Тухумдин адетар

Тухумдин адетар

Жуван тухум кIан хьун – им жуван мукьвабуруз, багърийриз гьуьрмет авун я. Им тухумдин дугъри адетар чир хьана ва хвена кIанда лагьай чIал я. Жуван фамилиядин ва тухумдин паквал гьа икI хуьда.

Дагъустандин халкьарихъ тухумдин инсанрин арада авай мукьвавилин адетар мягькемардай къайдаяр ава. Ахьтин къайдайрик ибур акатзава:

1. КIвалер хизанри дуствилелди ва сад-садан къвалав эцигда, санал никIер, салар цада, багъ-бахча кутада, абурухъ санал гелкъведа. И адетди хуьрера тухумрин магьлеяр, кимер, тухумрин чилер, векь ядай уьруьшар ва масабур арадал гъанва. И карди инсанар руьгьдалди агудзава.
2. Тухумди санал чпин хеб-мал хуьда, санал векь яда, техил кIватIда. И адетди инсанар, хизанар, тухумар недай-хъвадай суьрсетдалди таъминарда.
3. Тухумдихъ хуьруьнвийриз, дуствилелди кIватI хьана, атана куьмекар гудай, суваррикни хуьруьн мярекатра иштирак ийидай адетни ава. И адетди инсанриз дугърибур жез, сада-садахъ рикI куз, сад-садав рикIин сидкьидивди эгечIиз чирзава.
4. Тухумдихъ вичин тухумдай тир кьуьзуь инсанрин, мукьва хизанрин диде-буба амачиз етим хьанвай аялрин къайгъу чIугвадай адет ава. И адетди уьмуьр акунвай инсанриз, абурун камаллувилиз ва чирвилериз, масадан хажалатдиз шерик жез, абуруз гьуьрмет ийиз чирзава.
5. Тухумдихъ, санал кIватI хьана, месэлаяр гьялдай, абуруз санал фикир гудай, жувакай тир чIуру кар-кIвалах авур ксариз ахьтин ягъалмишвилер мад хъувун тавуникай лугьудай, чIуру гъалатIар туьхкIуьр хъийидай адетни ава. Ихьтин адетди инсандин хъсан ва пис ерияр вахтунда чириз куьмек гуда.
6. Тухумдихъ кечмиш хьайи мукьва инсанар, чпин чIехи бубаяр, ата-бубаяр кучуднавай сурара, абурун къваларив кучуддай адет ава. Ихьтин адет рагьметдиз фейибурун сурарихъ, тухумдин гуьмбетрихъ гелкъуьн, абур рикIелай алуд тавун патал важиблуди я.

Шайдабег Мирзоев, ДГПУ-дин профессор