Масадакай пис гафар лугьун къадагъа тирдакай
Масадакай пис гафар лугьун къадагъа тирдакай
Аллагь Таалади лагьана: «…ва сада-садакай пис гафар лугьумир! Квекай садаз вичин кьенвай стхадин як нез кIан жедани мегер?! Куьне идан патахъай пис такIанвал гьиссзава эхир! Аллагьдихъай кичIе хьухь, гьакъикъатда, Аллагь – туба Кьабулдайди, Регьимлуди я» («Аль-Гьужурат», 12).
Аллагь Таалади гьакIни лагьана: «Инсанди лугьузвай гьар са гаф адан патав гвай гьамиша уях тир къаравулди кхьизва (яни инсанрин вири гафар ва крар кхьизвай малаик)» («Къаф», 18).
Аллагь Таалади гьакIни лагьана: «Ваз чирвал авачир кар ийимир: гьакъикъатда, япаривай, вилеривай ва рикIивай адан патахъай хабар кьада!» («Аль-Исраъ», 36).
Чир хьухь, гьар са яш тамам хьанвай ва кар ийиз жедай инсан вичин мез гьар гьи гафар хьайитIани лугьуникай хуьн мажбур я, чпикай авай хийир ашкара тир гафар квачиз. Эгер лугьузвай гафарикай жезвай хийир абур талагьуниз барабар жез хьайитIа, Суннадал бинелу яз, абур талагьайтIа хъсан я, гьикI хьи гьатта ихтияр авай ихтилатарни къадагъа тир ва хъсан яз гьисаб тийидай крарал куьтягь хьун мумкин я. Гзаф вахтара гьа икI женни ийизва, амма гунагьрикай къутармиш хьунихъ галаз са затIни гекъигиз жедач.
1. Абу Гьурайради агакьарайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Къуй Аллагьдихъ ﷻ ва Эхиримжи йикъахъ инанмиш касди хъсан ихтилатар авурай ва я кисрай (маса гафаралди, тапарар, фитне ва икI мад тавурай)» (Аль-Бухари, Муслим). И гьадисди ачухдиз къалурзава хьи, са ихтилат анжах а дуьшуьшда авун лазим я хьи, эгер а гафарик хъсанвал кваз хьайитIа, яни адакай шаксуз хийир жез хьайитIа, амма эгер адан патахъай шаклу жез хьайитIа, лугьун герек къведач.
2. Сагьль бин Са`да агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Ни вичин рекъверин арада (мез) ва кIвачерин арада авай затIарикай заминвал авуртIа, за ам Женнетдиз фидайдан патахъай заминвал ийида (маса гафаралди, къадагъа ихтилатрикай ва зинадикай вич хвейи кас Женнетдиз фидайди Пайгъамбар ﷺ инанмиш я» (Аль-Бухари, Муслим).
3. Абу Гьурайради агакьарайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Гьакъикъатда, Аллагьдин ﷻ лукIра Аллагь Тааладиз кIандай гафар лугьун мумкин я, ва вичи абурун метлеблувилиз са фикирни тагун, амма Аллагьди ﷻ гьа идай ам гзаф дережайриз хкажда. ГьакIни, гьакъикъатда, Аллагьдин ﷻ лукIра Аллагь Таала ажугълу ийидай гафар лугьун мумкин я, ва ада вичи абуруз са фикирни тагун, амма а гафар себеб яз ам Жегьеннемдиз вегьеда» (Аль-Бухари).
4. Абу Абд ар-Рагьман Биляль бин аль-Гьарис аль-Музаниди агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Гьакъикъатда, бязи вахтара инсанди Аллагьдиз ﷻ акьван кIандай гафар лугьуда хьи, гьатта адан фикирдизни къведач адан гафар гьихьтин акьалтIай дережайрив агакьзаватIа, ва Аллагьди ﷻ ам адахъ галаз гуьруьшмиш жедай Йикъалди Вичи хъсанвал ийидайбурукай сад яз кхьида. Гьакъикъатда, бязи вахтара инсанди Аллагьдиз ﷻ акьван ажугъ гъидай гафар лугьуда хьи, гьатта адан фикирдизни къведач адан гафар гьихьтин сергьятрив агакьзаватIа, ва Аллагьди ﷻ ам адахъ галаз гуьруьшмиш жедай Йикъалди Вич ажугълу жедайбурукай сад яз кхьида!» (Малик, ат-Тирмизи).
