Мусурмандиз ихтияр авач…
Мусурмандиз ихтияр авач…
Мусурман алчах акун къадагъа тирдакай
Аллагь Таалади лагьана: «Къуй инсанрикай садани (маса) инсанрикай ягьанат тавурай: белки абур чпелай артух я жеди. Дишегьлийрини (къуй ягьанат тавурай) дишегьлийрикай: белки абур чпелай артух я жеди. Сад-садакай пис рахамир ва сада-садаз лакIабар гумир: инсан имандал атайдалай кьулухъ адаз гунагькар лугьун гзаф пис я, адалатсузбур лагьайтIа, туба тавурбур я» («Аль-Гьужурат», 11).
1. Абу Гьурайради агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «А касдиз писвал бес жеда хьи, низ Исламда авай вичин стха алчах аквазватIа» (Муслим). 2. Ибн Масуда лагьана: «Са сеферда Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Женнетдиз гьахьдач а кас, нин рикIе руквадин гъвелцин кьванни такабурвал амукьайтIа». И гафар ван хьайила са инсанди кIевиз лагьана: «Амма инсандиз кIан жезва эхир вичин парталарни кIвачин къапар иербур хьана!» Идаз Пайгъабарди ﷺ лагьана: «Гьакъикъатда, Аллагь гзаф гуьзел я (яни, гзаф гуьзелбур Аллагь Тааладин крар, лишанар, я тахьайтIа тIварар я), ва Адаз гзаф гуьзел крар кIанда, такабурвилиз талукь яз лагьайтIа, ам гьакъикъат кьабул тавун ва инсанар алчах акун я» (Асул гьисабдалди, иер парталар ва кIвачин къапар хьана кIан хьуни гьеле такабурвиликай лугьузвач) (Муслим). 3. Жундуб бин Абдуллагьа агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Са касди лагьана: «За Аллагьдал ﷻ кьин кьазва, Аллагьди ﷻ флан касдилай гъил къачудач!». А чIавуз Къудратлуда ва ЧIехида лагьана: «Вуж я Зал кьин кьазвайди За флан касдилай гъил къачудач лагьана? Гьакъикъатда, За адалай гъил къачуна, амма ви крар гьаваянбур авуна!» (яни: вуна авур крарай вун сувабдикай магьрум авуна) (Муслим).
Мусурмандин бедбахтвилел ачухдиз шадвал авун къадагъа тирдакай
Аллагь Таалади лагьана: «Гьакъикъатда, иман гъанвайбурун арада алчах крар раиж хьана кIанзавайбуруз и дуьньядани эхиратдани азаб гудай жаза гьазурнава…» («Ан-Нур», 19).
1. Василя бин аль-Аскади лагьана: «Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Ви стхадин кьилел атай бедбахтвилел ачухдиз шадвал ийимир, тахьайтIа Аллагьди ﷻ адаз регьим ийида ва вун имтигьанрик кутада!» (Ат-Тирмизи).
Гьарамзадавал ва таб авун къадагъа тирдакай
1. Абу Гьурайради агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Чал яракь хкажайдан чахъ галаз ара авач ва чаз таб авурдан чахъ галаз ара авач» (Муслим).
Вични Муслима гъизвай и гьадисдин маса жуьреда лугьузва хьи, са сеферда Аллагьдин Расул ﷺ маса гуз эцигнавай къуьлуьн гьамбардин патавай фидайла, адак гъил кутуна ва адан тупIари ламувал гьиссна. Ада хабар кьуна: «Им вуч я, я иеси?» Ада лагьана: «Ам цаву чIурна, я Аллагьдин Расул ﷺ» (яни: къуьл марфади кьежирна). Пайгъамбарди ﷺ кIевиз лагьана: «Бес вучиз вуна кьежейди винел эцигнач, инсанриз вири аквадайвал?! Чун алцурарзавайдан чахъ галаз ара авач!»
2. Ибн Умара агакьарайвал, къундармишна къимет хкажун Аллагьдин Расулди ﷺ къадагъа ийидай» (Аль-Бухари, Муслим).
3. Ибн Умара лагьана: «Са касди Аллагьдин Расулдиз ﷺ вич алвердин крара алдатмишзавайдакай ахъайна. Аллагьдин Расулди ﷺ адаз лагьана: «Вуна савдадин икьрар кутIунзавай касдиз лагь: «Таб авачиз!» (Ля хиляба!) (Имам Агьмада лагьана: «Аль-хиляба» - им ахьтин таб я хьи, адет яз инсанри сада-сад алцурар тийидай крара таб ийидайла, месела, са диргьамдин къиметда авай шей вад диргьамдай гудайла)» (Аль-Бухари, Муслим).
Хиянаткарвал къадагъа тирдакай
Аллагь Таалади лагьана: «Эй, иман гъанвайбур! Икьрарар кьиле твах» («Аль-Маида», 1).
Аллагьди ﷻ гьакIни лагьана: «Гайи гаф кьилиз акъуд, вучиз лагьайтIа гайи гафунай гьисаб жеда» («Аль-Исраъ», 34).
