Главная

Кимин (межлисдин) тербиядин къайдаяр

Кимин (межлисдин) тербиядин къайдаяр

Кимин (межлисдин) тербиядин къайдаяр

 

Кимин тербиядин къайдаяр – ибур вири халкьди (жемятди) кьабулнавай кимел жува-жув кьиле тухвана кIанзавай дережаяр, яни тегьерар я. Кимин тербиядин къайдаяр инсандиз гьеле вичин кIвале диде-бубади чирзава.

 

Гьеле кимел къведалди гьар са инсандиз чир хьана кIанда: низ ва гьикI салам гуда, мубаракда, низ ва гьикI са кардин патахъай баркалла малумарда (чухсагъул лугьуда), чIуру кар хьанватIа, гьикI гьайиф чIугвада, башсагълугъвал гьикI гуда ва масабур. Гьар са инсандиз яшайишдикай, сагъламвиликай гьикI суьгьбетдатIа, гьикI са касдиз жуван кIвализ мугьманвилиз теклифдатIа, чIехибуруз, яшлубуруз гьикI фикир гудатIа, абурухъ яб гьикI акалдатIа, жува вуч лугьудатIа, чIехибуруз гьикI чка гудатIа ва маса крар.

Кимел (межлисдал) жемятдин арада кьилин ихьтин къайдаяр рикIивай вилив хвена кIанда:

– эгер жув эхирдай кимел атанватIа, рахун алачиз, виридаз салам гана кIанда, ва и кар яшлубурулай башламишда;

– эгер чIехиди рахазватIа, амайбуру, адан гаф атIун тавуна, яб гуда;

– эгер кIвалахзавай садаз куьмек герек ятIа, амайбуру меслят

къалуруналди ва кардалди куьмек гуда.

И ва маса къайдайри кимел, вири хуьре ва жемятдин арада вичелай чешне къачуз жедай хъсан дуьзгуьнвал твада.

 

Гафарин манаяр:

ким – хуьре итимар кIватI жедай, абуру суьгьбетар ийидай кьилдин чка;

сув – малари, хипери векь незвай дагъдин уьруьш;

кьетIенвал – амай крариз, затIариз ухшар тахьун.

 

Шайдабег Мирзоев, ДГПУ-дин профессор

2026-08-01 (Сафар 1448 г.) №8.


Чам дустагъдай гуьзетдани?

Чам дустагъда ацукьарна. Чна мехъериз гьазурвал аквазвай ва вири хъсанзавай, амма садлагьана ам дустагъ авуна. Адаз са шумуд йис къвезва. Дустагъдай ахъайнамазди зал эвленмиш жеда лагьана гаф гузва. Заз вуч ийидатIа чизвач, ам дустагъдай гуьзетун герек яни?    Алимдин жаваб: Эгер куьн...


СУАЛ-ЖАВАБ

КапI авурдалай кьулухъ бязибуру кьилелай гъил алтадзава ва са вуч ятIани кIелзава. Ам Шариатда авай кIвалах яни? Ферз тир капI авурдалай кьулухъ кьилин чIараривай гъил гвягъун Сунна (Пайгъамбардин ﷺ рехъ) я. Анас бин Малика лагьана: «КапI авурдалай кьулухъ Пайгъамбарди ﷺ гъил кьиливай...


Угъри Аллагьди ﷻ лянетламишзава

Газет кlелзвай играми стхаярни вахар, къе чун угъривиликай рахада. Ам Исламда къанни сад лагьай чlехи гунагь я. Угъри инсанриз ва Аллагьдиз ﷻ такlан кас я, ам халкьдин виляй аватзава ва Шариатдини адаз пис жаза гузва, гьавиляй мусурманар а гунагьдивай яргъа хьун лазим я.   Ислам динди...


Руш низ гъуьлуьз гуда?

Салафрин (Исламдин сифтегьан асирра яшамиш хьайи михьи несилар) девирда Нугь ибн Марьям лугьудай са кас яшамиш хьанай. Адахъ гзаф мал-девлет ва иер са руш авай. Ам це лугьуз тIвар-ван ва девлет авай ксар гзаф къвезвай. Амма адаз вичин руш низ гудатIа чизвачир.   А касдихъ емишдин тарарин еке...


Дастамаз къачудайла дуьаяр кlелун

Суал: Дуьз рекьелай алатнавай са бязибуру лугьузва хьи, дастамаз къачудайла (гъилер, кIвачер чуьхуьдайла) дуьаяр кIелун бид’а я, гьавиляй абур кIелдай ихтияр авач. И гафар дуьзбур яни?   Жаваб: Ваъ, дуьзбур туш. Дуьа гьина хьайитIани ва мус хьайитIани ийидай ихтияр ава, анжах...