Ички хъун чlехи гунагь я!
Малум тирвал, Исламда ички хъунал къадагъа эцигнава. Идахъ, гьелбетда, вичин мана ава. Виридаз ашкара тирвал, ичкидикай анжах зиян хкатзава. Ички хъун Исламда цlукьуд лагьай чlехи гунагь яз гьисабзава.
Инсандин сад лагьай везифа вичин сагъламвал, уьмуьр ва акьул хуьн я. Идан гьакъиндай Дувандин юкъуз гьар садан хиве жавабдарвал жеда. Инсандин чандиз зарар гузвай, кьил-кьилелай ракъурзавай гьар са шей гьарам я.
Вич мусурман яз гьисабзавай гьар са инсан Аллагь Таалади къалурнавай гьар са гьарам шейинивай яргъаз хьана кIанда. Эгер ички гьарам туш лугьудайбур хьайитIа, ахьтинбур диндай акъатунин къурхувал ава.
Пак тир Къуръанда Аллагь Таалади лугьузва (мана): «За инсанар ва чинерар абуру Заз ибадат авун патал халкьнава» («Зарият» сура, 56-аят).
Халис мусурмандин фикир гьихьтинди хьун лазим ятIа, пак тир Къуръанда Аллагьди ﷺ гъавурда твазва (мана): «Муъминар Аллагьдин ва Адан Пайгъамбардин ﷺ буйругъдин гьакъиндай Ислам диндиз эвер гана хабардар авурла, абуру лугьун лазим я: «Яб гузва ва муьтIуьгъ жезва» («Нур» сура, 51-аят).
Маса аятда лугьузва (мана): «Сад Аллагьдиз ибадатзавай халкьдиз, Аллагьди гайи буйругъдилай маса важиблу буйругъ хьун лазим туш» («Аль-Маида» сура, 50-аят).
Чаз Къуръандин аятрай аквазвайвал, Гьакимди Вичи ва Пайгъамбарди ﷺ къалурай рехъ кьун чи везифа я. Гьавиляй ички хъуникай къерех хьана кIанда. Къуръанда Аллагьди ﷺ лугьузва (мана): «ШейтIандиз ичкидин ва къизмиш къугъунрин куьмекдалди куь арада душманвал ва такIанвал тваз кIанзава, ва Аллагь рикIел гъиз ва капI ийиз квез манийвал ийиз кIанзава» («Аль-Маида» сура, 91-аят).
Ички гьарам авур къайда
Пак тир Куръанда Аллагьди ﷺ аста-аста аятар рекье туналди инсанриз ички хъунин къадагъавиликай малумарна. Сифтедай чехир хъуникай тайин тир хийир ва зарар авайди, амма адан зарарлувал гзаф тирдакай хабар гузвай аят рекье туна. Адалай кьулухъ гзаф мусурманар ички хъуникай къерех хьана, амма адакай лезет хкудиз алахънавайбур амай.
Са кьадар вахтар алатайла Пайгъамбардин ﷺ асгьаб Абдурагьман ибн Авфа сувариз гзаф мусурманриз эвер ганвай. ТIуьнрин арада чехирни авай. Месин капI атай вахтунда мугьманри чпихъ галай сад имамвиле хкяна. Пиян хьанвай асгьабди «Кафирун» сурадин «Эй, кафирар! Куьне ибадатзавайдаз за ибадат ийидач» («Аль-Кафирун» сура, 1 ва 2-аятар) кIелдай чкадал ада, «Эй, кафирар! Куьне ибадатзавайдаз зани ибадатда» кIелна. Адалай кьулухъ Аллагь Таалади аят рекье туна (мана): «Эй муъминар! КпIунал пияндаказ фимир, та лугьузвай гафарин гъавурда гьатдалди…» («Ан-Ниса» сура, 43-аят).
Гуьгъуьнлай ичкидиз эхиримжи ягъун еке къунагълух авайла кьунай. Нетижада пиян хьанвай асгьабри чпелай тарифар ийиз башламишна ва кукIунар акъудна. Чеб-чпел хтана пиянвал алатайдалай кьулухъ, регъуь хьайи асгьабри чпи авур гунагь кIвалахар гьиссна. Адалай кьулухъ Аллагь Таалади къизмиш къугъунар ва ички гьамишалугъ гьарам я лагьана Къуръандин аят рекье туна (мана): «Эй муъминар, ички, къизмиш къугъунар, бутар, фалчи шейэр шейтIандин алчахвилер я. Абурувай яргъа хьухь, куьн къутармиш жеда» («Аль-Маида» сура, 90-аят).
Аятдиз фикир гайила чаз аквазва, гьикI Аллагьди ﷺ ичкидикай яргъа хьухь лугьузватIа. Пайгъамбарди ﷺ Мединадин агьалийрив абурун кIвалера авай кьван чехир куьчейриз экъичиз туна. Лугьудай хьи, а юкъуз Медина шегьерда цуру ни гьатнавай. Гьа вахтунда Пайгъамбарди ﷺ вичин чIехи метлеб авай гьадис лагьана: «Лянет хьуй ичкидиз, ам гьасилзавайдаз ва маса къачузвайдаз, цазвайдаз ва хъвазвайдаз, маса гана хийир къачузвайдаз ва адахъ галаз алакъа авай гьар садаз».