1. Абдуллагь бин Амр аль-Аса агакьарайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Кьуд еридалди тафаватлу жезвайди мунафикь я (и гафунин тамам манада аваз), амма низ а ерийрикай сад кьванни аваз хьайитIа, ам мунафикьвилин ерийрикай садан иеси жеда, та ам адакай азад жедалди. Ахьтин ерияр а касдиз хас я хьи, ни вичел ихтибар авурла, хаинвал ийизватIа, са кардикай ахъайдайла таб ийизватIа, икьрар кутIунайла, хиянатвал ийизватIа ва са касдихъ галаз фикиррин садвал тахьайла, къайдасузвилелди кар ийизватIа (Маса гафаралди, маса инсанрихъ галаз гьуьжетар хьайила, Шариатди ихтияр ганвай сергьятрилай элячIзава)». (Аль-Бухари, Муслим).
2. Абу Саид аль-Худриди агакьарайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Дувандин юкъуз гьар са хиянаткардин къалчахрин патав пайдах жеда ва ам адан хиянатдин дережадиз килигна виниз хкажда. Гьакъикъатда, инсанрал гьакимвал ийизвай касдилай гзаф хиянатвал садани ийизвач» (Муслим).
3. Абу Гьурайради агакьарайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Аллагь Таалади лагьана: «Дувандин юкъуз Зун пуд касдиз акси жеда: Зи тIвар кьуна гаф гайи, амма ахпа хиянатвал авур касдиз, азад инсан лукIвилиз маса гайи ва адахъ хьайи пул тIуьр касдиз ва кIвалах ийидай кас кирида кьуна, адавай вири кIвалах авун истемишна, амма адаз гьакъи тагай касдиз» (Аль-Бухари).
Пишкешар чинал гъун ва ахьтин маса крар къадагъа тирдакай
Аллагь Таалади лагьана: «Эй, иман гъанвайбур! Авур хъсанвилер чинал гъуналди ва кефи хуналди куьне гайи садакьаяр файдасузбур ийимир…» («Аль-Бакъара», 264).
Аллагьди ﷻ гьакIни лагьана: «Чпин девлет Аллагьдин ﷻ рекье харж ийизвайбуруз ва чпин харжийрихъ я чинал гъунар, я кефи хунар гилиг тийизвайбуруз абурун Раббидин ﷻ патав савкьват гьазурнава» («Аль-Бакъара», 262).
1. Абу Зарра агакьарайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Пуд касдихъ галаз Дувандин юкъуз Аллагь ﷻ рахадач, абуруз килигдач, абур михьдач ва абуруз азаб гудай жаза гьазурнава!
Абу Зарра лагьана: «Аллагьдин Расулди ﷺ и гафар пудра тикрарна».
Абу Зарра лагьана: «Абурухъ агалкьунар жедач ва абуруз зарар жеда! Абур вужар я, я Аллагьдин Расул ﷺ?» Ада лагьана: «Парталрин ценер цилел кьван авадарзавайди, вичи авур хъсан крар чинал гъизвайди ва тапан кьинералди вичин метягь маса гузвайди» (Муслим).
И гьадисдин маса жуьреда агакьарзавайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «…вичин изар агъуз авадарзавайди…».
Яни: вичин изар ва маса партал дамах авуналди кIегьебрилай агъуз вегьезвайди.
Такабур хьун ва зулум авун къадагъа тирдакай
Аллагь Таалади лагьана: «Куьне куьн михьи ийимир (яни: Аллагьдин ﷻ вилик куьне куь тарифар ийимир ва гьахълу ийимир, вучиз лагьайтIа Адаз виридалайни хъсандиз чизва, вуж диндар ятIа» («Ан-Нажм», 32).
1. Ияд бин Химара агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Гьакъикъатда, Аллагь Таалади вагьйуда заз ракъурна хьи, куьне муьтIуьгъвал къалурун лазим я, квекай садани масадаз гужар тийидайвал ва квекай садани масадан вилик дамах тийидайвал» (Муслим).
2. Абу Гьурайради агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Нагагь инсанди лагьайтIа: «Пуч хьана и инсанар (яни: а инсанар акьван чIурубур ва гунагькарар я хьи, абур пуч тахьана амукьдач)», - ам вич генани пуч хьанвайди я» (Муслим).
ГьакI хьайила, ни ахьтин гафар кьуру такабурвиляй, гьакIни вичи инсанар саймиш тийизвайди къалуриз ва вич абурулай вине кьаз кIанз лугьузватIа, абур лугьун меслят къалурнавач, вучиз лагьайтIа ам къадагъа я. Амма а гафар диндин крара инсанрин къайгъусузвилер акваз ва адан патахъай абурун язух чIугун къалуриз лугьузвай касдиз талукь яз лагьайтIа, а карда пис са затIни авач. ГьакI алимри и гьадисдиз баян гузва ва гъавурда твазва ва адакай лугьузвайбурукай виридалайни зурбабурун жергедик Малик бин Анас, аль-Хаттаби, аль-Хумайди ва масабур акатзава ва идакай за зи «Аль-Азкар» ктабда гъавурда твазва.
