ПIапIрус гьикI гадарда?
Мектебда кIелзавай чIавалай за пIапIрусар чIугвазва. Патав гвайбуру вирида чIугвазвай ва жуьреба-жуьре нагьакьан затIар дадмишзавай. Ингье зунни абурухъ галаз акатна. Гила зи 35 йис хьанва. Са шумуд сеферда гадариз алахъна. Амма хъел атанмазди гъил вич-вичелай пIапIрусдихъ физва. Спортивный секциядиз физва, чIугвазвай дустарихъ галаз тIимил рахаз алахъзава, амма михьиз гадариз жезвач. ПIапIрус чIугун гьикI гадарда?
Психологдин меслят:
ПIапIрус чIугун – лап гегьенш зарарлу хесет я ва ятIани гьакьван гзаф инсанривай ам акъвазариз жезвач. Бес себеб вуч я? ПIапIрус чIугвазвайдан виридалайни чIехи ягъалмишвал – им адан вичивай пIапIрус чIугун акъвазариз тежедайдахъ инанмишвал хьун я. Гьелбетда, вичиз кIан хьанмазди ам гадариз жеда лугьуз тестикьарзавайбурни ава, амма гьеле ам гадаруна мана аквазвач лугьузва. Им кьилдин жуьредин инсанар я, абуру вири уьмуьрда чпи-чеб алдатмишиз ва чпин уьмуьр садлагьана вич-вичелай дегиш жеда ва вири хъсан жеда лагьана, умудлу яз яшамиш жезва.
Амма пIапIрус чIугвазвайдан месэла ам гадариз алакь тавуна ваъ, ам гадариз кIан тахьуна ава. Гьа хесет акъвазариз кIан тахьуни адаз къуват гузва. «Ам гьикI я кьван?» - хабар кьада куьне. Жаваб гуда: цIуд пIапIрусдикай кIуьд пIапIрус инсанди лап чIугваз кIанзавайвиляй туш чIугвазвайди, ам вич гьакI вердиш хьанвайвиляй чIугвазва. Хуьрек тIуьна – чIугуна кIанда, гьажетханадиз фена – мад чIугуна кIанда, са касдал вил алаз акъвазнава – пIапIрус, вахъ галаз рахазвай касди чIугуна – мад пIапIрус, ял ягъиз ацукьна – пIапIрус, я тахьайтIа куь дуьшуьшда хьиз – са пис кар хьана – пIапIрусди секинарда. Ихьтин дуьшуьшар давамарайтIани жеда, амма гьикI авуртIани, ам гьа адетдин хесет жеда. Яни инсанди гьакI пIапIрус чIугвазва, вучиз лагьайтIа им адан уьмуьрдин са пай, адет хьанва.
Виридалайни важиблуди – им вини кьил кьвед-пуд гьафтеда пIапIрусдивай акъвазун я, амма гадарунин мурад аваз. А пуд гьафте дустагъ хьиз, азаб хьиз акуна кIандач. Жуван кьилни бязи духтурри, гуя садлагьана пIапIрус чIугун акъвазариз жедач, ам явашявашди авуна кIанзавай кар я, лугьузвай гафарай ацIурмир. Абур гьакIан ахмакь гафар я, бедендиз адахъ муьгьтежвал авайди туш. Нагагь пIапIрус чIугунихъ гзаф ялун аваз хьайитIа, пIапIрусдивай азад ийидай махсус кендирагъ жакьвайтIа жеда – хъсан куьмек гузвай шей я.
Мад себеб хьиз – къуй гьисабрай са вацра ада гьикьван пул пIапIрусриз харж ийизватIа ва гьикI ам вичиз къулай кIвачин къапар къачун тийиз акъваззаватIа, абур адетдинбурулай пуд-кьуд агъзурдин багьа я лугьуз.
Алимдин жаваб:
Гьар са пIапIрус чIугвазвайда уьмуьрда садра хьайитIани вичин вилик пIапIрус гадарунин мурад эцигзава, амма и кар тIимилбурулай алакьзава. ПIапIрус чIугунин зарардикай агъзурралди макъалаяр ва вишералди ктабар кхьенва, ам гьикI гадардатIа гзаф меслятар гузва. Къе чна Раббидин диндай эсер ийидай, чпи пIапIрус чIугун гадариз куьмек гудай меслятар гуз алахъда.
1. Икьван яргъал вахтунда Раббидин гафуниз яб ганач лагьана, Адан вилик рикIин сидкьидай туба авуна, рикIяй адан патахъай пашман хьана ва а гунагь мад хъийидач лагьана кIеви ният авуна кIанда. Къуръанда лугьузва (баяндин мана): «Аллагьдин рекье харж ая (жуван мал-девлет) ва жув телеф хьуниз кьисмет ийимир» («Аль-Бакъара» сура, 195-аят)
2. Зам-зам яд. Пайгъамбарди зам-зам цикай лагьана хьи, ада тIуьни хьиз тухарда ва ам гзаф азаррин дарман я. Ибн Аббаса агакьарайвал, Аллагьдин Расулди лагьана: «Зам-зам ци ам вуч мураддалди хъвазватIа, гьам кьилиз акъатуниз куьмек гузва». Чи девирда а яд исламдин туьквенрай къачуз жезва. Гьа яд жувахъ галаз къачу ва гьар сеферда а гунагь ийиз кIан хьайила, Раббидин куьмекдалди гьа аслувиликай азад хьунин михьи ниятдалди са хупI яд хъухъ.
3. Сивак (арак тарцин хилерикай ва дувулрикай авунвай сарар михьун патал ишлемишзавай щётка) ишлемишун. Пайгъамбардин гьадисда лагьанва: «Сивакди сив михьи ийизва ва Раббидин разивал къазанмишзава» (Ан-Насаи). Гьа икI, кIанзавайди – жував сивак хьун я ва гьар сеферда пIапIрус чIугваз кIан хьайила, сивак къачуна ва Раббидин тIвар кьуна дикъетдалди адалди сив ва сарар михьун я.
4. Куь рикIел пIапIрус гъизвай вири крарикай къерех хьана кIанда, гьа жергедай яз пIапIрус чIугвазвай танишбурувайни, мукьвал-мукьвал михьи гьавадал физ, жемятдин кпIар авун патал мискIиндиз физ алахъна кIанда ва икI мад.
5. Сифте вахтунда сабур авунилай мад пIапIрус чIугваз башламиш хъувуни гзаф зиян ва писвал гудайди рикIел хвена кIанда, амма сабур авунай жезвай суваб лагьайтIа – им Раббидин разивал я.
6. ГьакIни руьгьдин устаздин (шейхдин) патав фин ва адан тербиядик экечIун меслят къалурзава. И карда квез зурба хушбахтвал, гунагьар тунин ва Гьакъикъатдин рекьел акъвазунин карда куьмек жагъида.
АЛИАСГЬАБ МУРЗАЕВ, ПСИХОЛОГ АДИЛЬ ИБРАГЬИМОВ, АЛИМ
