Халисан дуст

Мугьаммад Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Инсан вичин дустунин диндиз табий жезва, гьавиляй куьне нихъ галаз дуствал тухузватIа килиг».

И суьгьбет Алидикай ва адан кьве дустуникай, яни Усманакайни МустIафадикай я. Усманахъ галаз Али диндин чирвилер къачуз медресадиз физвай. МустIафадин кьилив лагьайтIа, Али компьютердал къугъун патал мугьмандиз къвезвай.

Са сеферда Алидиз вичин кьве дуст сад-садахъ галаз танишариз кIан хьана, амма Усманни МустIафа сад-садахъ галаз кьунач.

И кьве дустуникай гьим кIеви дуст яз хкядатIа чин тийиз, Али кьве рикIин хьанвай – кьведни адаз багьа тир. Усманаз хъсан къилих ва диндин чирвилер авай, ада гайи гаф хуьзвай ва четин вахтунда куьмек тагана тазвачир. МустIафадихъ галаз гьамиша шад жезвай, адахъ галаз Али футбол ва компьютердин къугъунар къугъвазвай.

Эхирни Алиди вичин вилик акъвазнавай четин месэла гьялун патал дидедивай меслят тIалабна.

Дидеди са тIимил фикирна ва ахпа лагьана:

- Дустар ви руьгьдиз ва имандиз мукьвабур хкяна кIанда. И кар виридалайни кьилинди я! Халисан дуст – им вуна адахъ галаз шаддиз вахт акъудзавайди туш, халисан дуст – им ваз менфятлу чирвилер гузвай, хъсан насигьат ийизвайди я. Яни ахьтинди я хьи, адахъ галаз хьайила, вуна анжах хъсан кIвалахар ийида.

Усман дидеди лагьай хьтин дуст тирдан Али гъавурда акьуна, амма адаз МустIафадин кIвализ физ пара кIандай.

Са тIимил вахтунилай МустIафадиз цIийи компьютер пишкешна ва Али вичин гьар са азад декьикьа адан кIвале акъудиз, медресадиз тефиз ва диде-бубадиз тапарар ийиз башламишна.

Са сеферда, МустIафадин кьилив физ гьерекатзавай Алидал Усман дуьшуьш хьана.

- Ассаляму алайкум! – салам гана адаз Усмана. – Вун тарсариз вучиз къвезвач? За ваз са шумуд сеферда зенг авуна, амма вун кIвале авачир, гьа вахтунда ви дидеди вун медресадиз фенва лагьана. Ваз вуч хьанвайди я, диде-бубадиз таб ийизвани?

- Вуна абуруз зун тарсариз физвач лагьанани кьван? – Алидин чинин рангар атIана.

- Ваъ, лугьун лазим тиртIани, за лагьанач! – жаваб гана адаз Усмана.

Али ажугъди кьуна.

- Вакай гила заз тарсар гудай кьванди хьанвани? КIан хьанач, гьавиляй фенач! – хъел кваз жаваб гана Алиди ва Усмана эцяйна МустIафадин кьилив зверна.

И юкъуз гадаяр компьютердал яргъалди къугъванай. Али кIвализ хъфиз гьазур хьайила, МустIафади адаз тупунал къугъун теклифна. Абур куьчедал экъечIна. МустIафади тупуна кьуьл эцяйна ва ам хатадай къуншидин дакIардал фена. Гуьзгуь хайи ван акъатна. Са декьикьадилай кIвалин иеси экъечIна ва хъел кваз МустIафадиз диде-бубадиз эверун буйругъна. МустIафади вичелай тахсир эляйиз эгечIна:

- Зак вуч тахсир ква кьван? Зи диде-бубадиз эверна вуч ийизва кьван? Ам Алиди хана! Адавай истемишни ая!

КIеви дустуни вичел тахсир вегьей къайда акурла, Али пагь атIана амукьна. Адаз гьакъикъатда вуч хьанватIа ахъайиз кIанзавай, амма иесиди Алидин гафариз яб ганач ва адан кIвалин патав фена.

- Гадаяр текдиз амукьна:

- МустIафа! Вучиз вуна тапарарна? – гьарай акъатна Алидай.

- Вуч хьана кьван? Вуна ви дидедиз тапарарзава кьван! Вучиз заз тапарардай ихтияр авач? – вичелай рази яз, жаваб гана МустIафади.

- Эгер вуна тахсир зак кутуртIа, за ви диде-бубадиз вуна абур алдатмишариз тарсар гьикI ахъайнатIа, лугьуда! Гъавурда акьунани? – ада ихтилат куьтягьна ва Али куьчедал туна вич кIвализ хъфена.

Али ийир-тийир хьанвай. Дустуни вич маса гайи къайдадикай фикир ийиз ам пашмандиз акъвазнавай, кIвализни хъфиз кичIезвай.

Садлагьана адаз Усман акуна. Алидин чин яру хьана – адаз вич тухвай къайда рикIел хтайла регъуь хьанвай. Ада дустунин патай айибдин гафар гуьзетзавай, амма Усмана адаз яргъалай салам гана хъфена. Алидивай эхиз хьанач ва дуст акъвазарна:

- Усман, залай гъил къачу! Зун ягъалмиш тир!

- Хьурай ман, вири инсанар гъалатI жезвайди я, - жаваб гана Усмана ва жузуна: - Вун вучиз пашман я? Хьайи затI авани?

Алиди вичин кьилел атай вакъиадикай ахъайна. Усмана нефес акъадарна лагьана:

- Виридалайни хъсан кар исятда гьим ятIа ваз чидани – диде-бубадин вилик жуван тахсир хиве кьун, абурувай гъил къачун тIалабун ва мад гьич садрани тапарардач лагьана, гаф гун. Килиг, Аллагь Таалади ваз гьихьтин тарс ганатIа! Ваз кIандатIа, зунни вахъ галаз къведа.

Али рази хьана ва абур кьведни адан кIвализ фена. Диде-бубадиз ада вири хьайи-хьайивал ахъайна, абуру Алидиз гзаф гьарайнач, анжах мад ахьтин амалар тавун тIалабна.

Гьа йифиз Али секиндиз ахварал фена, гьикI хьи гила адаз вичин халисан дуст вуж ятIа якъиндиз чир хьанвай.