Тухумдай тир ксарин мажбурнамаяр
Гьар са кас, вичин тухумдин бинедилай арадал атанвай камаллувилин, ахлакьдин, зегьметдин, спортдин, илимдин, женгчивилин адетар чирна, хуьз мажбур я. Адаз тухумдин кар-кеспи ва устIарвилер чир хьана кIанда.
Гьар садаз вичин тухумдин лишанар, са кар кьиле тухудайла ийидай гьерекатар, лугьудай гаф-чIал, гуьмбетар, гъилин кхьинар ва маса къиметлу затIар хуьз ва ишлемишиз чир хьун лазим я. Ам, вичин вири тухум, сихил чир хьана, абуруз гьуьрмет ийиз, вири рикIел хуьз мажбур я. Са тухумдин инсанри сада-садахъ галаз алакъалу мажбурнамаярни вилив хвена кIанда. Ингье абур:
– цIийи хизан кутадайла, цIийи майишат арадал гъидайла, бахтсуз крар, бедбахтвилер кьилел атайла энгел тавуна куьмек гуда;
– са шадвал ва я хажалат хьайи чIавуз гьасятда сад-садан кьилив атана, жуван патай разивал къалурда, я туш рикIивай текелиф ийида;
– мярекатдин вакъиа-затI хьайи чIавуз сада-садаз атун теклифда;
– тухумдин мярекатдал (межлисдал) гьасятда атана кIанда;
– сада-садан къайгъударвал ийида, сада-садан тереф хуьда;
– жемятдин вилик хизанрин, адан членрин патахъай жавабдарвал авуна кIанда.
Гьар са инсандин, гьар са хизандин гьерекатар халкьдиз аквазва, абур халкьдин вилик кьиле физва. Гьатта анжах са гьерекатди, авур са карди инсандивай вичин тухумдал абур гъиз, гьакI чIуру кар авуна, адан лайихлувал вири жемятдин, хуьруьн, шегьердин вилик агъузариз, виляй вегьез жеда. Гьавиляй вири жуван гьерекатар халкьдив, Ватандив кьадайвал, жемятдин ва тухумдин майилриз кутугайвал авуна кIанда, ахпа абур ви хизандин, кьилдин ви майилрив кьадайбур хьун лазим я.
ИкI жув кьиле тухуни хизандин ва тухумдин гьуьрмет артухарда, вири халкьдин вилик жув къиметдиз хкажда. ИкI тирвиляй гьи кар авуртIани, инсандивай «Вун вуч кас я?» лагьана ваъ, сифтени-сифте «Вун гьи хуьряй я?» («Вун гьинай я?») лагьана, жузада. «Вун гьи тухумдай я? Вун нин хизандай я?» лугьуда.
Гафарин манаяр:
уьруьш – малар, хипер патал векьин чка;
шерик – масадан тереф хуьн;
сихил – са хизандилай чара хьайибурун векилар;
энгел тавун – геж тавун;
теклиф – ша лугьун; мярекатдик, мехъерик ва маса са кар ийидайла, ша лугьун;
текелиф – са инсан кечмиш хьайила, адан мукьвабуруз лугьудай гафар; гуьгьуьл къачун; башсагълугъвал.
