Азарлу аялдихъ гелкъведай кьван галат хьанва
Зи аял залан генетикадин азардикди начагъ я. Гьар юкъуз адаз кьетIен гелкъуьн герек я ва гьакI йисаралди давам жеда. Начагъвили руьгьдин гзаф къуватар къачузва. Руьгьдай ават тийидайвал вуч ийида?
Алимдин жаваб:
Диде-бубадин рикI секинардай гафар жагъурун четин я. И дуьньяда вири крар Аллагьдин ﷻ кьадардалди жезва ва цаваринни чилин Халикьди ﷻ ийизвай гьар са карда арифдарвал ава. Мумкин я, а арифдарвал чна гьеле аннамишзавач, мумкин я, адан манадин гъавурда чун геж акьада, амма, шаксуз, ам ава. Аллагь – Чидайди, Арифдарди я хьи.
И дуьнья – вири инсанар четинвилерал ва месэлайрал гьалтзавай, абурун сабур ва дурумлувал дуьздал акъудзавай имтигьан я. Аялрин азарлувал – им сифте нубатда чIехибур патал ахтармишун я. Акьван бедендин къуватар ахтармишун туш, гьикьван руьгьдин гьал ахтармишун ятIа, Раббидин ﷻ имтигьандин вилик руьгьдай ават тийидайвал ва Адан эмирар кьиле тухун давамардайвал, Адаз кIандайвал ийидайвал.
Гьар са имтигьан, четинвал, тIарвал ва рикIиз ийизвай эсер мусурман патал гьил къачунин себеб я. Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Мусурмандин кьилел вуч атайтIани: четинвал ва я бедбахтвилер, рикIин къалабулух, пашманвал ва я дерт, гьатта адаз акьахай цазни - ибурай виридай Аллагьди ﷻ гьикI авуртIани адан гунагьрикай са квелай ятIани гъил къачуда» (аль-Бухари, Муслим).
Гьи ахтармишун кьилел атайтIани, жуван крариз, уьмуьр тухузвай къайдадиз цIийи кьилелай килиг хъувун лап важиблу я. Бязи вахтара Аллагьди ﷻ четинвилер, бедбахтвилер чун дуьз хъжедайвал, кпIар ийиз ва туба ийиз Адан патав хкведайвал ракъурзава. Ара-бир бедбахтвилер ракъурзава чак язух къведай гьисс кутадайвал ва регьимлу жедайвал. Аллагьдиз ﷻ чаз аялрихъ кIанивал артух хьана кIанзава, чи рикIер хъуьтуьл хьана кIанзава, чаз мукьвабур багьа жедайвал ва абурун къадир чир жедайвал. Аллагь Тааладиз гьа идалди чун тербияламишиз, чи инсанвал хуьз кIанзава, чи рикIяй инсафсузвилин, къайгъу авачирвилин ва тек са жуван къайгъуда хьунин гьиссер акъудиз кIанзава.
Вири и крар эхун патал, лап важиблу я мукьва руьгьер, гьахьтин гьалда авай инсанар жагъурун, вуж рикIин сидкьидай гъавурда акьадатIа, нихъ галаз рахаз жедатIа, жуван тежрибадикай ахъайдайвал ва меслят къачудайвал. Са хийир авай кар жагъура, вучиз лагьайтIа аялдихъ галкIанвай гзаф инсанар гьахьтин крарал машгъул жезва. Гьа са вахтунда жуван дин чирунин рехъ акъвазармир, онлайн тарсар ава, лекцияр, ктабар – ибуру вирида квез руьгьдай ават тийиз куьмек гуда. Аллагьдивай ﷻ куьмек тIалаб, ада сабур гудайвал, аялдиз сагъвал гудайвал ва кьве дуьньядани квез хъсанвал жедай куь крар кьезилардайвал.
Психологдин меслят:
Ихьтин гьалара лап четин я са гьихьтин ятIани тайин меслят гуз. Четинвал ам я хьи, и гьалди куь психикада гужлу ва сад-садаз акси гьиссер арадал гъун мумкин я.
Са патахъай, им куь аялдин патахъай рикIиз ийизвай эсер я ва гьикI авуртIани куьмек жеда лагьана гьамиша умуд хьун я, муькуь патахъай – лап умудсузвилин ва рикI ичIи хьунин гьиссер арадал атун. Месэла ана ава хьи, ихьтин дегиш жезвай гьиссери генани четин гьиссерал гъида. Абурун арада виридалайни четинди – им умудсуз хьайила ва гзаф галат хьайила кьилиз «за вуч авуна, зун ихьтин гьалдиз аватдайвал» лугьудай хьтин фикирар атун мумкин я.
За квез меслят къалурзава гьахьтин аялрин диде-бубаяр жагъурна, абурухъ галаз дестеяр арадал гъидайвал ва ана неинки жуван рикIин гьиссерикай ахъайдайвал, гьакI сада-садаз меслятарни гудайвал. Заз са шумудра ван хьана хьи, дишегьлияр вахт-вахтунилай сад-садахъ галаз гуьруьшмиш жезва ва сада-садаз менфятлу тежрибадикай ахъайзава.