Бухаридилай атанвай гьадисда лугьузва: «Гьар са пиянарзавай шей хамр (чехир) я, гьар са хамр къадагъа я». И гьадисдин гъавурда акьазвайвал, акьул чIурзавай гьар са шей гьарам я.
Мумкин я, са бязибуру лугьун хьи, са зере хъвайила са писвални авач, терсина яз дарман жезва, я туштIа анжах суварар хьайила ишлемишайтIа жеда ва маса ихтилатар. Ахьтинбуруз ихьтин жавабар ава: мусурманриз ичкидалди къейдзавай гьич са суварни авач. АкI хьайила, чун мусурманар яни, тахьайтIа…? Абу Давудалай ва Агьмадалай атанвай Пайгъамбардин ﷺ гьадисда лугьузва: «Гзаф кьадар хъвайила пиянарзавай шей, тIимил кьадардани хъун гьарам я». Гьавиляй, ички тIимил кьадардани ишлемишун къадагъа я.
Ичкибазриз гьазурнавай азаб
Абу Амир аль-Ашаридилай атанвай Пайгъамбардин ﷺ гьадисда лугьузва: «Зи умматда ички хъун, зина кIвалахар авун, ипекдин (шелкдин) пекер алукIун ва музыкадин алатар ишлемишун ихтияр авайбурай гьисабдай инсанар чарасуз пайда жеда. Абурукай са бязибур кьакьан дагъдин къерехдал яшамиш жеда… Йифиз абурун са пай Аллагьди ﷺ кьилел а дагъ чIукIуруналди тергда, муькуь пайни маймунриз ва вакIариз элкъуьрда, абур гьа жуьреда Къияматдин югъ алукьдалди амукьда».
Ибн Умара ахъайна: «Дувандин юкъуз ичкибаз майдандал гъида, чIулав чин, экъис хьанвай вили вилер, сивяй мез куьрс хьанвай ам экъуьчиз жеда, адахъай къвезвай ни себеб яз патав гвайбуруз ам такIан жеда. Ахьтинбуруз салам гумир, азарлу хьайила кьил чIугвамир ва абурулай жаназа капI алудмир».
«Пуд кас Женнетдиз фидач - мукьвавилин алакъаяр чIурзавайди, ички хъвазвайди ва суьгьуьрчийрихъ ягъазвайди», - лугьузва гьадисда.
Чаз якъин гьадисрай аквазвайвал, ички хъвазвайбуруз Аллагьди ﷺ чIехи жазаяр гьазурнава.
Ички маса гуникай
Ички неинки хъун ва гьакI маса гун ва къачун, гьасил авун, ам хъвазвай суфрадихъ ацукьун, адахъ галаз алакъалу гьар са шей къадагъа я. Ам хъвазвайди ва маса гузвайди лянетламишнавайбурун дестедик акатзава.
Ибн Аббаса хабар гузвайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Зи патав Жабраил малаик атанвай, ада заз лагьана: «Я Мугьаммад, дугъриданни Аллагьди ички негьнава. Ам гьасилзавайди ва гьасил ая лагьанвайди, ам тухузвайди ва гъваш лагьанвайди, ам гузвайди ва хъвазвайди гьа жергедай я».
Туьквенрай ички маса гузвайбурувай ванер къведа хьи, ам хъсан алвердай шей я лугьуз. Амма чир хьун лазим я, адалай алатзавай пулуналди абуру чеб ва чпин хизан кузва, а девлетдик берекатни жедач, ам са мусибатдиз серф хъувун мажбур жеда. Дувандин юкъуз ахьтинбуру Гьакимдин ﷺ вилик гьикI жаваб гуда? Ички абуру низ маса гузва? Гьелбетда чпин мусурман стхадиз. Бес мусурманди масадаз, иллаки жуван диндин стхадиз зарар гун дуьз яни?
Ички маса гуз ва гьа икI инсанар агъуламиш ийиз, алай аямдин туьквенчийри инсан яна кьейи хьтин гунагьар къазанмишзава. Инсанриз гьарам шей гуз, абурун уьмуьр, чанар, хизанар ва эхират пучзава. Фикирда яхъ, инсанди куь туьквендай ички къачуна хъвана, ахпа са чIуру кIвалах авуна: сад яна кьена, я туштIа вич авариядик кутуна. Бес а кIвалахрин себеб туьквенчи жезвачни? Гьавиляй Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Ички – писвилерин ва алчахвилерин диде я».
Пиянискадин гьалдикай
Алай аямда са бязибуру лугьуда хьи, тIимил кьадарда ички хъвайитIа дарман я. Амма им авам ихтилат я. Я илимда, я динда адаз тестикь делилар авач. Акси яз Пайгъамбардин ﷺ гьадисда лугьузва: «Аллагь Таалади гьарамнавай шейина, Ада дармандин къуват тунвач». Гьавиляй, чакай садни, гуя ички дарман я лугьуз, шаклу хьана кIандач.
Аллагьдин буйругъар кьилиз акъуд тийизвайбур, гьарам ва гьалал тийижирбур Халикьди ﷺ гьайванрилайни агъадай кьазва. Къуръандин аятда Аллагьди ﷺ лугьузва (мана): «Аллагьдин буйругъар кьилиз акъуд тийизвайбур гьайванар хьиз я, гьатта гьабурулайни агъадай» («Араф» сура, 179-аят).