5. Суфьян бин Абдуллагьа лагьана: «Са сеферда за хабар кьуна: «Я Аллагьдин Расул ﷺ , за гьамиша амал ийидай са кар лагь». Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Лагь: «Зи Рабби – Аллагь я», - ахпа дуьз рехъ яхъ (яни мягькемдиз Аллагьдин ﷻ вири эмирар тамамарун ва Адан вири къадагъайрикай кьил къакъудун)». За жузуна: «Я Аллагьдин Расул ﷺ, зун патал ваз виридалайни хаталу яз аквазвайди вуч я?» А чIавуз Пайгъамбарди ﷺ вичин мез кьуна ва лагьана: «Им» (Ат-Тирмизи).
6. Ибн Умара агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Гзаф ихтилатар ийимир (анжах эгер Аллагьдиз ﷻ ийизвай зикир тушиз хьайитIа), вучиз лагьайтIа, гьакъикъатда, Аллагь Таала рикIел тагъана ийизвай ихтилатри рикI къван хьиз хьанвайдакай шагьидвал ийизва, къван хьтин рикI авайди лагьайтIа, гьакъикъатда, Аллагьдивай ﷻ вири инсанрилай яргъа ава (яни Аллагьдин ﷻ регьимдивай)!» (Ат-Тирмизи).
7. Укба бин Амира лагьана: «Са сеферда за хабар кьуна: «Я Аллагьдин Расул ﷺ, къутармиш хьунал куь гъида?». Пайгъамбарди ﷺ жаваб гана: «Жуван мез хуьх, вуна лагьай гафар ваз акси яз элкъвен тийидайвал (яни ваз кьве дуьньядани хийир гудай ва зиян тежедай гафар лагь), ви кIвал вун патал бес кьадар гегьеншди яз гьисаб (яни Аллагь Тааладиз гьар жуьредин ибадатар ая) ва ви гунагьрин гьакъиндай шехьухь» (Ат-Тирмизи).
8. Абу Саид аль-Худриди агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Адаман хва пакамаз ахварай аватайла, адан бедендин вири паяри мециз чпин муьтIуьгъвал къалурзава ва лугьузва: «Чун патал Аллагьдихъай ﷻ кичIе хьухь, вучиз лагьайтIа чун анжах валай аслу я (яни вуна лагьай гафариз килигна чаз хъсан ва я пис жеда), ва эгер вуна дуьзвал кьуртIа, чунни дуьз жеда, амма нагагь вун патахъ хьайитIа, чунни патахъ жеда» (АтТирмизи).
9. Муаза лагьана: «Садра за хабар кьуна: «Я Аллагьдин Расул ﷺ , лагь, гьи карди заз Женнетдиз фидай мумкинвал гуда ва зун ЦIувай яргъа ийида». Жаваб яз Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Вуна чIехи кардикай суал гана, амма, гьакъикъатда, ам регьят жеда а касдиз, низ Аллагь Таалади ам регьятарнатIа: Аллагьдиз ибадат ая ва Адахъ галаз санал мад са затIунизни, кпIар ая, закат це, Рамазандин вацра сив хуьх ва Кябедал гьаж ая».
Ахпа Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Ваз хъсанвилин варар къалурдани? Сив хуьн къалхан я, садакьади вичелди гунагь туьхуьрзава, гьикI ци вичелди цIай туьхуьрзаватIа, ва мад – йифен юкьвара инсанди ийизвай капI».
Ахпа ада ихьтин аятар кIелна: «…кичIе яз ва умуд аваз чпин Раббидиз ялвар ийиз чпин къвалар месеривай къакъудзавайбур ва Чна чпиз гайидакай харж ийизвайбур. Абуру авур крарай гузвай пишкешра абур патал гьихьтин шадвал чуьнуьх хьанватIа са касдизни чизвач» («Ас-Сажда» сура, 16-17-аятар).
Ахпа Пайгъамбарди ﷺ жузуна: «Ваз и карда кьилиндакай, адан дестекдикай ва адан лап вини дережадикай лугьудани?» За лагьана: «Гьелбетда, я Аллагьдин Расул ﷺ!» Ада лагьана: «И карда кьилинди Ислам я, адан дестек капI я ва адан лап вини дережа – Жигьад». Ахпа ада лагьана: «Ваз ибурун виридан бинеда вуч аватIа лугьудани?»
