Итимрин фикир
Гьар са дишегьлидиз вичин уьмуьрдин юлдаш патал вич тек сад тир, мад техжер хьтин, кIани, мурад тирди хьана кIанзава. Гьихьтин ерияр итимриз виридалайни вичел чIугвадайбур хьиз аквазва? Эгер инсандин гъилелди арадал гъайи акьулдивай хабар кьуртIа, ада жаваб гуда хьи, ам дишегьлидихъ жедай назиквал, рикIин сидкьивал, кьезилвал, сирлувал я. Ам гьакI яни? Инсаниятдин къуватлу паюнивай чирин.
1. Гужлу гьиссер ва ачухвал
Абдуллагь, 30 йис: «Алай девирдин медиапространстводи чал ахьтин стереотип илитIзава хьи, гуя агалкьунар авай руш – такабурлу, истемишдай, пис хъел къведайди я. Ахьтин дишегьлидин гуьгъуьниз миллионерар катзава ва са вуж ятIани адан кIвачерик вири дуьнья экIягъиз гьазур я. Амма уьмуьрда акI туш. Гьар са итимдиз вичин кьвед лагьай паюна халис, рикIин сидкьидай тир гьиссер акуна кIанзава. Рахадайла дамах гвачирвал, санал са квел ятIани хъуьредай мумкинвал, гьатта уьмуьрдин четин вахтарани хъсанвал жагъуриз алакьун – ибуруз къимет авач. Чаз, итимриз, гьиссер къалурун регьят кар туш. Чи рикIер хъуьтуьларзавайбур гьа чи папар я.
Амина Хабиева, психолог:
«Зи тежрибади къалурзава хьи, кьведан арада гьиссерин патахъай гьамиша жаваб гузвайбур дишегьлияр я. Папан гьиссерин ачухвал гьикьван вине хьайитIа, гьакьван гзаф гьиссер адан гъуьлуьвай багъишиз жеда. И ериди четин вахтар алудиз, санал акъудай вахт рикIел аламукьдайди ийиз куьмек гуда».
2. Яб акализ гьазурвал
Алексей, 37 йис: «Гьар са касдиз вичиз яб гана кIанзава. Яб акалун – им гьакI «эхь, ун» лугьун ва гьа са вахтунда жуван фикирар авун туш. Им зарафатдал рикIин сидкьидай хъуьрез ва я са квекай ятIани вуна чIугвазвай хажалатрихъ яб акализ алакьун я. КIани дишегьлидин вилик жув са кьегьал, игит хьиз къалурун герек туш. Адаз гьакIани вун викIегь итим хьиз аквазва, амма идахъ галаз санал адаз чизва хьи, месэлаяр виридаз жезвайди я ва абур гьялунин карда виридалайни хъсан куьмек – гьакI яб гун я: тахсирлу тийиз, гаф атIун тийиз, тадиз нетижаяр кьан тийиз».
Психологдин баян
Ахьтин фикир хьун мумкин я хьи, вахъ галаз рахазвайдахъ яб акалунилай регьят кар авач. Гьакъикъатда саки гьар са касдиз суьгьбетчиди ийизвай ихтилатдик гужлу гьиссералди экечIдай тIебии алакьун ава. Амма саки са касдини а кар ишлемишзавач. Хизанрин психологриз муьгьуьббатдин арифметикадикай итижлу гафар ава: «Пайнавай шадвал кьве сеферда гзаф я, пайнавай бедбахтвал лагьайтIа, кьве сеферда тIимил». Яб акализ алакьуни квекай кьвед лагьай паюниз вич масадалди эвез ийиз тежерди ийизва. Чуьнуьх тавуна ва тахсирлу ийида лагьана кичIевал авачиз са затI ахъайдай мумкинвал авайла, гьи четинвал хьайитIани алудиз жедайди хьиз аквада.
3. Пегьриз (диета) – уьмуьрдин мана туш
Ибрагьим, 28 йис: «Тапарардач: иер кIалуб – им рикIиз хуш къведай кар я. Амма дишегьлийри чеб саки вири патарихъай сергьятламишдайла, абур ажугълу жезва, а чIавуз гъавурда акьазва хьи, пегьриз – им гзаф пис кар я. Зазни папаз а вахт акуна, ада анжах яд хъвазвай ва гречка незвай ва зазни гьахьтин тIуьн гуз алахънавай. Ви кIани тIуьнар гьазурзавай, иштагь аваз незвай, и кьил а акьил авачир пегьризри акьулсуз тийизвай, вичин заланвилин гьар са граммдин патахъай хажалат тийизвай, агъзур сеферда «Зун яцIу хьанвани?» суал гун тийизвай руш – зи фикирдалди, ам виридалайни рикIиз хуш къведайди я.
Психологдин баян
Гъуьлуьнни папан арада дуьзгуьнвал хьунин сир вуч я? Важиблу крарикай сад – ваз кIан хьунин лезетда шериквал ийидай мумкинвал я. Са кар – им хизан арадал гъидайла итимдиз чизва вич вегетарианкадал эвленмиш жезвайди. Ахьтин дуьшуьшда хъел атун дуьз туш. Лап маса ихтилат я, руша садлагьана вичин тIуьнин хесетар дегишардайла, ва адалай гъейри вичин гъуьлуьвайни акI авун истемишдайла.
4. Куьмек кьабулун
Артём, 40 йис: «Феминизм – хизан чукIурзавай писвал я. Дишегьлини итим саки сад я лугьудай фикирди рафтарвилера авай хъсанвилерикай вил атIудай чкадал гъизва. Улакьда дишегьлидиз чка гун, машинда ракIар ахъаюн, адаз пальто алукIиз куьмек гун. И эдеблу хесетар гзаф дишегьлийри алатай девирдин амукьаяр хьиз кьабулзава. Гзафбуру са жуьредин куьмекни кьабулзавач, абуру ам чпин лайихлувал агъуз вегьезвай затIунай гьисабзава. Зи папаз куьмек тIалабиз регъуьзвач, адаз чизва хьи, гьар са четин гьалда зун патав жеда. Ида заз зун къуватлу итим хьиз гьиссдай мумкинвал гузва, чи алакъаяр генани мукьва ва назик жезва».
Психологдин баян
Хиве кьун герек я хьи, итимдиз вичин патав бягьс чIугвазвай кас ваъ, дишегьли акуна кIанзава. Итимдиз хуш жезва вич башчи, хуьдайди хьиз кьабулдайла. Ам а карда генани алахъда, эгер дишегьлиди адаз вич ада хуьнихъ мугьтеж тирди къалуриз хьайитIа. Зайиф, ажуз, адан «къуват» хиве кьазвай ва вич хуьнай чухсагъул лугьузвай дишегьлидин патахъай итимди жавабдарвал гьиссзава. А крар хиве кьурла, адалай вичин кьвед лагьай пай кIан жез, кефи хан тийиз хуьз, къимет гуз алакьда.
