичихъ гелкъведай шейэр къачуниз?

Паб вичин михьивал ийидай шейэралди – рекъиналди, сарар михьдай щёткадалди, пастадалди, запундалди, шампундалди, жендекдив гуьцIдай ягъадалди, кремралди ва икI мад – таъмин авун гъуьл мажбур я.

Косметикадиз: суьрмедиз, чIарариз ядай рангариз, атирриз ва икI мад талукь яз лагьайтIа, абур къачун гъуьл мажбур туш. Амма эгер гъуьлуь абур къачуртIа, гъуьлуьн истемишуналди паб абур ишлемишуниз мажбур жезва.

(«Тугьфат аль-Мугьтаж» имам аш-Ширванидин баянар галаз)

Эгер «Ваз кьвед лагьай паб ва я маса дишегьли авани?» лагьай суалдиз инсанди «Нагагь ам аваз хьайитIа, зун мусурман туш» лугьудай жаваб гайитIа ва икI лугьудайла ада таб авуртIа, адакай муртад (вероотступник) жезвани, ва ам а гунагьдикай гьикI михьи жеда?

Нагагь инсанди лагьайтIа: «Эгер за флан кар авунватIа (авуртIа), зун мусурман туш» ва икI мад, ина кьве жуьре хьун мумкин я: я икI лагьайдаз вичин иман гьа кардихъ галаз алакъалу ийиз кIанзава, я ада а кар вичиз виже текъверди яз гьисабна акI лагьана.

Сад лагьай дуьшуьшда, эгер адаз вичин дин, иман са гьихьтин ятIани кар авунихъ галаз алакъалу ийиз кIанзавайтIа, я тахьайтIа ам Исламдай акъатунал рази тиртIа, адакай кафир жезва. Эгер а гафар лугьудайла адаз маса са фикирни авачиртIа, яни тайин са фикирни авачиз гьакI лагьана, адакай кафир жезвач.

Кьвед лагьай дуьшуьшда, адакай кафир жезвач, вучиз лагьайтIа адаз анжах кIанзавайди вичи ахьтин кар авун виже текъведайдахъ чIалахъ хьун я. Амма ятIани ада туба авуна келима шагьадат (имандин шагьидвал) гъайитIа хъсан я. ГьикI хьайитIани, ахьтин гафар ва я кьин кьунар къадагъа я ва туба авун лазим я.

Винидихъ лагьайдал бинеламиш хьана, «Зун мусурман туш, эгер ам (кьвед лагьай паб) аваз хьайитIа» гафаралди кьин кьун инсандикай кафир хьунин себеб хьун мумкин я, эгер ада дугъриданни вичин иман кьвед лагьай паб аваз хьунихъ галаз алакъалу авунватIа. Нагагь адан фикирда ахьтин са затIни авачиртIа ва я вичи ахьтин кар тийидайди чIалахъарун ятIа, адакай кафир тахьун мумкин я. ЯтIани, ада туба авун лазим я, сад лагьайди, таб авунай, кьвед лагьайдини, фикир тагана ахьтин гафар лугьунай.

(«Тугьфат аль-Мугьтаж», «Хашия аль-Жамаль шаргь Мангьаж ат-Туллаб»)

Эгер хуьрек гьазурдайла адан дад акуртIа, сив хуьн чIур жезвани?

Сив гвайла хуьрекдин дад аквадай ихтияр ава ва ам чIур жезвач, эгер са затIни туькьуьн тавуртIа. Амма хуьрекдин кIусар къенез финин хатавал авайвиляй, ам нагьакьан кар (макругь) я.

Хуьрек дадлу авун патал жуьреба-жуьре шейэр вегьин ва я ам гьазур хьун ахтармишун лазим хьайи дуьшуьшда нагьакьанвал алатзава.

Къейд:

Эгер сив гвайда лазимвал авачиз хуьрекдин дад акуртIа ва дуьшуьшдай са затI туькьуьнайтIа, адан сив хуьн чIур жезва. ГьакIни алава яз гьа юкъуз рагъ акIидалди ам сив хуьн чIурзавай вири затIаривай (тIуьнивай, хъунивай ва икI мад) вичин нефс хуьн лазим жеда.

(«Тугьфат аль-Мугьтаж» имам аш-Ширванидин баянар галаз, «Хашия аль-Бужайрами», «Мангьаж аль-Къавим»)

Дишегьлидиз вацран кьилер авайла тIалакь гудай ихтияр авани?

Дишегьлидиз вацран кьилер авайла ва аял хайидалай кьулухъ къвезвай ивидикай михьи жедалди гузвай тIалакь къадагъа жуьрейрик акатзава. И къарар гъуьлуьхъ галаз месин алакъаяр хьайи дишегьлидиз талукь я. Къадагъа авунин себеб идда (чара хьайидалай кьулухъ ва гъуьл кьейидалай кьулухъ вил алаз акъвазунин вахт) яргъи хьун я, вучиз лагьайтIа вацран кьилер авайла ва аял хайидалай кьулухъ къвезвай ивидикай михьи жедалди авай вахтунда тIалакь гайитIа, а вахт иддадин гьисабдик акатзавач.

Винидихъ къейд авур дуьшуьшра тIалакь гун гунагь я, амма ам гьакъикъиди яз гьисабзава.

(«Тугьфат аль-Мугьтаж»)