Хизанда инсандин везифаяр
Хизанда инсандин везифаяр
Диде анжах кIан хьун тIимил я. Ам хвена, адаз къимет гана, адал дамахна, адалай чешне къачуна, адан чирвилер жувак кужумна кIанда.
Дагъустандин халкьарин адетралди рушар гъвечIи чIавалай дидедиз куьмек гуниз мажбур я. КIвал къакъажун, гъвечIи стхайрихъ ва вахарихъ гелкъуьн, парталар чуьхуьн, фу чурун, хуьрек гьазурун, булахдилай яд гъун абурун хиве ава. Хуьруьн чкада рушари сала, никIе эчIелар эчIез, гвенар гуьз, кIвалин гьайванрихъ ва къушарихъ гелкъвез куьмекар гуда. Абуру дидедивай цвалар цваз, нехишар, гамар, гуьлуьтар, маса затIар храз чирда.
Рушан цIуд йис тамам хьайила, дидедин рикIиз регьят жеда, вучиз лагьайтIа адахъ куьмекчи хьанва. Халкьди вичи гьа икI лугьуда. Гила руша адаз гьар са карда куьмекар гуз эгечIда. Руш, лугьуда дагъустанвийри, дидедин кар давамарзавай кас я, хва – бубадин кар. Хизандихъ буба хьун – им адахъ итимвилин мягькемвал, гафунал кIевивал авун, кар-кIвалах ийиз къуватар сад авун, жуьрэтлувал, баркаллувал арадал гъунин чешме ава лагьай чIал я.
Буба, анжах буба я хизандин кьил. Дагъустандин халкьари, гьа и жергедай яз лезгийрини, гьа икI кьабулнава. Бубади вичин хизандикай фикир авун герек я. Ада кIвалин майишатда къайда хьунин патахъай жаваб гузва. Бубади хизан недай суьрсетдалди, алукІдай парталдалди таъминарда. Ада хизан чIуру крарикай хуьзва, итимвилин гуьзел чешмейриз мукьва ийизва, зегьметдал рикI хьун, дуствал ва къуни-къуншидихъ галаз хизанди вич дуьз кьиле тухун, ва маса ихьтин виждан мягькемардай чешмейриз къуват гузва.
Дагъустанвидин хизанда хва бубадин сад лагьай куьмекчи я. Хци бубадивай кар-кеспи, жув мягькемдиз кьиле тухуз чирда. КIвале буба авачирла, хци ам эвезда, ада хизандин, кIвалин майишатдин къайгъу чIугвада. Хци бубадин тIвар ва намус пакдиз хуьда. Гьа икI тирвиляй анжах бубадин тIвар хайи чIавалай аялдин отчество жезва! Отчество – хцин чешме, адаз къуватар гузвай бине я. «Буба» гафунилай пак ва виридалайни такабурлу зурба тIварар «Бубайрин чилер», «Буба Ватан», «Бубадин (бубайрин) макан» арадал атанва. «Ни хайи бубадиз къимет гузвачтIа, гьадаз Ватанни багьа туш», «Ни хайи бубадиз гьуьрметзаватIа, гьада Ватандизни гьуьрметзава», «Вуна бубадиз вуч ийизватIа, гьам ваз ви аялрини ийида», «Ни кlвалахда, гьада неда», «Хва бубадин гуьмбет я», – лугьуз, тербия гузва халкьдин мисалри.
