Инсандин хъсан ва пис ерияр
Инсандин хъсан ва пис ерияр
Чун вири инсанар я ва чаз акьул, кьатIунар, зигьин ава, гьакI хьайила чна гьарда жувал гуьзчивал авуна, жув дуьз кьиле тухвана кIанда. Чна жувак хъсан къилихар кутун, абур къвердавай жанлу авун, пис къилихар квадарун лазим я.
Къилихдин хъсан лишанар гьибур я? Дуьзвал (гьахълувал), хъсан лишан я. Лутувал, таб – инсандин къилихдиз кутугнавай лишанар туш. Масадахъ рикI кун, руьгьдин ачухвал, хъсанвал авун гьар садан къилихдиз кутугнавай лишанар я. Четин ва такIан, хуш авачир крар акурла, сабур ийиз, эхиз алакьунни къилихдин хъсан лишанрикай сад я. Ягь авайди хьана, гьа са чIавуз жуван лайихлувални хуьз алакьна кIанда. Гьар са инсандин къилихдик и лишанар хьун лазим я: хъуьтуьлвал, руьгьдин михьивал, рикIин сидкьидивди эгечIун, масада авур чIуру са кар рикIив такьун, ам иливариз алакьун, масабуруз тегьнеяр ягъ тавун, жуван гьахълувал хуьз алакьун (гьелбетда, и кардин лазимвал аватIа), жуьрэтлувал ва ягь авайди хьун.
Таб авун – им инсандин къилихдин виридалайни алчах терефрикай сад я. Фитнеяр авун, садаз-садакай куьлуь-шуьлуьдин патахъайни рахун, сивяй чIуру гафар акъудун, инсандикай далудихъай (ам вич алачир чкадал) рахун инсандин къилих чIурзавай тереф я. Къал-макъал акъудунни, сад-садал гьалдарунни, ракIарин хъиткьеррай килигунни алчах лишанар я. Агъадихъ чна инсандин къилихдик квай са бязи хъсан ва пис лишанар къалурда.
Къилихдин хъсан терефар: гьахълувал; рикIин ачухвал, эхиз алакьун (кьарай), жуьрэтлувал, жуван хъел алудиз, гъил къачуз алакьун, жуван гьахълувал хуьз алакьун; сир хуьз алакьун, чIехибуруз гьуьрмет авун. Къилихдин чIуру терефар: таб авун, фитне, тапан шагьидвал, къал-макъалрик кьил кутун, сад-садал гьалдарун, лазимсуз вичиз талукь тушир кардай кьил акъудиз алахъун, маса инсанрал хъуьруьн, абурукай ягьанатар авун, лакIабар ягъун.
Гафарин манаяр: тереф хуьн – пад кьун; гьалдарун – чIуру гафар акъудна, са кас масадаз акси акъвазарун; ягьанат – гафаралди кьацIурун; лакIабар ягъун – садан тIвар кьацIурун патал такIан, лазимсуз тIварар туькIуьрун.
