Веледар Аллагьдин ﷻ аманат я
Веледар Аллагьдин ﷻ аманат я
Аялар – ибур Халикьдин ﷻ аманат (ихтибар авунвайди) я. Чна ам чIур тавун патал вири алахъунар авун лазим я. Аял хайила, михьи лацу чар хьиз я ва чна адал вуч кхьейтIа, ам гьанал амукьни ийизва.
Аялди вичин диде-бубадай аквазвай гьар са шей кьазвайди я, абурулай чешне къачуз гьавалат жезва ва гьавиляй диде-бубаяр абур патал хъсан чешне хьун лазим я. Иллаки диде, вучиз лагьайтIа аялдихъ галаз гзаф вахт акъудзавайди ам я. Гьеле аял чIавалай велед Исламдиз мукьва авуна, имандай ва Шариатдин бинейрай чирвилер гана кIанда. Нагагь ам аял чIавалай тербияламишзаватIа, ида, гьелбетда, хъсан нетижаярни гуда ва аялдик тамам инсандиз хас тир ерийрин асул бинеяр вахтунда кутазва.
Гьикьван инсан яшариз чIехиди хьайитIа, гьакьван гуьгъуьнлай адаз са вуч ятIани чирун, гъавурдик кутун четин жеда. Яни аялдихъ гьелелиг вичин фикир авач, чIехидахъ лагьайтIа, вичин къилихар, тамамдиз тайин хьанвай фикирар ава. Жегьил тар цаз жеда, масанал хцаз жеда, михьиз, жизви алгъуриз жеда, амма ам экъечIнаваз хьайитIа, икI ийиз жедач. Мисалда лугьузвайвал: «Ракь гьеле кузмаз гатана кIанда!»
Исламди аялар тербияламишуниз еке фикир гузва, яни диндин тербиядиз. Аялди капI ийизвайла, сивер хуьзвайла, ахьтин велед диде-буба патал руьгьдин шадвал я, амма ада яб акалзавачтIа, табзаватIа, ихьтин аялдин патахъай чин яру жеда. ГьакIни диде-бубадиз чир хьун лазим я, нагагь абур чпин велед Исламдин бинейрал тербияламишиз гьавалат хьанватIа, амма аялди ихьтин тербия кьуначтIа, яни чпиз кIандай жуьредин тамам тербия къачуначтIа, гьар гьикI хьайитIани, ин ша Аллагь, диде-бубайриз чпи тербия гунай, алахъунай лайихлувилер гуда ва абурувай истемишдач, гьикI хьи абуру чпелай алакьдай вири авунва, Аллагь-Тааладин ва инсаниятдин вилик буржи кьилиз акъуднава.
Аллагьди ﷻ лугьузва (мана): «Куьнни куь хизан Жегьеннемдин цIукай хуьх, ана куз гудайбур инсанарни къванер я».
Саки гзаф вахтара чпин веледриз дуьз тербия гузвай диде-бубадихъ хъсан несилни жезвайди я. ИкI тийизвайбурухъ лагьайтIа, веледар хъсан хесетар квачирбур жеда. Гьавиляй, аял дуьньядиз атайла, диде-бубаяр мажбур я: 1) адаз хъсан тIвар гуниз: 2) капI ийиз чируниз; 3) чIехи хьайила свас гъиз ва гъуьлуьз гуниз.
Мугьаммад Пайгъамбарди ﷺ икI лугьудай: «Вири аялар мусурманар яз хазва, амма диде-бубайри абурукай чувудар ва я хашпараяр ийизва». Диде-бубайри аялар чIехи ийизва ва абуруз дуьз тербия гузва. Абур чпин аялрин кьилел вири ихтиярар авай иесияр я. Муаллимрини лугьузва хьи, аял – михьи чар я, адал вуч кхьейтIа, гьам амукьда.
Аялвал – им кIанивилив, шадвилив ва бахтлувилив ацIанвай кьетIен вахт я. ГъвечIизмаз аял дуьз диндин рекье тун гзаф важиблу кар я. Аялдиз къецепатай чIуру таъсир аваз хьайитIа вуч авун лазим я? Гзаф диде-бубайриз и кардихъай кичIезва. Ярар-дустари ийизвай таъсир кьилинди жезва. Аял гьихьтин мектебдиз аватдатIа, адахъ гьихьтин дустар жедатIа, гьамни важиблу кар я. Аял элкъуьрна садавни агуд тавуна хуьз жедай затI туш. Инал хизандилай гзаф шейэр аслу я.
Мугьаммад Пайгъамбарди ﷺ хьиз, диде-бубайрини чпин аялриз намслувилин ва регьимлувилин тербия гана кIанда.
Са сеферда Пайгъамбар ﷺ вичин гъвечIи хтуларни галаз хурмаяр кIватIзавай чкадал алаз хьана. Гьасанни Гьусейн кIватIнавай хурмайрин патав къугъвазвай. Къугъунрин арада Гьасаназ са хурма къачуна сивиз тваз кIан хьана. Амма гьикI ятIани адаз чIехи буба вичиз килигзавайди акуна. Аялди а килигунин мана кьатIана, вичи ийизвайди чIуру кар тирди гьиссна, сивиз тухузвай хурма эхцигна. Им килигуналди тербия гунин лап хъсан чешне я!
Аялдиз гьамиша кIанивилелди килигна кIанда, адаз наразивилинни ва кIанивилин килигунин арада авай тафават чир жедайвал. Эгер аял гьамиша гьараяр гунив вердиш яз хьайитIа, гьелбетда, килигуни адаз са таъсирни ийидач.
Дуьз тербия гун – им чаз Аллагьдин ﷻ ерияр ачухарун я. Эгер тербия гунин жуьре гьа ерийрив кьан тийиз хьайитIа, аялдиз са куьнини таъсир ийидач.
ГъвечIи чIавалай рикIе дин, иман тунвай аялдикай пис кас хкатдач.
