Алидикай гьикI халиф хьанатIа куьруь кьиса
Алидикай гьикI халиф хьанатIа куьруь кьиса
эвел алатай нумрайра
Басрада Ибн Аббас сердер яз туна, Али вичин кьушун галаз Куфадиз фена. Аллагьдин ﷻ аслан Алиди Иракда, Египетда, Йеменда, Персияда, Хоросанда къайда туна. Муавият Шамда сердер яз амай ва Шамдин агьалияр адаз муьтIуьгъ тир. Алиди адан патав Жарир ибн Абдуллагь ракъурна, ада Алидиз кьин кьадайвал. Амма ада Палестинадай Амр ибн Ас хкведалди Алидиз кьин кьадач лагьана. Амр ибн Ас Шамдиз хтана ва Муавиятахъ галаз гуьруьшмиш хьана. Абурун фикирар сад хьана ва абуру Алидиз акси яз дяве авунин къарар кьабулна. И хабар гваз Ибн Абдуллагь Алидин патав хтана.
Али вичин кьушун галаз Шамдиз рекье гьатна. Идакай хабар хьайила, Муавият адан къаншардиз экъечIна. Абурун арада хьайи женгиникай талагьайтIа хъсан я, вучиз лагьайтIа чун гъавурда гьат тийидай чкадиз килигун герек туш. Им фитне тир, а фитне турбурни къайдасузвал кIанзавайбур тир, абуру Усман яна кьинин тахсир Алидал вегьена. Лугьузва хьи, Расулдин ﷺ асгьабар Зубайр ва ТIалгьат Алидиз акси яз экъечIун абурун гъалатI тир. Амма ам гьахъ тирди чир хьайила, абуру туба авуна. Гьакъисагъвилелди ибадат ийизвайбурун гъалатIар никIериз вегьезвай миянардай шейэриз тешпигь я, абуру ахьтин инсанрин дережа хкажзава. Аллагьдин ﷻ кIани лукIарин гунагьар Адан багъишламишуна батмиш жезва, гьатта абур гьуьлел алай каф кьван гзаф аватIани.
Гила яб це, стхаяр, чна мусурманрин халиф Али гьикI шагьид яз кьенатIа, са тIимил ахъайда. Я Аллагь ﷻ, чаз Исламдин дестекар тир инсанрин гуьгъуьна аваз физ ва абурун берекат къачуз куьмек це.
Меккада чинеба пуд бахтсуз хаварижит гуьруьшмиш хьана. Абурукай гьар сада са эмир рекьида лагьана хиве кьуна. КIеви икьрар кутIунна, абур рекье гьатна. Икьрардал бинелу яз, абурукай сад Дамаскдиз фена, ам Муавият кьиникьив эгечIна. Садра яна ада Муавиятал хер авуна, амма инсанри душман кьуна. Муавиятан хер сагъ хъхьана ва адал чан аламукьна. Кьур душманди, вичивай Муавият рекьиз тахьай, инсаф тIалабна ва гьа вахтунда Алини яна кьена лагьана, ада хабар гана. Ихьтин хабарди Муавият рази ийида лагьана, ада умуд кутуна. Ам Али яна кьенвайдахъ инанмиш тир, гьикI хьи абуру пуд эмирни са юкъуз, гьа са вахтунда яна кьинин ният авунвай. Алидин кьиникьикай якъин чир жедалди, Муавията душман чан аламаз туна. Лугьузва хьи, Али кьенвайди дуьз чир хьайила, Муавията, жаза яз адан гъилерни кIвачер атIана галудна, ам ахъайна.
А пудакай кьвед лагьайда Амр ибн Ас яна кьин гъиле кьуна. Ам Египетдиз фена, Амр жагъурна ва, хиве кьурвал, ам мискIиндиз фидайла яна кьин къаст авуна. Амма гьа юкъуз Амр начагъ хьана ва кIвале амукьна. Адан паталай капI ийиз Харижат фена. Ада капI ийиз гатIумдайла (я тахьайтIа капI ийизвай вахтунда), лянет хьайида Харижат Амрай гьисабна, ам яна. Харижат кьена ва ягъалмиш хьана ам ягъайди кьуна ва Амран патав тухвана.
Амра адавай вичи кьейиди вуж ятIа чидани лагьана, хабар кьуна. «Инсанри ам Харижат я лагьана», - жаваб гана ада. А вахтунда Амра лагьана: «Ваз Амр рекьиз кIанзавай, амма Аллагьдиз ﷻ Харижат кьена кIан хьана» ва ам яна кьена.
