Шейх Желилакай гьикая
Гьуьрметлу Желил халу заз аял чlавалай жуван буба хьиз чида, ада захъ галаз назик, ширин суьгьбетар ийидай.
Желил халуни зи буба Жамалдин рикl алай дустар яз, стхайрилайни багъри тир.
Сифтегьан Цlелегуьнар – Касал булахдин кьилел, Магьмутрин, Брекрин хуьрер аквадай кьакьан тепедал, къалин мегъуьн тамун арада экlя хьанвай. Адаз Чlуру Цlелегуьнар лугьузва (чкlай хуьр).
Гьа и хуьре диде Гьалиматаз ва буба Булудиз Желил хьана. Булуди вичин девлет адан хци, Желила кlелун патал харжна. Желила Вини Ярагъдал кlелна, анай Азербайжандиз фена ва са йисни зура кьван Туьркияда хьана. Анай хтайла ам Темир-Хан-Шурадин реальный училищедиз гьахьна.
Ина кlелзавай вахтунда аниз революционерка Клара Цеткин атана. Курсантар жергеда акъвазарналда. Ам дуьз Желил халудин кьилив атана ва гъил яргъи авуна, амма Желила гъил кьан тийиз ял кьуналда. Клара Цеткина виридакай адан буй-абурдал аламатвал авуналдай.
Желил халу кьадардилай михьи, гьуьрметлу, вичин гъиликай гьар са кефсуздаз себеб жедай, чирвал, фагьум авай, сивяй нагьакьан гаф акъуд тийидай кас тир.
Ам араб, туьрк, фарс ва лезги чlаларал рахадай.
Желил халуди инсандал къаст аваз гьужум ийиз кlанзвай иланар, вагьши гьайванар кlелунралди акъвазардай. Идакай парабуруз хабар ава.
Желил халудиз вирибуру гьуьрметдивди малла Желил лугьудай, амма маллавал ада гьич авурди туш. Яргъи чуруярни ада турди туш. Кьилел лацу бармак, жендекдални михьи магьидин кlарар авай чухва алукlдай, юкьвакни гимишдин тукъваяр алай туькlвей гапур кутадай. Жегьил вахтунда бирданка, тфенгар ва япунжи къуьнерихъ вегьедай кьакьан буйдин беден авай, абурлуз къекъведай итим тир.
Гзаф вахтара тумар цадайла сифте никlиз тум рагьметлу Желил халуди, берекат квайди хьурай лагьана, вегьедай. Им парабуруз тестикь я.
Желил халу месел алаз, заз, зи кайвани Нефисатаз ва Салияндал алай Мегьарамаз хабар атана: «Квез Желил халуди тадиз атана агакьа лугьузва». Чунни фена. Женнетдин рагъ пеле авай инсан месел ала, чна къагьарлу хабар кьадалди, вичи чи пуданни тlварар лагьана. На хиялда, им сагъ кас я, лагьана. Гьайиф, чун хтай пакад юкъуз Желил халу Аллагь Таалади вахчуна. Аллагьдин ﷻ рагьмет хьурай вичиз.
Желил халудин уьмуьрдин чlехи пай чахъ галаз хьайиди я. Чазни санбар адан аламатар акуна. Ада вичин парталар чи рушарив михьи синади чуьхуьз тадай. Чай авурла истикlанар ва гьакl къаб-тlур дасмалдали михьиз тадачир, абурал дасмалдин чичlер аламукьда лугьудай.
Чайдин кlуфа чар туна эцигдай. Гьакьван михьивилин къайдаяр кьиле тухудай рагьметлуда.
Желил халуди чи рушариз виридаз вичи буюрмишдайла: Серфи-халум, Тевриз-халум, Суьрегьи-халум лугьудай. Чун хуьре лап рак-рикlинал алаз, са хизан хьиз мукьва тир.
Желил халудик жерягьвилин пешени квай. Ада гьар са касдиз гьакъикъатда вичин гъиликай себеб ийидай. Адан гъвечlи тупlухъ зумруддин къацу къаш авай гимишдин тупlал галай.
Гьа тlуб хъуьхъвен винелай кlелиз-кlелиз элкъуьрна «сухван лекь» сагъардай ва икl ада тlазвай сухван, кьилин, гъилерин, кlвачерин, са гафуналди, вири бедендин тlал секинардай.
Чи Цlелегуьнрин жемятдилай гъейри адан патав маса районрайни, гьатта Азербайжандин хейлин хуьрерай инсанар къведай. Абуруз Желил халуди теселлияр гудай, себебар авуна, гьуьрметдивди рекье хутадай.
Уьмуьрдикай бязи делилар
Желил халу вичин уьмуьрда эвленмиш хьанач. Адаз вичин рикlин дуст Жамалдина ихьтин суал ганай:
- Вун эвленмиш тахьунихъ вуч себеб ава? Ваз хъсандиз чизва хьи, мусурман вичин тангъахдиз атана, эвленмиш тахьун гунагь авай кар тирди (эвленмиш тахьуниз килигна жегьил гунагьра гьатзаватlа, гьа арада эвленмиш тахьун гунагь я, -ред.).
Желил халуди зарулдаказ хиве кьуна:
- Эхь, пуд жегьилдиз са руш кlан хьайидакай ваз чизва…
Зи кlанивиликай а жегьилриз хабар авачир, вучиз лагьайтlа, зун хуьре лап кьериз-кьериз жедай. Заз, хуьруьз хтайла, и агьвалдикай ван хьана, зи рикlел лап пис хер хьана, завай уьзуьгьан туба хьуй, мад дишегьли кlан туш лагьана, кьин кьун хьана.
Зун Аллагьдин ﷻ вилик уьзуькъара тахьуй лагьана, мад зи уьмуьрда дишегьлидал зун ашукь хьанач, текдиз амукьна.
Адалай гуьгъуьниз зи багъри, заз бубадинни дидедин еринда авай чlехи стха Усманни къачагъ Гьамиша, вичин векьиз яцар фена лугьуз, «Яргъи чlуран» агъа кике, зи бубадин багъдин кьилихъ, яна кьена. И кардини заз лап рикlивай таъсир авуна. Мадни эвленмиш хьунин кlвалах чlурна. Усмана заз кlелунин рехъ гьяркьуь ийизвай. Зал гзаф рикl алай адан. Идалай кьулухъни зун кlелунар хкаж хъийиз алахъна. Зи рикlел хьайиди тек са кlелун хьана, амай крариз зун гьич килиг хъувунач (чирвилерал машгъул хьана, хизан кутун тавур алимар Исламдин тарихда гзаф хьайиди я, абурукай сад машгьур тир имам ан-Навави тир, -ред.)
Агъа Ярагъдал алай Магьмудов Аличубана кьин кьаз лугьудай, чи кlвализ Желил халу экуьнхъай хтана, рикlиниз килигайла (июндин варз тир), Желил халудин шаламра жив авалдай (ам аламатдин тегьерда Шалбуз дагъдиз зиярат ийиз физвай ва хквезвай).
Дяведин ва зегьметдин ветеран Жамалдинов Мирземегьамедан мецелай Зумрията кхьена
