КIевивалдай гъуьл
Заз гъуьлуьхъ галаз яшамиш жез къвез-къвез четин жезва. Ада захъ ва аялрихъ галаз гзаф кIевивалзава. КIвале вири лап хъсан хьун истемишда, чахъ галаз тIимил вахт акъудда, гьамиша кIвалахал ала, аялриз ам анжах ял ядай юкъуз аквазва. Чун къвердавай садсадавай яргъа жезва. Чаз са меслят це.
Психологдин меслят:
Гьелбетда, ихьтин дуьшуьшда тайин са затI тестикьарун четин я, амма, аквадай гьалда, куь гъуьлуь гьа са квел ва я аялрал кIевивал ийизвач, кIевиз истемишун – им адан къилихдин кьетIен лишан я. Им а карди къалурзава хьи, ада вахт гьавайда акъудзавач, ада ам кIвалах авуниз ва хизандихъ гелкъуьниз серф ийизва. Квевай кIевиз истемишунин себеб, хизандин патахъай адан рикIин къалабулух хьун мумкин я.
Гьа и къалабулухди кIвале вичи лагьайвал вири жедайвал адав истемишиз тазва. Кар ана ава хьи, адаз вири вичиз кIандайвал акурла, ам анжах гьа вахтунда секин жезва. Са тIимил хьайитIани къерехдиз алатуни ва саймиш тавуни адак къалабулух кутазва. Эгер ам гьакI ятIа, квез анжах адан гафариз дуьз жаваб гуз чир хьун я кIанзавайди. Им лагьай чIал я хьи, сад лагьайди, ада квез туьгьметар ийидайла, куьне куьн хуьз алахъна кIандач ва кьвед лагьайдини, куьне ахьтин туьгьметриз ажугъдалди жаваб гана кIандач.
Адаз кIанзавай тек са затI – вичихъ галаз гьуьжет тавун ва адан гафар къиметсуз тавун я. Адан туьгьметриз хъуьтуьлдиз жаваб гуз алахъ. Ада са затIунин патахъай туьгьмет авурла, лагь: «Эхь, хьурай. Заз ам гьикI акуначир?» - ва я идаз тешпигь са жуьреда. Гъуьл кIвалахал алайла, вахтвахтунлай адан кIвалахар гьикI ава лугьуз итиж ая, адаз куьне адакай къайгъу чIугвазвайди къалура, адан кесерлувал ва важиблувал кьетIендиз къейд ая. Гьатта лап мумкин я хьи, вичиз къимет гузвайди, гьуьрмет ийизвайди ва адан вири туьгьметар рикIивай кьабулзавайди гьиссайла, ада вич мад акI тухун хъийидач. Ада вич герек тирди ва метлеблувал авайди гьиссун лазим я ва ида ам секинарда.
Алимдин жаваб:
ТуькIвей хизан – им кьведанни – гъуьлуьнни папан зегьмет ва алахъунар я. Нагагь абуру кьведани чпин везифаяр тамамдиз кьилиз акъудиз хьайитIа, хизанда сад-садан гъавурда акьун ва бахт чарасуз жеда. Жавабдарвал итимдин хивени ава, дишегьлидинни, амма абуруз гьардаз вичин жавабдарвал ава.
Гъуьлуьн ва папан арада авай алакъаяр – им кьве касдин къенепатан четин алем я ва гьар са кьилдин дуьшуьшда кьилди садаз талукь тир къарар кьабулун лазим я. Чна квез куь гъуьлуьхъ галаз авай рафтарвал куьне ахтармишна чирун ва жавабар жувай жагъурун меслят къалурзава. Итимриз лагьайтIа, са шумуд меслят гуз кIанзава хизандин уьмуьр гуьрчег авун, рафтарвилер авайдалай мягькем авун патал.
Гьа икI:
Папахъ, аялрихъ галаз рахун
Жуван папахъ ва аялрихъ галаз рахун патал вахт жагъура. Абурун кIвалахар гьикI аватIа, хабар яхъ. Папаз важиблу я гъуьлуь вичин уьмуьрдихъ итиж ийизвайди гьиссун. Лазим хьайила абуруз меслятар це, абур куь дикъетдихъ, къайгъу чIугунихъ хьиз, насигьатрихъни муьгьтеж я.
Папаз яб гун ва адан ван атун
Папахъ галаз рахадайла дикъетлу жез алахъ. Эгер куьн рахазватIа, анжах гьадал машгъул жез алахъ (гьа чIавуз телефондиз, телевизордиз фикир гумир). Къуй ам тIимил хьайитIани, амма анжах гьадан вахт хьурай.
Регьимлу ва сабурлу хьун
Белки, им виридалайни четин къайда я жеди, амма, малум тирвал, гьикьван чаз четин хьайитIа, гьакьван чаз гзаф суваб жезва. Папан нукьсанрин патахъай сабурлу жез алахъ, гьикI хьи им адан лайихлувилерикай лезет хкудун патал авай са рехъ я.
Папан гьар са гъалатIдай гъуьлуь адаз айибар гъун ва адан нукьсанар къалурун герек туш. Нагагь папа са гьихьтин ятIани гъалатI авуртIа, хъуьтуьлвал къалура ва регьимлувилелди жуван важиблу насигьат це ва идалди куьне виликдай хьиз адаз гьуьрмет ийизвайди ва къимет гузвайди къалура.
Жуван кIанивал ва разивал къалуриз регъуь жемир
Хъсан дад авай хуьрек гьазурайла ва я куь тапшуругъ тамамарайла, папаз чухсагъул лугьуз регъуь жемир. Ада гьамиша куь тапшурмишунар тамамариз тади ийизвайди кьетIендиз къейд ая. За куьн инандирмишзава хьи, эвез яз квез адан генани артух чалишмишвал ва квез кIандайвал ийиз алахъун жагъида.
Хизандихъ галаз акъудай вахт – ибадат я
Хизандихъ галаз сейрдиз, тIебиатдал, гьуьлел фидай вахт жагъура. Хизандиз чара авур вахт – ибадат я. Эхирдайни Раббидин Расулдин гафар гъида: «Квекай виридалайни хъсанди ам я хьи, ни вичин хизандихъ галаз виридалайни хъсан рафтарвал ийизватIа» (АтТирмизи).
АЛИАСГЬАБ МУРЗАЕВ, ПСИХОЛОГ АДИЛЬ ИБРАГЬИМОВ, АЛИМ