Али яна кьин Ибн Мулжима хиве кьуна. А лянет хьайиди Али кьиникьин ният аваз Куфадиз фена. Куфадин куьчейра къекъведайла, ам мехъер авай са кIвалин варарин патав акъатна. Ам кIваляй экъечIзавай Кутам тIвар алай са дишегьлидихъ галаз рахана. Ам ялгъуз яз хьана. Ам эвленмиш хьуникай рахана ва дишегьлиди вичин мукьвабурал меслят гъида лагьана. Гуьгъуьнлай Кутам жаваб гваз адан патав хтана ва адавай пуд агъзур диргьам, са лукI ва са хъсан къаравуш гун истемишна. Ибн Мулжим ада тIалабай вири шейэр гунал рази хьана. Амма Кутамаз маса мурад авай. «Винидихъ лагьай вири шейэрин паталай вуна Али яна йикь, заз гьам я кIанзавайди», - лагьана Кутама. «Им мумкин яни кьван?» - хабар кьуна Ибн Мулжима. «Эгер жезвачтIа, ахлад», - лагьана Кутама. А чIавуз ада вичин сир ахъайна, ва вич анжах са мурад аваз – Али яна рекьиз атанвайди я лагьана. Гила абуру цIийи кьилелай и месэла веревирд ийиз гатIум хъувуна. Кутама адаз куьмек яз са кас гъида лагьана ва вичин имидин хва Вардан Ибн Мулжимахъ галаз фидайвал чIалал гъана. Кутамаз Шабиб ибн Мажаратни Ибн Мулжимахъ галаз гуьруьшмиш хьана ва Али кьиникьин шерик хьана кIанзавай. Ада ам яргъалди рекьив гъиз алахъна ва адан кьил кьилелай алудна, са гужуналди ам Ибн Мулжимахъ галаз фидайвал инанмишарна.
Абур чинеба акъвазна ва Алиди экуьнин капI ийидайла, абуру санал ам гапурралди яна. Шабибан ягъун винелай фена, Ибн Мулжиман ягъун лагьайтIа, дуьз пелел гьалтна ва мефтIедихъ галукьна. ИкI авуна, мурдар кар авурбур катна. Вардан вичин кIвале чуьнуьх жез алахъна, амма адав агакьарна ва кицI хьиз яна кьена.
Ибн Мулжим пехъи кицI хьиз, инсанрин арадай рехъ ийиз, вичиз килигайбурал гапур хкажиз, катна.
Мугъирата адал парталар вегьена ам кьуна, бацIи хьиз гъилерал хкажна ва чилел гьалчна. Ам адан хурудал ацукьна, гапур къахчуна ва, алчахарна, Алидин вилик ацукьарна. Ада Ибн Мулжимаз тIуьн, мес гун ва ам хуьн буйругъна. «Эгер зи вахт куьтягь тахьанваз хьайитIа ва зал чан аламукьайтIа, жува фикирда, - куьрелди гъавурда туна ада. – Нагагь зун кьейитIа, ам зи гуьгъуьна аваз ракъура, за Арасатдал адахъ галаз и кардай кьил акъудда». ГьакI мусурманрин халифди, хирерин тIалди азият гуз, жуьмя югъни киш югъ акъудна. Гьяд йикъан йифиз ам и фана дуьньядай фена ва эхиратдиз рекье гьатна. Гьасанани Гьусейна ам чуьхвена ва кафандик кутуна. Мугьаммад ибн Гьанифата яд иличзавай. Ам йифиз геж кучудна ва сур чинеба хвена. Бязибуру ам Нажафда ава лугьузва.
Ахпа дустагъдай Ибн Мулжим гъана. Ада Алидин гьи чка янайтIа, Гьасанани адан гьа чка яна. Ахпа инсанри адал вегьена ва ам гапурралди кIус-кIус авуна. Аллагьдин ﷻ аслан Али пудкъанни пуд йиса аваз кечмиш хьана. МасакIа лугьузвайвал, Гьайдаран пудкъанни вад йис тир.
Нахраванда хаварижитрихъ галаз дяве ийидайла Алиди Кутаман бубани стха кьенай. Кутаман бубани стха кьиникьин карда Али тахсирлу яни кьван, эгер абур дуьз хкянавай имамдихъ галаз дяве ийиз кьенатIа? Ибн Мулжимаз ван хьанвай хьи ихьтин гьадис: «Ни Али кьейитIа, ам Жегьеннемди гуьзлемишзава». Амма малум тирвал, эгер Аллагьди ﷻ инсан вич-вичин ихтиярда туртIа, ам са легьзеда телеф жеда. Къуй Аллагьди ﷻ чун телеф хьунал гъидай нафс аль-аммаратдал тадай са легьзени тахьурай. РикIелай алатдалди лугьуз кIанзава: сифтедилай эхирдалди чкайрин ва инсанрин тIварар дуьз кхьенва лагьана, зун инанмиш туш. Нагагь зун са чкадал гъалатI хьанватIа, нивай жезватIа, дуьзар хъия, огласовкаяр себеб яз гьар жуьре кIелзава хьи. Зун тахсирлу ийимир ва ажугъ кваз туьгьметар ийимир, вучиз лагьайтIа заз чирвилер тIимил ава лагьана, за инкар ийизвач.
КьатI ама.
