Итимриз гуьрчегардай салонар квез герек я?
Къе вири дуьньяда, гьа жергедай яз чи уьлкведани, чаз къалабулух кутадай лишанар аквазва: итимар къвердавай гзаф гуьрчегардай салонриз физва, чIарар рангада твазва, эпиляция ва маса процедураяр ийизва, лап сифте кьиляй дишегьлияр патал тайин авунвай.
И акьалтIай ажайиб карди неинки мягьтеларзава, гьакI жемятдик дериндай къалабулухни кутазва. Ихтилат, диндин къайдайриз ва и кьил а кьил авачир чи Ватандин халкьарин адетриз аксивалзавай, гьакIан модадикай ва я винел патан акунрикай физвач хьи.
Исламда итимдинни дишегьлидин арада тафаватлувилер вилив хуьнин месэладиз чIехи метлеб ава. Ибн Аббасалай агакьарнава: «Аллагьдин Расулди ﷺ дишегьлийриз ухшар жезвай итимар ва итимриз ухшар жезвай дишегьлияр лянет авунва». И гьадисдин маса жуьреда, гьакIни Ибн Аббасалай агакьарнавай, лугьузва: «Аллагьдин Расулди ﷺ дишегьлидин акунар авай итим ва итимдин акунар авай дишегьли лянет авунва» (аль-Бухари).
Къаншарда авай жинсиниз тешпигь хьун – им неинки винел патан гъалатI я, гьакI Халикьди ﷻ инсандиз ганвай тIебии асул затIуниз аксина физвай руьгьдин начагъвални.
Чи ата-бубаяр чпин жуьрэтлувилелди, игитвилелди, сабурлувилелди, акьалтIай намуслувилелди машгьур тир. Чи халкьарин меденият гьамиша итимдинни дишегьлидин везифаяр ачухдиз паюнал, тIебии тафаватлувилериз гьуьрмет авунал ва намус хуьнал бинеламиш хьанвай тир. Абурун къуват леке квачир хамуна ва я къалин рацIамра авачир, ам кIеви къилихда, викIегьвиле ва вичел жавабдарвал къачуз алакьуна авай.
Къе лагьайтIа, ахлакьар чкIизвай ва социальный сетрин девирда, бязи жегьилри чпин вилик жуьрэтлу хьунин ваъ, «нинидин» чин алай селфияр авун мурад эцигзава.
Ихьтин крариз чаз вилер акьалдай ихтияр авач. Ихьтин винел патай «зарар авачир» дегишвилери генани еке руьгьдин ва социальный нукьсанрал гъида. Диндин ва адет хьанвай багьа затIариз аксивалзавай крар раиж хьуни инсанри чеб тухунин чIуру къайдаяр адетдин къайдайриз элкъуьрзава, месела, са жинсинин инсанрин алакъаяр, трансгендервал, ЛГБТ-дин тереф хуьн. Им са гьакIан кьилдин инсанди ийизвай хкягъун туш – им жемятдин, хизандин ва диндин аксиниз экъечIун я. Къе – яцIу авунвай пIузарар, пака – куьчейра дуьзмиш хьана къекъуьнар.
Къуръанда лагьанва (баяндин мана): «Чаз са хуьр терг ийиз кIан хьайила, адан гурвили назик авунвай агьалийриз (а жемятдин вилик-кьилик квайбуруз) Аллагьдиз ﷻ муьтIуьгъ хьун эмирзавай. Нагагь абуру гунагьар авун давамарзавайтIа, абурун гьакъиндай къарар акъудзавай (жаза гунин) ва Чна ам (хуьр) михьиз (адан вири агьалиярни галаз) тергзавай» («Аль-Исраъ» сура, 16-аят). Маса гафаралди, жемятда явавиликай къайда хьайила, телефвал – анжах вахтунин месэла я. Чаз чи аялриз, чи халкьдиз, чи уьлкведиз гьахьтин кар хьана кIанзавани мегер?
Бязибуру чеб адалди гьахъарзава хьи, абуру лугьузва: «Им гьакI жувахъ гелкъуьн я кьван!» Амма динди чаз юкьван гьал ва кьадардилай артухвал тафаватлу ийиз чирзава. Пайгъамбарди ﷺ михьивилихъ эвер гузвай, амма нубатсуз харж авун ва кьуру дамах айибзавай. Итимди пул ва вахт гиалуроновый кислотадин рапар ягъун патал серф ийидайла, халис иервал – Аллагьдихъай ﷻ кичIе хьуна авайди, адан рикIелай алатзава.
Абу Гьурайради агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Гьакъикъатда, Аллагь Таала я куь беденриз, я куь чинриз килигзавач, амма Ам куь рикIериз (ва куь крариз) килигзава» (Муслим).
Чна сифте нубатда фикир гана кIанзавай кар – жуван хизанда тербия гун я, аялар иман аваз, ахлакьдин бинеяр аваз ва асуллу адетар аваз тербияламишун. Гьар са буба вичин аялдиз чешне хьун лазим я. Жемятдин вилик-кьилик квайбуру, блогерри, муаллимри, дин кьиле тухузвай ксари – гьар сада ихьтин гьалдин мурдарвиликай, инсанрин жемятда ам виже текъвер кар тирдакай лугьун лазим я. Эгер къе чун кисна акъвазайтIа, пака чаз хуьдай шей амукьдач. Гуьрчегардай салонар, рапар ягъун – им гележегдин несилар терг хьунал гъизвай рехъ я. Чи ата-бубайрал империйрихъ галаз авур дявейра «иербур» тирвиляй туш чан аламукьайди, абур Аллагь Тааладиз, чпин чилиз, намусдиз ва Ватандиз вафалу яз амукьайвиляй я.
ЧIехи имам Шамилан гафар рикIел хкин: «Итимдин намус – адан крара ава, гуьрчегардай затIара ваъ». Къуй и гафар гьеле регъуьвал ва ягь квадар тавунвай виридаз дуьз рехъ къалурдай лишан хьурай.
