Абу Бакр ас-Сиддикьакай кьисаяр
Аллагьдин ﷻ рекье Абу Бакран садакьаяр
Табукдиз фидалди вилик Пайгъамбарди ﷺ вичин асгьабриз веси авуна, рекье гьатзавайбуруз чпивай жедай куьмек гудайвал, вучиз лагьайтIа рехъ лап яргъалди ва душмандин кьушун гзаф кьадардинди тир.
Умар ибн ХатIтIаба ахъайзава: «Аллагьдин Расулди ﷺ чаз Табукдиз физвайбуруз куьмек яз садакьа гун буйругъна. Им зи кIвале запасар авай вахтунал ацалтна. За жуваз лагьана: «Къе зун Абу Бакралай вилик акатда». За зи кIвале авай мал-девлетдин са пай къачуна Пайгъамбардин ﷺ патав фена. Пайгъамбарди ﷺ завай хабар кьуна: «Вуна ви хизандиз вуч туна?» «Гъайи кьванди туна», - жаваб гана за. И чIавуз вичин мал-девлет гваз Абу Бакр атана. Аллагьдин Расулди ﷺ адавай жузуна: «Вуна ви хизандиз вуч туна?» «За абуруз Аллагь ﷻ ва Адан Пайгъамбар ﷺ туна», - лагьана ада. А вахтунда за лагьана: «Завай са чIавузни са кардани валай алудиз жедач, Абу Бакр».
Пайгъамбардин ﷺ асгьабар гьа ихьтинбур тир, абуру хъсан крара чпин арада акъажунар ийидай.
Зи хуруз вуж экъечIда
Абу Бакра вичи Ислам виридалайни вилик кьабулнатIани, адан са хци ам лап геж кьабулна. Ам Абдурагьман тир. Ада Ислам Худайбиядин йисуз кьабулна. Абдурагьман лап кIеви дирибаш жегьил гада тир. Са женгина ам душмандин кьушундикай хкечIна ва эверна: «Куь арада зи хуруз экъечIиз кIанзавай кас авани?!» Адан ван хьанмазди, Абу Бакр тадиз вилик экъечIна, хцихъ галаз ягъунар ийиз кIанз. Аллагьдихъ ﷻ ва Адан Пайгъамбардихъ ﷺ авай адан рикIин сидкьидай тир кIанивал акьван чIехи тир хьи, ам вичин хцихъ галаз лап рекьидалди дяве ийиз гьазур тир. Амма Пайгъамбарди ﷺ ам акъвазарна ва лагьана: «Абу Бакр, чун патал жув хуьх».
Абу Бакр гьахьтинди тир
Ислам кьабулай йикъалай ва Пайгъамбар ﷺ и дуьньядай фидалди, Абу Бакр адан вафалу дуст тир. Ам кIвалени, рекьени Пайгъамбардин ﷺ къвалав жедай ва адан ихтияр авачиз адавай яргъа жедачир. Ада, вичин хизан ва мал-девлет туна, Аллагьдин Расулдихъ ﷺ галаз вири женгера иштиракна, адахъ галаз Меккадай Мединадиз куьч хьана, ам адахъ галаз санал Савр магъарада хьана. Аллагьди ﷻ Къуръанда лугьузва: «Ам магъарада авай кьведакай сад тир ва вичихъ галайдаз (Абу Бакраз) лагьана: «Хажалат ийимир, вучиз лагьайтIа Аллагь чахъ гала»») («Ат-Тавба» сура, 40-аят).
Гьаждин регьбер
Гьижрадин кIуьд лагьай йисуз, гьаж ийидай вахт алукьайла, Пайгъамбардиз ﷺ гьаж ийиз кIан хьана, амма ахпа лагьана: «Аниз мушрикрикай тир кьецIила авай инсанар къведа, Кябедал элкъуьн патал. Та ана гьакI амай кьван, заз гьаж ийиз кIанзавач». Пайгъамбарди ﷺ вич акъвазна, са десте мусурманрихъ галаз Абу Бакр ракъурун кьетIна, гьаж авун патал.
Мусурманар Мединадай экъечIайла, «Бараат» сура ракъурна ва Пайгъамбарди ﷺ мусурманрин гуьгъуьниз Али ибн Аби ТIалиб ракъурна, абурал и сура агакьардайвал. Али Аллагьдин Расулдин ﷺ деведал алаз рекьиз экъечIна. Ам Зуль Хулайфа лугьудай чкадал мусурманрихъ агакьна. Али акурла, Абу Бакра лагьана: «Аллагьдин Расулди ﷺ вун вуж яз ракъурна, регьбер яз ва я табийди яз?» «Табийди яз», - лагьана ада. Гьаж куьтягь жедалди Абу Бакра мусурманрин регьбервал авуна. Ада къванер гадардай йикъара, Арафадин юкъуз ва къурбандар ийидайла вязер ийидай. Ада инсанриз гьаждин вири къайдаяр чирзавай: Арафат дагъдал акъвазун, Кябедал ферз тир тIаваф авун, къурбанд авун, къванер гадарун ва мсб.
Али ибн Аби ТIалиба гьаждин вири шартIар Абу Бакра лагьайвал ийизвай ва инсанар кIватI хьанвай чкайрал абуруз «Бараат» сурадин сифте кьил кIелзавай. Ада инсанрал Пайгъамбардин ﷺ кьуд веси агакьарзавай, гьа йикъалай абуру кьиле тухвана кIанзавай:
- къенин йикъалай кьулухъ садазни Кябедал кьецIила элкъведай ихтияр авач;
- Аллагьдин Расулдин ﷺ ва вахтуналди меслят хьунин икьрар кутIуннавай тайифайриз талукь яз лагьайтIа, а икьрарар виликамаз икьрар хьанвай кьван вахтуналди кьиле тухуда;
- мусурманрихъ галаз икьрар авачир тайифайриз кьуд варз гузва, чпин къарар акъудун патал;
- гьакъикъатда, Женнетдиз анжах иман гъайиди фида;
- и йисалай кьулухъ мусурманарни бутпересар мад сад жедач.
И весияр гьаж ийизвай жуьреба-жуьре дестейрал агакьарун патал, Абу Бакра Абу Гьурайрадиз буйругъна Али ибн Аби ТIалибаз куьмек гудайвал.
Гьахьтин арифдар къайдада, Аллагьдин ﷻ эмирдалди, Пайгъамбарди ﷺ Мекка вичин Сагърай лугьудай гьаж авун патал гьазурна, ам ада гуьгъуьнин йисуз тамамарна.
