Тербиясуз диде-бубайрин бахтсуз аялар
Тербиясуз диде-бубайрин бахтсуз аялар
ТIвар-ван авай манидар дишегьлидикай ва сиве пIапIрус аваз кьур адан аялдикай агьвалат сад лагьайди ва эхиримжиди туш. Аялривай чаз вуч кIан жеда кьван, эгер абуруз, чпин аялриз пIапIрусар чIугвадай чка авач лугьуз, хъел къвез хьайитIа?
Диде-бубайри-«кукупIри» чпин хсуси аялриз тербия гунин жавабдарвал масабурал вегьезва: чIехи бубайрал ва чIехи дидейрал, муаллимрал, куьчедал, телевизордал, аялрал чпел…
Гьа мукьвара, мектебдин диде-бубайрин межлисдал хьайи зи кIвалахдин юлдаш, чпин аялрин агалкьунрикай ва абурун патахъай авай четинвилерикай чириз атанвай бубайрин ва дидейрин ягьсузвал акурла, вуч лугьудатIа тийижиз амукьна. Межлис авай чкада базарда жедай хьтин къал, гьарай-эвер авай. Чаз аялривай вуч кIанзава, эгер чун тербиядихъ муьгьтеж ятIа?
Яз, гьатта жувалай жавабдарвал алудиз чалишмиш хьуна, жувавай тербия гуз алакь тавун хиве кьун ава. Ихьтин аннамишуни лап ахьтин чкадал гъун мумкин я хьи, диде-бубаяр чпин аялриз чпелай гзаф гуз алакьдай ксарихъ къекъвез башламишда: дин алимри чирда, репетиторри урус чIал ва я тарих къайдада твада, тренерри аялрикай спортсменар ийида… Амма чпи тербиядин кIвалах ийизвайди хьиз къалурзавайбуруз вуч ийида? Винелай хъсан ва дуланажагъдин жигьетдай архайин тирди хьиз аквазвай хизан, гьакъикъатда лагьайтIа, алчах инсанар арадал гъидай чка хьун мумкин я. Вичиз тербия герек тир бубадивай ва я дидедивай аялдиз вуч чириз жеда?
Психологри мукьвал-мукьвал дуьз ва гъавурда акьадай фикир лугьузва: диде-бубаяр чпин аялрихъ галаз рахана кIанда, абуру дикъет тагуни чпин хайи аялдихъ галаз авай алакъа атIузва ва ам маса чкайра вичин ва вичин четинвилерин гъавурда акьадайбурухъ къекъуьниз мажбур ийизва ва гзаф вахтара кьисметди абур ичкидихъ ва бейгьушардай затIарихъ галаз дуьшуьш ийизва. Ибур авай крар я, амма анжах адан тайин, тIимил пай я. ЧIехи пай ам я хьи, бубадивай ва я дидедивай вичин аялдихъ галаз ачухдиз рахаз жезвач, вучиз лагьайтIа ам вич артух кьиле затI авачир гьакIан кас я. Адаз пулунилай, фалай ва са куьнизни авачир ихтилатрилай гъейри гудай са затIни авач.
Алай девирдин диде-бубайривай чпин аялрихъ галаз ачухдиз ихтилатар ийиз жезвач, вучиз лагьайтIа и дуьшуьшда абурувай чпин уьмуьрда гьялиз тахьай ва къене хуьзвай чпин рикIин хирер дуьздал акъатзава. Лугьузвайвал, хъсан психологди садрани меслятар гудач, амма анжах ада ихтилат а саягъда ийида хьи, инсандиз вичин месэлаяр вичиз жагъидайвал ва абур гьялдайвал. Зун инанмиш туш ида гьатта чIехибурухъ галаз алакъалу тир дуьшуьшдани нетижа гудайдахъ ва, гьелбетда, аялдихъ галаз ийизвай ихтилат адаз хъсан меслятар гуналди, уьмуьрдин гъавурда акьаз куьмек гуналди акьалтIарна кIанда.
Амма эгер дидедиз ва я бубадиз вичиз ахьтин гъавурда акьун авачиз хьайитIа вуч ийида? Ада аялдин тахсир квачир ва михьи руьгь квелди ацIурда? Вичин пичIи ихтилатралди? Тек са вичин къайгъуда хьуналди? Пехилвилелди? Наразивилелди? Аялриз пIапIрусар чIугвадай чкаяр туькIуьруналди? Белки, гьа аялриз чпиз ва амай вири инсанриз гьамишан бедбахтвилерин чешме жедай инсанар чIехи ийидалди, ахьтинбуруз гьич аялар тахьайтIа хъсан жедатIа?
РОБЕРТ КУРБАНОВ