За лагьана: «Гьелбетда, я Аллагьдин Расул ﷺ ». А чIавуз ада вичин мецик тIуб хкIурна ва лагьана: «Им хуьх». За хабар кьуна: «Я Аллагьдин Расул ﷺ, дугъриданни чна лугьузвай гафарай чаз жаза гудани?» Пайгъамбарди ﷺ кIевиз лагьана: «Ви диде вакай магьрум хьурай! Инсанри ийизвай буьгьтенрин ихтилатрилай гъейри маса крарай абур чинихъди ЦIуз вегьедани мегер?!» (Ат-Тирмизи).
10. Абу Гьурайради агакьарайвал, са сеферда Аллагьдин Расулди ﷺ хабар кьуна: «Квез гъибет вуч ятIа чидани?» Инсанри лагьана: «Аллагьдиз ﷻ ва Адан Пайгъамбардиз ﷺ хъсандиз чида». Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Им вуна ви стхадикай адаз бегенмиш тежедай жуьреда ихтилат авун я». Адавай жузуна: «Эгер за лагьузвай кар адаз хас яз хьайитIа?» Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Нагагь вуна лугьузвай кар адаз хас яз хьайитIа, вун адакай пис рахазва (гъибет ийизва), амма эгер ам ахьтинди тушиз хьайитIа, вуна адал буьгьтен вегьеда» (Муслим).
11. Абу Бакра агакьарайвал, сагърай лугьунин гьаждин вахтунда Къурбандин суварин юкъуз Минада насигьат ийидайла, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Гьакъикъатда, куь чан, куь мал-девлет ва куь намус квез акьван пак хьун лазим я хьи, гьикьван квез пак ятIа и куь югъ и куь вацра, и куь уьлкведа! Агакьарнани за квел? (яни, Аллагьди ﷻ квел агакьарун эмирнавай крар за квел агакьарнавайди шагьидвал авуниз эвер гузва)» (Аль-Бухари, Муслим).
12. Аишади лагьана: «Садра за Пайгъамбардиз ﷺ лагьана: «Сафия флан ва флан кас тирди ваз бес я!» И гьадис агакьарайбурукай сада лагьана: «Адаз Сафия буйдиз аскIанди я лугьуз кIанзавай». Аишади лагьана: «И гафар ван хьайила, Пайгъамбарди ﷺ кIевиз лагьана: «Гьакъикъатда, вуна ахьтин гафар лагьана хьи, эгер абур гьуьлуьк акахьнайтIа, ада ам михьиз чиркинардай!» Аишади лагьана: «Са сеферда за адан вилик са касдин амалар къалуриз хьана (адан чIалар ахъайиз) (маса гафаралди, ам къекъвезвай ва я ада ийизвай са кар хъуьруьн къведай жуьреда къалуриз).
Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Заз зи вилик са касдин амалар къалурна кIанзавач, гьатта эгер заз а кардай флан ва флан затI гуз хьайитIани!» (Ат-Тирмизи). «Сагъ са гьуьл чиркинардай» гафарин мана ам я хьи, эгер а гафар гьуьлуьк акахьнайтIа, а гафарихъай къвезвай пис ни себеб яз, гьуьлуьн дад дегиш жедай. Пайгъамбарди ﷺ лагьай гафар гъибет къадагъа тирдан гьакъиндай виридалайни хъсан игьтиятвал я. Аллагь Таалади лагьана: «Ада вичиз кIан хьайи гафар лугьузвайди туш: гьакъикъатда, абур – ракъурзавай вагьйуяр я!» («АнНажм», 3-4-аятар).
13. Анаса агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Зун цаварал хкажайла, зун цурун къармахар авай инсанрин патавай фена, абуру чпин чинар ва хуруяр чухвазвай. За хабар кьуна: «Ибур вужар я, я Жибриль u?» Ада лагьана: «Абур – инсанрин як незвайбур (яни, гъибет ийизвайбур («АльГьужурат» сура, 12-аят) ва абур русвагьзавайбур» (Абу Давуд).
ИМАМ АН-НАВАВИДИН «РИЯЗУ-ССАЛИГЬИН» КТАБДАЙ.
